STORIES

Κ. Π. Καβάφης: Κρατά το χέρι της Ιστορίας και της ηλικίας μας (vid)

Αλέξανδρος Στεργιόπουλος 26 Ιουνίου 2026 - 10:46

Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης.

Το Gazzetta γράφει για τους 12 μεγάλους Έλληνες του 20ου αιώνα. Κάθε μήνα κι ένα πορτρέτο. Σήμερα, ο Κωνσταντίνος Π. Καβάφης.

Ο φάρος στο σκοτάδι μας
Ομορφιά και Ιστορία

Ακόμη και τώρα αφήνει το αποτύπωμά του, στον αιώνα μας. Το έκανε και στα περασμένα 100 χρόνια, το έκανε και στα τέλη του 19ου. Η Ιστορία δεν τον συμπεριέλαβε στην πορεία, στο σώμα και στη μορφή της επειδή έγραψε ποιήματα. Τον έκανε κομμάτι της επειδή συνομίλησε μαζί της με ειλικρίνεια, εξυπνάδα, τόλμη, φαντασία, ταλέντο. Τα έργα του σμίλεψαν τον χρόνο, το δέρμα αυτού και των ανθρώπων. Αγκάλιασαν τα άπιαστα βλέμματα και τα μοναχικά, πληγωμένα, σώματα.
Ο ποιητής που έδειξε τον δρόμο σε πολλούς. Καρυωτάκης, Εμπειρικός, Ελύτης, μερικοί απ’ αυτούς που ακούμπησαν τα χνάρια του. Γι’ αυτόν, το μυστήριο ήταν η ίδια η ύπαρξη και μετά η δημιουργία και ο Θεός. Αυτός δεν χαράμιζε την τέχνη του, την καταγωγή του, τον πνευματικό του πλούτο. Αυτός είδε πολιτισμούς να χάνονται και πόλεις, ανθρώπους, να μένουν στον αέρα και στη φωτιά του μολυβιού. Αυτός που δεν ευτέλισε τη ζωή του γιατί την έκρυψε στο μεταξένιο του σκοτάδι. Αυτός που έγραφε λίγα και καλά. Αυτός που έκανε το ταξίδι προορισμό και την Ιθάκη το νησί κάθε ανθρώπου, κάθε εποχής. Ο Κωνσταντίνος Π. Καβάφης είναι αυτός που κρατά το χέρι της Ιστορίας και της ηλικίας μας.

Ο φάρος στο σκοτάδι μας

Ο Κ. Π. Καβάφης του έρωτα και της ψυχής, του σκοταδιού και της φλόγας που τρεμοπαίζει. Ο διακριτικός, μα τολμηρός και ουσιαστικός αντίλογος στην προσωπική ιστορία και την Ιστορία. Αυτός που αγάπησε, εξύμνησε, το κάλλος και έλιωσε τη χυδαιότητα. Ο ποιητής που δεν έδωσε τίποτα χωρίς να αξίζει να το δώσει. Αυτός που διαρκώς διόρθωνε, έσβηνε, έγραφε και με φειδώ και προσοχή μοιραζόταν το έργο του. Αυτός που είδε την Αλεξάνδρεια, την Κωνσταντινούπολη, την Αθήνα, τη Δύση και την Ανατολή, την αρχαία Ρώμη και μέτρησε μέρες και ώρες, κεριά και τείχη, απουσίες και παρουσίες, αγγίγματα και σαρκωμένα, υγρά, ιερά βλέμματα.
Ο Κ.Π. Καβάφης είναι ο μέγας ερμηνευτής του ιστορικού σώματος, της ομορφιάς, του πόθου, της αξιοπρέπειας του ανθρώπου. Ο Κ. Π. Καβάφης είναι η ηχώ της οικογένειας, της φιλίας, του έρωτα που ξεπερνά τα φύλα και των ιστορικών στιγμών που δεν πατάνε στη σκόνη του παρελθόντος. Ο Κ.Π. Καβάφης έγραψε για τους ταπεινούς, τους πεινασμένους, τους ερωτευμένους και τους επιζήσαντες του χρόνου και των τροχών της Ιστορίας. Ο μεγάλος Αλεξανδρινός είναι ο φάρος στο σκοτάδι μας.

