«Όσο ακαλλιέργητος είναι κάποιος, τόσα χρήματα χρειάζεται»: Η φράση ενός Ισπανού φιλοσόφου που ακόμα προβληματίζει
Ο ελεύθερος χρόνος είναι ένα από τα πιο πολύτιμα αγαθά, όχι μόνο επειδή μας προσφέρει τη δυνατότητα να ξεκουραστούμε, αλλά και επειδή αποκαλύπτει πολλά για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη ζωή. Το πώς επιλέγουμε να γεμίσουμε τις ώρες μας, όταν δεν έχουμε υποχρεώσεις, μπορεί να φανερώσει τις ανάγκες, τα ενδιαφέροντα, αλλά και τη σχέση μας με την κατανάλωση.
Μια χαρακτηριστική τοποθέτηση πάνω σε αυτό το ζήτημα είχε κάνει το 2016 ο Ισπανός φιλόσοφος και συγγραφέας Φερνάντο Σαβάτερ, κατά τη διάρκεια διάλεξης για τη λογοτεχνία και την παιδαγωγική στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο του Αγουασκαλιέντες στο Μεξικό.
«Όσο πιο ακαλλιέργητος είναι ένας άνθρωπος, τόσο περισσότερα χρήματα χρειάζεται για να περάσει το Σαββατοκύριακο, επειδή, αφού δεν κατασκευάζει και δεν παράγει τίποτα, πρέπει να τα αγοράζει όλα», είχε αναφέρει, διατυπώνοντας μια σκέψη που εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερη σημασία δέκα χρόνια αργότερα.
Η καλλιέργεια ως τρόπος να απολαμβάνουμε τον ελεύθερο χρόνο
Με αυτή τη φράση, ο Σαβάτερ δεν ήθελε απλώς να σχολιάσει τις καταναλωτικές συνήθειες, αλλά να αναδείξει την αδυναμία ορισμένων ανθρώπων να αξιοποιήσουν δημιουργικά τον χρόνο τους χωρίς να εξαρτώνται από εξωτερικά ερεθίσματα. Στην ίδια ομιλία είχε επισημάνει ότι η λογοτεχνία μπορεί να «πολλαπλασιάσει την ψυχή μας», καθώς η επαφή με τα βιβλία, τη μουσική, την τέχνη και τη σκέψη διευρύνει τους πνευματικούς μας ορίζοντες και μας προσφέρει περισσότερους τρόπους να απολαμβάνουμε την καθημερινότητα.
Ένας άνθρωπος με ενδιαφέροντα και περιέργεια μπορεί να βρει ευχαρίστηση σε μια βόλτα στην πόλη, σε ένα βιβλίο, σε μια μουσική σύνθεση ή ακόμη και σε μια απλή συζήτηση. Δεν χρειάζεται απαραίτητα να αγοράσει κάτι ή να αναζητήσει μια οργανωμένη δραστηριότητα για να γεμίσει ευχάριστα τον χρόνο του. Αντίθετα, όταν η ψυχαγωγία ταυτίζεται αποκλειστικά με την κατανάλωση, η πλήξη μοιάζει να απαιτεί διαρκώς μια νέα αγορά ή μια καινούργια εμπειρία. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: ξοδεύουμε χρήματα για να διασκεδάσουμε, αλλά η ικανοποίηση διαρκεί λίγο και σύντομα αναζητούμε κάτι διαφορετικό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε μορφή ψυχαγωγίας που απαιτεί χρήματα είναι προβληματική, καθώς το ζήτημα, σύμφωνα με τη φιλοσοφική προσέγγιση του Σαβάτερ, είναι η εξάρτηση από τα καταναλωτικά αγαθά ως μοναδικό μέσο διασκέδασης.
Σε μια εποχή όπου ακόμη και ο ελεύθερος χρόνος μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε προϊόν προς πώληση, η καλλιέργεια της περιέργειας και η διάθεση για σκέψη αποκτούν ξεχωριστή αξία. Ίσως τελικά η πραγματική πολυτέλεια να μην είναι όσα μπορούμε να αγοράσουμε, αλλά η ικανότητά μας να περνάμε όμορφα χωρίς να χρειάζεται να ξοδέψουμε τίποτα.
