Άκης Πάνου: Γεια σου ρε μάγκα! (vids)
Τα λόγια μπορεί να λένε ψέματα, αυτός όχι. Οι πράξεις μπορεί να «λυγίζουν» από το βάρος της ανασφάλειας και του καθωσπρεπισμού, αυτός όχι. Οι διαφωνίες μπορεί να γίνονται συμφωνίες και ο συμβιβασμός δεύτερη φύση, γι’ αυτόν όχι. Τα λάθη για κάποιους δεν έγιναν ποτέ μάθημα, αυτός όχι, πάντα μάθαινε και πάντα δίδασκε. Η μαγκιά συκοφαντήθηκε με τα χρόνια, οι μάγκες «πέθαναν», αλλά αυτός όχι και κράτησε τη μαγκιά του καθαρή και ψηλά. Πολλοί ήθελαν να μιλήσουν για τη ζωή, τον έρωτα, την τρέλα, την κοινωνία, λίγοι το πλησίασαν, αυτός σίγουρα. Πολλοί ήθελαν να είναι μεγάλοι δημιουργοί και λίγοι το πέτυχαν. Αυτός και μεγάλος ήταν και δημιουργός χωρίς σταματημό.
Στης ζωής το πεντάγραμμο αυτός κρατούσε ξύλινο κλειδί, ιερό, με ιδρώτα και πόνο φτιαγμένο. Άνοιξε τις πόρτες της ψυχής, της καρδιάς και του άγνωστου πάθους. Ο λόγος του κοφτός και γλυκός την ίδια στιγμή. Και όχι, δεν ήταν απόλυτος, απλά ήξερε και ήξερε γιατί είχε γνώση και σκέψη που «περπατούσε», δεν βάλτωνε. Αυτός ο τύπος κέρδισε τα επίθετά του, τα καλλιτεχνικά παράσημά του και κράτησε την πορεία του βαθιά ανθρώπινη, ταπεινή και μεγαλειώδη. Μάγκες, θέλετε δεν θέλετε, η ζωή μας όλη έχει κάτι από την τέχνη, τη φιλοσοφία, του Άκη Πάνου.
Ακινητοποίησε την ύπαρξη μέσα στη στιγμή
Ο Άκης Πάνου δημιούργησε όπως αυτός ήθελε. Δεν ακολούθησε το ρεύμα της εποχής, μα έφτιαξε το δικό του, το κρυστάλλινο, βαθιά σαρκωμένο και το απόλυτα γήινο. Αν είμαστε από χώμα, αυτός, το έργο του, είναι το νερό και η συμπεριφορά του οι ρίζες μας. Κι αν θέλετε να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι (αυτό θα ήθελε και ίδιος), να τα πούμε χύμα και πηγαία, με μια ανάσα. Πάμε…
Ο Άκης Πάνου ήξερε τι ήθελε να εκφράσει, ήξερε τον τρόπο, ήξερε το λάθος, έψαχνε ακούραστα το σωστό, σκεφτόταν καλά πριν πράξει οτιδήποτε, μέτραγε το «βάρος» των λέξεων, «σκάλιζε» τις νότες σε μαρμάρινο τετράδιο και ό,τι έγραφε ήταν προορισμένο να μη φθαρεί. Στην περίπτωσή του, η έννοια της σύνθεσης πραγματωνόταν μέσα από τον σεβασμό των απλών πραγμάτων, συναισθημάτων και τη μετουσίωσή τους σε κάτι πυρηνικό, έμψυχο, εύψυχο, ατόφια «λυγμικό» (sic). Τα τραγούδια του είναι γεμάτα από το θάρρος της λύπης και την αμεσότητα της στενοχώριας. Ο Άκης Πάνου δεν ακινητοποιούσε τη στιγμή της ύπαρξης, αλλά την ύπαρξη μέσα στη στιγμή, μέσα στην απόλυτη δύναμη-αδυναμία της. Οι δημιουργίες του δεν αφορούσαν κυρίως αυτούς που φεύγουν, αλλά αυτούς που μένουν, επιμένουν, υπομένουν, ζουν και δεν ξεχνούν. Με τα τραγούδια του μάθαμε να μην ξοδεύουμε τη χαρά και να μετράμε τη λύπη σαν το αίμα μας.
Η απροσμέτρητη ποιότητα του έργου του
Τη μουσική κληρονομιά του Άκη Πάνου δεν μπορείς να τη μετρήσεις ποσοτικά. Ναι, έγραψε πάνω από 200 τραγούδια και όλα είχαν την προσωπικότητα, τον χαρακτήρα, το ήθος, την ποιότητά του. Αυτή είναι και η μονάδα μέτρησης του έργου του. Γεννήθηκε (το 1933) σε δύσκολες εποχές, έζησε την Κατοχή και την αγωνία της επιβίωσης. Ναι, δεν ήταν ο μόνος που ο ιδρώτας του είχε μεγαλύτερο βάρος απ’ αυτό που ξέρουμε σήμερα. Το κρίσιμο στην περίπτωσή του είναι η σύλληψη των πρώτων, παιδικών, βιωμάτων. Σε παλαιότερο αφιέρωμά μας είχαμε γράψει ότι Μεγάλωσε σε γειτονιά με πολλούς πρόσφυγες και από μικρό παιδί έζησε μέσα στη μουσική, στους κεμετζέδες και στα τραγούδια των Ποντίων. Απέκτησε ακούσματα από τα ρεμπέτικα που ήταν διάχυτα παντού στην περιοχή αλλά και από τον αδελφό της μητέρα του Περικλή Σακελλαριάδη που έπαιζε κλασική κιθάρα. Στα χρόνια της Κατοχής προσπαθεί να επιβιώσει πουλώντας τσιγάρα και κάνοντας διάφορες δουλειές, ενώ παράλληλα μυείται από τον μεγαλύτερο αδελφό του Ευάγγελο και τον φίλο του Λευτέρη Ευσταθιάδη στον κόσμο της μουσικής και των οργάνων. Κρατήστε και αυτό. Σε ηλικία 14 ετών γνωρίζεται με τον Γιάννη Σταματίου (Σπόρος). Μαζί του κάνει την πρώτη του επαγγελματική εμφάνιση στην ταβέρνα του Σιλβάνη στο Κουκάκι. Αμοιβή του το όποιο φιλοδώρημα και ένα πιάτο φαγητό. Αυτά έγιναν η πρώτη ύλη για ό,τι γνωρίσαμε, ακούσαμε, μετά.