Ομορφιά και Ιστορία

Το ερώτημα είναι ένα: γιατί είναι τόσο σημαντικός ο Κ .Π. Καβάφης; Ο Καβάφης σου δείχνει τον άνθρωπο στην απολυτότητά του, στη νιότη και στο γήρας του. Την ίδια στιγμή εντάσσει στην εικόνα-ερμηνεία του το σώμα του χρόνου. Όταν γράφει για τη δύναμη του νέου και για την αδυναμία του γέρου, μέσα στις γραμμές αυτές τοποθετεί το σφρίγος και τις ρυτίδες χρόνου-ανθρώπων. Είναι η ατμόσφαιρα και το μακρινό, άπιαστο, βλέμμα του που πάει στα βάθη των αιώνων και ανασύρει τη χρονική και την ανθρώπινη συνέχεια. Αυτά τα δύο συνυπάρχουν στην ποίησή του και αυτά σε κάνουν, εσένα τον αναγνώστη, να βλέπεις τη μεγάλη εικόνα, αυτήν που είναι γεμάτη ματιές, αγκαλιές, αποτυπώματα και σκόνη ανθρώπων και λεπτών, ωρών…
Ο Καβάφης ένιωθε, έβλεπε, τη μετακίνηση του κόσμου σε όλα τα επίπεδα. Δεν ήταν μόνο οι τεκτονικές αλλαγές σε πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό επίπεδο. Ήταν, κυρίως, οι υπαρξιακές αλλαγές που τον έκαναν να γράφει με προσοχή, σεβασμό και αυτές που τον «πίεζαν» να προστατεύσει τη φήμη του, να κάνει ό,τι μπορεί για να αφήσει το όνομά του ανέγγιχτο από την ευτέλεια του κόσμου. Ο Καβάφης γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια και γνώρισε τον πλούτο και τον καλό τρόπο ζωής. Ο θάνατος του πατέρα του, όμως, αλλάζει τα δεδομένα. Και είναι αυτή η «αλλαγή» που θα καθορίσει τον τρόπο αντίληψης, πρόσληψης, των πραγμάτων, των καταστάσεων, των ανθρώπων. Ο Καβάφης τοποθετούσε πάντα τον εαυτό του στην ελίτ, χωρίς όμως να γίνεται ξιπασμένος και σνομπ. Ήταν κοντά στην άνετη και στην ταπεινή, δύσκολη, ζωή. Γι’ αυτό και ό,τι έγραφε δεν ήθελε να είναι απλά ένα ακόμα ποίημα. Ήταν πολύ προσεκτικός στη διαμόρφωση και στην τελική εικόνα των ποιημάτων που εξέδιδε, κυρίως με δικά του χρήματα. Τη ματαιότητα των ανθρώπινων στιγμών και τη φθορά, την αναπόφευκτη αλλαγή εντόπιζε καθ’ όλη τη διάρκεια του βίου του και την πέρασε ατόφια στην ποίησή του.
Για τον Καβάφη δύο ήταν οι σταθερές: η ομορφιά και η Ιστορία. Αυτοί ήταν οι αγωγοί που τον βοήθησαν να σχηματίσει, συνθέσει και να μοιραστεί μαζί μας την ποίησή του. Αυτές οι έννοιες ήταν μαγικά κάτοπτρα που περιείχαν μέσα τους πολλές κρυμμένες μορφές: Έρωτας, πανηδονισμός, νεότητα, γήρας, φθορά, σοφία, ιστορικός απόηχος, ιστορικά ερωτήματα και απαντήσεις, την ανεπαίσθητη κίνηση της καθημερινότητας, το ταξίδι. Ο Καβάφης πήρε την ιστορική, οικογενειακή διαδρομή και τη συνέχισε και δεν σταμάτησε ποτέ. Και η διαρκής κίνηση δεν έχει τίποτα παντοτινό πέρα από την ίδια την κίνηση! Γι’ αυτό και η γλώσσα του δεν ήταν καθαρή καθαρεύουσα, ήταν μια ιδιότυπη καθαρεύουσα με δημώδες και μερικές φορές έμμετρο λόγο. Ο λόγος του Καβάφη φωτίζει τη σκιά στην οποία ζούμε και στην οποία μένουμε για πάντα. Ο λιτός, στην ουσία του, βίος και ο γυμνός και σαρκωμένος λόγος του συνοψίζονται στο βιογραφικό σημείωμα που ο ίδιος έγραψε:

Είμαι Κωνσταντινουπολίτης την καταγωγήν, αλλά εγεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια – σ’ ένα σπίτι της οδού Σεφίρ. Μικρός πολύ έφυγα, και αρκετός μέρος της παιδικής μου ηλικίας το πέρασα στην Αγγλία. Κατόπιν επεσκέφθην την χώραν αυτήν μεγάλος, αλλά για μικρόν χρονικόν διάστημα. Διέμεινα και στη Γαλλία. Στην εφηβική μου ηλικία κατοίκησα υπέρ τα δύο έτη στην Κωνσταντινούπολη. Στην Ελλάδα είναι πολλά χρόνια που δεν επήγα. Η τελευταία μου εργασία ήταν υπαλλήλου εις ένα κυβερνητικόν γραφείον εξαρτώμενον από το υπουργείον των Δημοσίων Έργων της Αιγύπτου. Ξέρω Αγγλικά, Γαλλικά και ολίγα Ιταλικά.

Ο Κ.Π.Καβάφης πέθανε στις 29 Απριλίου 1933, στην Αλεξάνδρεια.

Cover Photo: Χρήστος Ζωίδης

Διαβάστε τα προηγούμενα κείμενα για τους 12 Έλληνες του 20ου αιώνα