Θεραπείες αντιγήρανσης και «αποτοξίνωσης» του οργανισμού: Η νέα μεγάλη μόδα της ευεξίας και το τίμημά της
- Μια αγορά σε έκρηξη
- Τι λέει πραγματικά η επιστήμη
- Οι κίνδυνοι πίσω από τη λαμπερή εικόνα
- Τι πρέπει να έχει κανείς στο μυαλό του
Ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη έφερε στο προσκήνιο μια ιατρική διαδικασία που μέχρι πρόσφατα ήταν γνωστή κυρίως για τη χρήση της σε συγκεκριμένες σοβαρές παθήσεις: την πλασμαφαίρεση. Η συζήτηση, ωστόσο, ανοίγει ένα πολύ μεγαλύτερο θέμα.
Τα τελευταία χρόνια, μια σειρά από ιατρικές πρακτικές που παλιότερα εφαρμόζονταν αποκλειστικά σε νοσοκομειακό περιβάλλον για τη θεραπεία σοβαρών παθήσεων, έχουν μεταμορφωθεί σε δημοφιλή «εργαλεία» ευεξίας και αντιγήρανσης. Ενδοφλέβιες βιταμίνες, θεραπείες NAD+, ορμονική υποκατάσταση, υπερβαρικό οξυγόνο, κρυοθεραπεία και -η πλέον επίκαιρη— πλασμαφαίρεση, έχουν βρεθεί στο επίκεντρο μιας παγκόσμιας βιομηχανίας μακροζωίας που υπόσχεται νεότητα, ενέργεια και «καθαρισμό» του οργανισμού από τοξίνες.
Μια αγορά σε έκρηξη
Η τάση τροφοδοτείται από τα social media, τις δηλώσεις διασήμων, influencers και επιχειρηματιών, καθώς και από μια αυξανόμενη βιομηχανία ιδιωτικών κλινικών ευεξίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πλασμαφαίρεση: από εξειδικευμένη θεραπεία για αυτοάνοσα και νευρολογικά νοσήματα, έχει μετατραπεί σε ό,τι ορισμένοι αποκαλούν «ιερό δισκοπότηρο» της αντιγήρανσης, ιδιαίτερα σε εύπορους κύκλους διεθνώς.
Η βασική αφήγηση πίσω από αυτές τις θεραπείες είναι σχετικά απλή και ελκυστική: ο σύγχρονος τρόπος ζωής, ήτοι μολυσμένος αέρας, επεξεργασμένα τρόφιμα, μικροπλαστικά, στρες, φορτώνει σταδιακά τον οργανισμό με «τοξίνες» που επιταχύνουν τη γήρανση. Η «λύση» που προτείνεται είναι μια διαδικασία «επανεκκίνησης»: αφαίρεση του παλιού πλάσματος ή έγχυση συνδυασμών βιταμινών και πεπτιδίων, με στόχο να «επαναφέρουν» το σώμα σε νεότερη κατάσταση.
Τι λέει πραγματικά η επιστήμη
Η ιατρική κοινότητα διατηρεί έντονο σκεπτικισμό απέναντι σε αυτές τις εφαρμογές, ιδίως όταν προσφέρονται σε υγιείς ανθρώπους χωρίς συγκεκριμένη πάθηση. Το επιχείρημα είναι διαρκές: ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει ήδη δύο εξαιρετικά αποτελεσματικά συστήματα αποτοξίνωσης, το ήπαρ και τα νεφρά, τα οποία λειτουργούν αδιάκοπα. Η ιδέα ότι το αίμα ενός υγιούς ανθρώπου χρειάζεται «μηχανικό καθαρισμό» δεν στηρίζεται σε στέρεη κλινική τεκμηρίωση, αλλά αντλεί κυρίως από το μάρκετινγκ της μακροζωίας.
Ειδικά για την πλασμαφαίρεση, ερευνητές τονίζουν πως η παροδική βελτίωση ορισμένων βιοδεικτών στο αίμα δεν αποδεικνύει αυτόματα ότι επιμηκύνεται η ζωή ή ότι επέρχεται ουσιαστική «κυτταρική ανανέωση». Πρόκειται για ερμηνείες δεδομένων που, κατά τους ειδικούς, είναι υπεραισιόδοξες σε σχέση με ό,τι πραγματικά έχει αποδειχθεί.
