Μάνος Χατζιδάκις: Για πάντα! (vids)
Όλα οδηγούν στον Μάνο Χατζιδάκι, όλα! Μικρά, αγαπημένα, σεμνά, ταπεινά, διθυραμβικά, ερωτικά, φασματικά, ιαματικά, λυτρωτικά, απολογητικά, ποιητικά, λυρικά, δυναμικά, σιωπηλά, θραυσματικά, εκστατικά, ψιθυριστά, ανυπόκριτα, μαγικά, κινηματογραφικά, θεατρικά, λογοτεχνικά, εικαστικά εορταστικά, πένθιμα, στοχαστικά, συναισθηματικά, συγκινητικά, αποφασιστικά, ουσιαστικά, παιδικά, αθώα, ένοχα, δημιουργικά, μελλοντικά, άχρονα, «εκρηκτικά», ακίνητα, κινητά, αναγεννησιακά, υπογεγραμμένα, ανυπόγραφα, χαμογελαστά, νυχτερινά, Καβαφικά, αντιστασιακά, πολιτικά, αναρχικά, στοργικά, μοναχικά, πληγωμένα, χρωματικά, ιερά, ανίερα, λατρευτικά, αισιόδοξα, απαισιόδοξα, αφαιρετικά, μινιμαλιστικά, επιβλητικά, μυθολογικά, ανοιξιάτικα, ρεμπέτικα, λαϊκά, λαογραφικά, χορευτικά, νησιώτικα, αρωματισμένα, νοσταλγικά, επετειακά, αληθινά.
Και μέσα από τις λέξεις-μορφές γίνεται το πρόσωπο ωοειδές, τρυφερό και τραχύ την ίδια στιγμή, με γωνίες και καμπύλες αστρικές, με πλάτη και ύψη αμέτρητα και με δυο μάτια που τον ήλιο και το φεγγάρι φιλοξενούν, αγγίζουν, στύβουν, καθαρίζουν, «κλέβουν» και «τρώνε» κομματάκι, κομματάκι την άγνωστη «σάρκα» τους. Και αυτό το πονηρό, σκανταλιάρικο χαμόγελο να μεγαλώνει, να υψώνει, το «μ» και δύο «Μ.Χ» να φτιάχνει. Μετά απ’ Αυτόν και με Αυτόν. Με τη χάρη του Θεού-πατέρα, με τη χάρη Θεού-Ανθρώπου. Μετά την Ανάσταση ο Ένας και μετά τον θάνατο αυτός πάνω στο κλειδί του Σολ, πάνω στις χορδές του σταυρού. Το Μετά Χριστόν γίνεται Μάνος Χατζιδάκις! Μ.Χ, λοιπόν, για πάντα!
Το θαύμα του αγέραστου παραδείγματος
Ο Μάνος Χατζιδάκις γεννήθηκε πριν 100 χρόνια και με την άοκνη προσπάθειά του κέρδισε το άπειρο και το αναπόφευκτο ξημέρωμα των ζωών μας. Στην περίπτωσή του δεν έχει σημασία ο χρόνος, ούτε και ο χώρος. Κανείς δεν καταλαβαίνει ότι την ώρα που ζούσε, μιλούσε, έπραττε, ένα θαύμα συντελούνταν: το θαύμα του αγέραστου παραδείγματος. Αν πρέπει, έπρεπε, να διαλέξουμε μία και μόνο μίμηση, στάση ζωής, υπόδειγμα, δείγμα και τελικά παράδειγμα, αυτό είναι του Μ.Χ. Η συνέπειά του παροιμιώδης, η εξέλιξή του σοκαριστικά όμορφη και έργα του, τα λόγια του, ευτυχώς αναπάντητα! Με τον Χατζιδάκι είδαμε το φως το αληθινό και πώς είναι να έχεις έναν ήλιο δίπλα σου, απέναντί σου, πάνω σου, στον δρόμο, στο διαμέρισμα, στην πορεία σου!
Τον Χατζιδάκι τον λατρεύουμε για τη μουσική και τη γενναιοδωρία της σκέψης του. Και αφού ο αιώνας έκλεισε και ένας νέος ξεκινά, ξέρετε τι οφείλουμε σε αυτόν μέσα από το παράδειγμά του; Την τάξη του κόσμου μας! Όχι διά της επιβολής και της καταστολής. Όχι. Χάρη σε αυτόν όλα τακτοποιήθηκαν μέσα από την ποίηση των στιγμών, των μικρών, ταπεινών και ανυπέρβλητα ανθρώπινων. Στον Μάνο Χατζιδάκι τίποτα δεν πήγε λάθος. Και πώς να πάει όταν η καρδιά δίνει τον τόνο στη δημιουργία…
Η απάντηση είναι ο Έρωτας
Το κείμενο αυτό, όπως και κανένα από τα προηγούμενα, επόμενα, δεν θα σταθεί σε ψυχρές βιογραφικές στιγμές, σε στραγγισμένες καλλιτεχνικές επαναλήψεις. Το πορτρέτο αυτό, μικρό, μα φιλόδοξο και ελπίζουμε ουσιαστικό, επιχειρεί να δει πίσω από το χαμόγελο, την παιδική ματιά και τη σταθερή φωνή του Μ.Χ. Γι’ αυτό και η ποιητική εισαγωγή, η ποιητική συνέχεια και το ποιητικό, προσωρινό, φινάλε.
