Ο «εφιάλτης» των ελληνικών θαλασσών αποδείχθηκε… καλλιτέχνης: Ο λαγοκέφαλος που φτιάχνει «αγρογλυφικά» στον βυθό της Ιαπωνίας
- Το παράξενο ψάρι που φουσκώνει για να αμυνθεί
- Ένα μυστήριο που λύθηκε έπειτα από 16 χρόνια
- Ένα εντυπωσιακό ερωτικό τελετουργικό
- Γιατί χτίζει κάθε φορά νέα φωλιά;
- Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στην Ιαπωνία
- Οι κύκλοι ίσως έχουν και πρακτική λειτουργία
Το 1995, δύτες στα ανοιχτά της Ιαπωνίας εντόπισαν στον βυθό παράξενους κυκλικούς σχηματισμούς που θύμιζαν τα περίφημα «αγρογλυφικά» (crop circles) τα οποία εμφανίζονται κατά καιρούς σε καλλιέργειες.
Το μυστήριο παρέμεινε άλυτο για περισσότερα από 15 χρόνια, μέχρι που το 2011 οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι δημιουργός τους ήταν ένα νέο είδος λαγοκέφαλου, το Torquigener albomaculosus. Παρότι το ψάρι έχει μήκος μόλις περίπου 13 εκατοστά, οι κυκλικές κατασκευές που δημιουργεί φτάνουν σε διάμετρο τα 2,1 μέτρα και απαιτούν 7 έως 9 ημέρες για να ολοκληρωθούν.
Το παράξενο ψάρι που φουσκώνει για να αμυνθεί
Οι λαγοκέφαλοι συγκαταλέγονται στα πιο ασυνήθιστα ψάρια του πλανήτη, αν και, πλέον, στη χώρα μας μόνο δυσεύρετοι δεν είναι, καθώς έχουν κατακλείσει τις ελληνικές θάλασσες. Όπως μαρτυρά και το όνομά τους, όταν απειλούνται διογκώνουν το σώμα τους, μετατρέποντάς το σε μια σχεδόν σφαιρική μορφή που αποτρέπει τους θηρευτές. Για να το πετύχουν αυτό, κατά την εξέλιξή τους έχασαν τα πλευρά και ακόμη και τα οστά της λεκάνης.
Παράλληλα, περιέχουν τη νευροτοξίνη τετροδοτοξίνη, μια ουσία περίπου 1.200 φορές πιο ισχυρή από το κυάνιο. Παρ' όλα αυτά, στην Ιαπωνία ο λαγοκέφαλος αποτελεί παραδοσιακό έδεσμα, γνωστό ως fugu, και η παρασκευή του επιτρέπεται μόνο σε ειδικά εκπαιδευμένους σεφ που έχουν περάσει εθνικές θεωρητικές και πρακτικές εξετάσεις.
Ένα μυστήριο που λύθηκε έπειτα από 16 χρόνια
Οι παράξενοι σχηματισμοί είχαν διάμετρο περίπου δύο μέτρων και έμοιαζαν με έναν τέλειο κύκλο, περιβαλλόμενο από ακτινωτές αυλακώσεις.
Για χρόνια οι επιστήμονες δεν μπορούσαν να εξηγήσουν την προέλευσή τους. Το 2011, ομάδα Ιαπώνων ερευνητών παρατήρησε ένα άγνωστο έως τότε είδος λαγοκέφαλου να κατασκευάζει αυτούς τους κύκλους, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι αποτελούν μέρος μιας ιδιαίτερα πολύπλοκης τελετουργίας ζευγαρώματος.
Ένα εντυπωσιακό ερωτικό τελετουργικό
Στο ζωικό βασίλειο δεν είναι ασυνήθιστες οι περίπλοκες συμπεριφορές αναπαραγωγής. Ωστόσο, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2013 στο περιοδικό Scientific Reports, οι κυκλικές φωλιές του λαγοκέφαλου αποτελούν μοναδική περίπτωση. Το αρσενικό δημιουργεί ακτινωτές αυλακώσεις στην άμμο, διακοσμεί τη φωλιά με θραύσματα κοχυλιών και συγκεντρώνει λεπτόκοκκο ίζημα στο κέντρο της.
Αφού το θηλυκό επιλέξει τη φωλιά που προτιμά, μια διαδικασία που οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη κατανοήσει πλήρως, γεννά τα αυγά στο κέντρο του κύκλου. Στη συνέχεια, το αρσενικό τα γονιμοποιεί εξωτερικά και παραμένει στη φωλιά για τουλάχιστον έξι ημέρες, προστατεύοντάς τα.
Γιατί χτίζει κάθε φορά νέα φωλιά;
Οι ερευνητές εξακολουθούν να προσπαθούν να εξηγήσουν γιατί το αρσενικό κατασκευάζει νέα φωλιά σε κάθε αναπαραγωγικό κύκλο, αντί να χρησιμοποιεί την προηγούμενη. Όπως αναφέρουν, η κατασκευή απαιτεί σημαντική επένδυση χρόνου και ενέργειας, αφού χρειάζονται έως και εννέα ημέρες για να ολοκληρωθεί.
Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι οι αυλακώσεις εξαντλούν το διαθέσιμο λεπτόκοκκο ίζημα της περιοχής κατά τη διάρκεια κάθε αναπαραγωγικού κύκλου, καθιστώντας αδύνατη την επαναχρησιμοποίηση της ίδιας φωλιάς.
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στην Ιαπωνία
Για αρκετά χρόνια οι επιστήμονες πίστευαν ότι οι κυκλικοί αυτοί σχηματισμοί υπήρχαν μόνο στις ακτές της Ιαπωνίας. Ωστόσο, το 2020 εντοπίστηκαν παρόμοιες κατασκευές και στη Βορειοδυτική Υφαλοκρηπίδα της Αυστραλίας, κοντά σε υποθαλάσσιες εγκαταστάσεις φυσικού αερίου.
Ο ερευνητής Todd Bond από το Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αυστραλίας δήλωσε ότι αναγνώρισε αμέσως τι ήταν, προσθέτοντας πως η ανακάλυψη υπενθυμίζει πόσα εξακολουθούμε να αγνοούμε για τον θαλάσσιο κόσμο.
Οι κύκλοι ίσως έχουν και πρακτική λειτουργία
Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2021 στο περιοδικό Geosciences υποστηρίζει ότι το σχέδιο της φωλιάς δεν εξυπηρετεί μόνο την προσέλκυση του θηλυκού. Οι ακτινωτές αυλακώσεις ενδέχεται να κατευθύνουν νερά πλούσια σε οξυγόνο προς το κέντρο της φωλιάς, ανεξάρτητα από την κατεύθυνση των θαλάσσιων ρευμάτων, δημιουργώντας ευνοϊκότερες συνθήκες για την ανάπτυξη των αυγών.
Παρότι ο δημιουργός αυτών των περίπλοκων σχηματισμών δεν ξεπερνά τα 13 εκατοστά σε μήκος, καταφέρνει να κατασκευάζει γεωμετρικές φωλιές διαμέτρου άνω των δύο μέτρων, οι οποίες εξακολουθούν να εντυπωσιάζουν τους επιστήμονες και να αποτελούν ένα από τα πιο αξιοθαύμαστα παραδείγματα συμπεριφοράς στον θαλάσσιο κόσμο.