Οι κίνδυνοι πίσω από τη λαμπερή εικόνα
Πέρα από την αμφισβητούμενη αποτελεσματικότητα, οι θεραπείες αυτές δεν είναι αθώες παρεμβάσεις σαν ένα σπα ή μια περιποίηση ομορφιάς. Είναι ιατρικές πράξεις με πραγματικό κλινικό ρίσκο, που διαφέρει ανάλογα με τη μέθοδο. Στις ενδοφλέβιες βιταμίνες και τα «κοκτέιλ» αναζωογόνησης, οι ηπιότερες παρενέργειες περιορίζονται σε μώλωπες και τοπικό ερεθισμό στο σημείο της ένεσης, ωστόσο σε πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί κίνδυνος λοίμωξης όταν δεν τηρούνται συνθήκες αποστείρωσης, υπερφόρτωση νεφρών ή καρδιάς από υπερβολική χορήγηση υγρών και βιταμινών, αλλεργικές αντιδράσεις, ακόμη και τοξικότητα από υπερβολική δόση λιποδιαλυτών βιταμινών. Στην περίπτωση της ορμονικής υποκατάστασης, η ανεξέλεγκτη χορήγηση ορμονών έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών επεισοδίων και ορισμένων μορφών καρκίνου.
Η πλασμαφαίρεση, από την πλευρά της, παραμένει μια βαριά, επεμβατική διαδικασία εξωσωματικής κυκλοφορίας, όπου ο ασθενής συνδέεται μέσω καθετήρων σε μηχάνημα που διαχωρίζει το πλάσμα από το αίμα και το αντικαθιστά με υποκατάστατα υγρά. Μια τέτοια παρέμβαση στον όγκο και στην ισορροπία των υγρών του σώματος μπορεί να προκαλέσει απότομη πτώση πίεσης, ζάλη, ναυτία και αλλεργικές αντιδράσεις στα υγρά αναπλήρωσης, ενώ δεν λείπουν και σοβαρά προβλήματα πήξης του αίματος ή λοιμώξεις στα σημεία φλεβικής προσπέλασης. Μετά από κάθε συνεδρία αφαιρούνται επίσης παράγοντες πήξης και ανοσοσφαιρίνες, κάτι που απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή σε αιμορραγικό κίνδυνο και κίνδυνο λοιμώξεων.
Το κρίσιμο σημείο, σύμφωνα με την υπάρχουσα ιατρική βιβλιογραφία, είναι ότι η ασφάλεια αυτών των πράξεων εξαρτάται απόλυτα από το πλαίσιο στο οποίο πραγματοποιούνται: αδειοδοτημένη κλινική ή νοσοκομείο, εξειδικευμένο και κατάλληλα πιστοποιημένο προσωπικό, προηγούμενος διεξοδικός καρδιολογικός και αιματολογικός έλεγχος, και χρήση εγκεκριμένων υλικών. Όταν κάποιο από αυτά λείπει, μια θεραπεία που θα μπορούσε να είναι σχετικά ασφαλής στο σωστό περιβάλλον μετατρέπεται σε σοβαρό κίνδυνο.
Τι πρέπει να έχει κανείς στο μυαλό του
Όποιος σκέφτεται να δοκιμάσει τέτοιες θεραπείες καλό είναι να τις αντιμετωπίζει ως ό,τι πραγματικά είναι: ιατρικές πράξεις, όχι συνεδρίες που παραπέμπουν σε περιποιήσεις ομορφιάς. Αυτό σημαίνει, πρώτα απ' όλα, συμβουλή από ειδικό γιατρό (παθολόγο, ενδοκρινολόγο ή αιματολόγο) πριν από οποιαδήποτε απόφαση, ώστε να διαπιστωθεί αν υπάρχει πραγματική ιατρική ανάγκη ή αντένδειξη. Σημαίνει επίσης διεξοδικό προληπτικό έλεγχο, αιματολογικό και καρδιολογικό, πριν από κάθε επεμβατική διαδικασία, καθώς και τη διασφάλιση ότι η θεραπεία πραγματοποιείται αποκλειστικά σε αδειοδοτημένο ιατρικό χώρο, με κατάλληλα πιστοποιημένο προσωπικό, και όχι σε κέντρα ευεξίας αμφίβολης ποιότητας. Πάνω απ' όλα, χρειάζεται μια υγιή δόση σκεπτικισμού απέναντι σε υποσχέσεις για «αντιγήρανση» ή «αποτοξίνωση» που δεν συνοδεύονται από στέρεα επιστημονικά δεδομένα.
Στο τέλος, η πιο αξιόπιστη «θεραπεία αντιγήρανσης» παραμένει αυτή που ήδη γνωρίζουμε από την ιατρική επιστήμη: ισορροπημένη διατροφή, άσκηση, ύπνος, αποφυγή καπνίσματος και τακτικός ιατρικός έλεγχος. Και όχι μια συνεδρία που υπόσχεται θαύματα σε χρόνο ντε τε.