Ο Άκης Πάνου συνδύασε την ωμή αλήθεια του χειροπιαστού με τη λυτρωτική έκρηξη του συναισθήματος. Τα τραγούδια του τα νιώθεις στην ψυχή σου και στα επίμονα, διακριτικά, σταθερά, σημάδια της καθημερινότητας και του χρόνου που μόλις πέρασε. Η κοινωνική, ταξική του εμπειρία, η μουσική του μόρφωση και η καλά σχεδιασμένη δημιουργική πορεία, έδωσαν αμέσως ταυτότητα στα κομμάτια του. Ακούς την πενιά από του μπουζούκι και νιώθεις να ταράζεται ο εσωτερικός σου κόσμος, σαν καβαλάς το κύμα του γνωστού και απρόοπτου μαζί. Και μετά έρχεται ο στίχος που μιλά ευθέως για όσα έμεναν ανείπωτα από δειλία ή από φόβο. Μιλά για τον άνθρωπο, τον έρωτα, τον καημό, με απλότητα και αλήθεια, με μέτρο και με μια αφηγηματική εικονοποιία που το επεκτείνει λίγο πριν συναντήσει το στερητικό «α». Ο Άκης Πάνου μοχθούσε για να καθαρίσει το δημιουργικό πεδίο. Τη μουσική γραμμή, σύνθεση, έπρεπε να την καταλαβαίνει ο ακροατής χωρίς δυσκολία. Τις μουσικές διαδρομές έπρεπε να τις νιώθει, βλέπει. Τα λόγια έπρεπε να τα πιάνει αμέσως και ο τραγουδιστής έπρεπε να έχει γερά στηρίγματα για να ξεδιπλώσει τη φωνή του στα όρια που του έφτιαχνε. Αυτά, σε κάθε τραγούδι του Άκη Πάνου θα τα βρείτε και γι’ αυτό όταν διαβάζετε για 200 κομμάτια, θα υπολογίζετε και την απροσμέτρητη ποιότητά τους.
Βρήκε τα πάντα στη ζωή
Ο Άκης Πάνου είναι τα τραγούδια του, οι συνθέσεις του, οι στίχοι του, οι εμπνεύσεις του, οι σκέψεις του, οι ζωές του που στριμώχτηκαν από την πίεση της δημιουργίας και την καχυποψία της κοινωνίας. Ο Άκης Πάνου δεν έκρυψε ποτέ τίποτα και γι’ αυτό βρήκε τα πάντα στη ζωή, το νόημα της, τον έρωτά της. Κάθεσαι μόνος και χωρίς ιδιαίτερο λόγο χαμηλόφωνα τραγουδάς Η ζωή μου όλη. Ψάχνεις να βρεις την εικόνα της παλιάς Ελλάδας και ασυναίσθητα ανασύρεις από τη μνήμη σου το 7 νομά. Γράφεις-σβήνεις τον ορισμό του έρωτα και την απάντηση βρίσκεις στο Θα κλείσω τα μάτια. Κι αν θέλεις να βρεις σήμερα μάγκες, σηκώνεις τις ράγες των τρένων, τινάζεις τη σκουριά και βλέπεις αυτόν τον τύπο με το φτιαγμένο από τα χέρια του μπουζούκι, με τη σιγουριά του, με την μπέσα του, με τα λάθη του και με την ειλικρινή μετάνοιά του να σε κοιτά. Ο Άκης Πάνου μέσα από τον λόγο, το έργο, τη συμπεριφορά του ξηγήθηκε σε όλους μας σπαθί. Να περπατάς και να πατάς γερά στη στράτα σου, να είσαι υπεύθυνος για τις πράξεις σου, να δέχεσαι τις συνέπειες και να δίνεις στον συνάνθρωπο καλά δουλεμένα έργα, δύσκολα, απαιτητικά, να σκέφτεσαι ότι έτσι θα τον κάνεις καλύτερο, έτσι θα του μάθεις να ιδρώνει, να κοπιάζει, για να κατακτήσει την ομορφιά του κόσμου τούτου. Κι αν δεις κάποιον να χάνει το μυαλό του λόγω της βαρβαρότητας που μας περιβάλλει, τραγούδησε μέσα σου τον Τρελό. Ρε Άκη Πάνου, αν σε έχω καταλάβει έστω και λίγο, σε ευχαριστώ για την ομορφιά που μας έδωσες, για τον πολιτισμό που υπηρέτησες.
Cover Photo: Χρήστος Ζωίδης
Διαβάστε τα προηγούμενα κείμενα για τους 12 Έλληνες του 20ου αιώνα