Τι υπάρχει, λοιπόν, μέσα, στον πυρήνα της ύπαρξης του Χατζιδάκι; Τι είναι αυτό που τον όρισε, τον καθόρισε, τον κινητοποίησε και τον έκανε να φτιάξει αθάνατα έργα, να πει λόγια κοφτερά και θαρραλέα, να μη φοβηθεί τον φόβο του, να τον φοβηθεί και να τον κρατήσει, να τον κάνει σύμμαχο, να μείνει συνεπής στα πιστεύω και στη μοναξιά του, να τα βάλει με τάξεις, αρχές, αντιδράσεις, να αναμετρηθεί με τις Μούσες, να δώσει στους ανθρώπους λόγους χαράς, στοχασμού, δύναμης; Η απάντηση είναι ο Έρωτας. Τίποτε άλλο. Ο έρωτας για το καθετί, για τα μικρά, τα μεγάλα, για όλα τα ανθρώπινα και μη. Η ερωτική διάσταση είναι που ενώνει το έργο του και το εξυψώνει στο σύμπαν της ποίησης και της υπεράνθρωπης προσπάθειας. Στον Χατζιδάκι κυριαρχεί μια αδιάκοπη ένωση, μια διαρκή ζεύξη που αναμορφώνει, μετασχηματίζει και κάνει πιο ανθεκτικά όλα τα αντίθετα που κατοικούν μέσα μας και ζουν γύρω μας. Η Ανατολή και η Δύση, ο άνθρωπος και το θηρίο, ο πιστός και ο άπιστος, ο φονιάς και ο άγγελος γίνονται ένα άφυλο, άχρονο, αεικίνητο πλάσμα που από τη γη μας βγάζει και δίπλα στον ήλιο μας βάζει.
Να τον ακούσουμε, μόνο αυτό
Για να γραφτεί αυτό το κείμενο ο Χατζιδάκις «πέταξε» μέσα σε ένα τσιμεντένιο διαμέρισμα. Και η μουσική του ακούστηκε ξανά και ξανά. Και όσο οι νότες πλημμύριζαν τα τετραγωνικά, τόσο αναδύονταν οι στιγμές-δηλώσεις-δημιουργήματα-αξιώματα του Μ.Χ. Χωρίς σειρά και με το αυθόρμητο οδηγό, ο γράφων συλλέγει και προτάσσει τα εξής «χατζιδακικά»: Η ομιλία για το ρεμπέτικο. Το ρεμπέτικο. Η μικρή λευκή αχιβάδα. Η αχιβάδα, η κόγχη της δημιουργίας. Ο σκληρός Απρίλης του ΄45. Ο σκληρός, ο νικημένος ευαίσθητος. Οι «Όρνιθες». Ο Κουν, η Ραλλού Μάνου, ο Τσαρούχης. Το Όσκαρ για «το καλύτερο κινηματογραφικό τραγούδι». Το αγαλματάκι που ήρθε και έμεινε πίσω. Η ανάγκη των ταινιών του Φίνου και η μοναδική, μόνη δηλαδή, επαφή με τους τεχνικούς. Μια γυναίκα στη Νέα Υόρκη και το χαμόγελό της. Ο Μεγάλος Ερωτικός. Το Τρίτο Πρόγραμμα. Τα σχόλια του Τρίτου. Η υπεράσπιση των τραγουδιστών, δημιουργών. Η διατήρηση της πολιτικής θέσης, οξυδέρκειας και το ασυμβίβαστο του ανθρώπου. Οι συζητήσεις με τον Γκάτσο. Οι δυο τους ο κόσμος όλος. Η Οδός Ονείρων. Η Λιλιπούπολη. Η Ορχήστρα των Χρωμάτων. Η Φλέρυ Νταντανώκη. Ο Καθρέφτης και το Μαχαίρι. Οι διαγωνισμοί τραγουδιού. Η μοναξιά και η επώδυνη αντίσταση απέναντι στον «αυριανισμό»…
Και το παράθυρο στο μικρό σπίτι άνοιξε, ίσα-ίσα, και από τη χαραμάδα έφυγε προς το άγνωστο-άπειρο ο Μ.Χ. Τα έργα του, οι δηλώσεις, οι σιωπές, τα συναισθήματά του μοιρασμένα ιμάτιά του, μένουν για πάντα εδώ και καλπάζουν προς το μέλλον. Πάνω στο τέλειο ανθρώπινο άτι -η εκπλήρωση της μεγάλης αντίφασης- ο Χατζιδάκις μας καλεί να κάνουμε ένα πράγματα: να τον ακούσουμε. Πρώτα και πάνω απ’ όλα, να τον ακούσουμε. Κάθε ευγενική και με σεβασμό χειρονομία προς αυτόν και τις επιθυμίες του, το έργο του είναι αποδεκτή. Η κληρονομιά του είναι παγκόσμια, αλλά καθετί παγκόσμιο έχει και στιβαρές ηθικές αξίες που δεν πρέπει να πειράζονται για κανέναν λόγο. Ο Μάνος Χατζιδάκις είναι η σταθερή, καθαρή, γωνία στου ρολογιού τους δείκτες. Η κίνηση ναι, δεν σταματάει ποτέ, όμως ο ήλιος πάντα θα υπάρχει και μαζί του η σπάνια κρυστάλλινη, ξάστερη, ματιά ενός Χατζιδάκι, του δικού μας Μ.Χ
Cover Photo: Χρήστος Ζωίδης
Διαβάστε τα προηγούμενα κείμενα για τους 12 Έλληνες του 20ου αιώνα
