Το μεγαλύτερο ρωμαϊκό μωσαϊκό κρύβει ένα μυστήριο: Η άγνωστη πόλη που απεικονίζεται σε 16 μέτρα τοίχου
Ένα εντυπωσιακό κομμάτι της αρχαίας Ρώμης, που παρέμενε κρυμμένο για αιώνες, αποκαλύφθηκε στο κοινό, μαζί με ένα μυστήριο που οι αρχαιολόγοι δεν έχουν ακόμη λύσει, ποια πόλη απεικονίζουν τα αρχαία έργα τέχνης;
Κάτω από τα Λουτρά του Τραϊανού, στον λόφο Όππιο, κοντά στο Κολοσσαίο, αποκαταστάθηκαν και παρουσιάστηκαν η λεγόμενη «Ζωγραφισμένη Πόλη» (Painted City) και το «Μεγάλο Μωσαϊκό» (Great Mosaic), δύο εντυπωσιακά έργα που χρονολογούνται στον 1ο αιώνα μ.Χ. και είχαν ανακαλυφθεί κατά τις ανασκαφές της δεκαετίας του 1990.
Η «Ζωγραφισμένη Πόλη» που κανείς δεν έχει ταυτοποιήσει
Η «Ζωγραφισμένη Πόλη» είναι μια τοιχογραφία περίπου 10 τετραγωνικών μέτρων, η οποία παρουσιάζει από ψηλά μια οχυρωμένη πόλη με θαλάσσιο χαρακτήρα. Στην παράσταση διακρίνονται κτίρια, δρόμοι, πύργοι, ένας ναός, ένα θέατρο και δημόσιοι χώροι, ενώ η σύνθεση δίνει την εντύπωση ότι ο θεατής κοιτάζει την πόλη από ψηλά. Τα μπλε και τερακότα χρώματα έχουν διατηρηθεί σε αξιοσημείωτο βαθμό, αν και έχουν ξεθωριάσει με το πέρασμα των αιώνων.
Οι αρχαιολόγοι δεν έχουν καταφέρει να ταυτοποιήσουν την πόλη και δεν είναι ακόμη βέβαιο αν πρόκειται για πραγματικό λιμάνι ή για φανταστική απεικόνιση μιας σημαντικής πόλης. Ο επικεφαλής της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ρώμης, Claudio Parisi Presicce, έχει επισημάνει ότι, εφόσον πρόκειται για συγκεκριμένη πόλη, θα πρέπει να ήταν ιδιαίτερα γνωστή στην εποχή της. Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το «Μεγάλο Μωσαϊκό», μια μνημειακή διακόσμηση σε τοίχο, η οποία θεωρείται το μεγαλύτερο γνωστό ρωμαϊκό επιτοίχιο μωσαϊκό.
Το έργο εκτείνεται σε περίπου 52 πόδια, δηλαδή σχεδόν 16 μέτρα, ενώ οι σωζόμενες επιφάνειες περιλαμβάνουν διαφορετικά επίπεδα και σύνθετες αρχιτεκτονικές παραστάσεις. Οι αρχαιολόγοι, μάλιστα, συνεχίζουν τις εργασίες και δεν γνωρίζουν ακόμη πού ακριβώς σταματά το μωσαϊκό. Η σύνθεση περιλαμβάνει κίονες, βάθρα και αρχιτεκτονικά στοιχεία, αλλά και ανθρώπινες μορφές. Στα ανώτερα τμήματα εμφανίζονται σκηνές με ανθρώπους που θυμίζουν θεατρικές παραστάσεις, ενώ χαμηλότερα η σύνθεση δίνει μια εικόνα της πόλης και του λιμανιού από ψηλά. Μεταξύ των μορφών που έχουν εντοπιστεί βρίσκεται και ένας ποιητής με στεφάνι δάφνης, στοιχείο που προσθέτει ακόμη μία διάσταση στο εικονογραφικό πρόγραμμα του έργου.
Κρύβονταν κάτω από τα Λουτρά του Τραϊανού
Τα δύο έργα βρέθηκαν σε υπόγεια στοά κάτω από τα περίφημα Λουτρά του Τραϊανού. Τα λουτρά εγκαινιάστηκαν το 109 μ.Χ. και σχεδιάστηκαν από τον Απολλόδωρο τον Δαμασκηνό για τον αυτοκράτορα Τραϊανό. Με έκταση περίπου έξι εκταρίων, θεωρούνταν το μεγαλύτερο συγκρότημα λουτρών του κόσμου κατά την εποχή της κατασκευής τους. Ωστόσο, τα έργα τέχνης που βρέθηκαν από κάτω είναι παλαιότερα από τα ίδια τα λουτρά.
Οι αρχαιολόγοι τα χρονολογούν στον 1ο αιώνα μ.Χ., δηλαδή πριν από την κατασκευή των Λουτρών του Τραϊανού. Το γεγονός αυτό έχει οδηγήσει στην υπόθεση ότι μπορεί να συνδέονται με παλαιότερα αυτοκρατορικά κτίσματα στην περιοχή, ακόμη και με τη «Χρυσή Οικία» (Domus Aurea) του Νέρωνα, η οποία κατασκευάστηκε από το 65 μ.Χ. και μετά. Η σύνδεση αυτή, ωστόσο, δεν έχει αποδειχθεί.
Τα έργα είχαν εντοπιστεί στις ανασκαφές της δεκαετίας του 1990, όμως παρέμειναν εκτός δημόσιας θέασης για περίπου τρεις δεκαετίες. Η πρόσφατη αποκατάσταση περιλάμβανε καθαρισμό των επιφανειών, αφαίρεση επικαθίσεων και εργασίες στερέωσης, ώστε τα αρχαία τμήματα να παραμείνουν στη θέση τους. Παράλληλα δημιουργήθηκαν νέες διαδρομές για τους επισκέπτες και ειδικός διάδρομος που επιτρέπει την παρατήρηση των ευρημάτων χωρίς να επιβαρύνονται οι αρχαιολογικές επιφάνειες.
Η πρόσβαση στο μνημείο ξεκίνησε αρχικά δοκιμαστικά, με μικρές ομάδες επισκεπτών, καθώς οι υπεύθυνοι θέλουν να παρακολουθήσουν πώς επηρεάζεται η διατήρηση των έργων από τις συνθήκες του χώρου και την παρουσία κοινού. Από τις 2 Οκτωβρίου προβλέπονται επισκέψεις από Παρασκευή έως Κυριακή, σε έξι χρονικά διαστήματα ημερησίως και με ανώτατο αριθμό 15 επισκεπτών ανά ομάδα.
Και ενώ η Ρώμη ανοίγει πλέον στο κοινό δύο από τα πιο εντυπωσιακά διακοσμητικά σύνολα που έχουν βρεθεί κάτω από τα αρχαία της, ένα βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο: ποια πόλη βλέπουμε πραγματικά στις παραστάσεις; Οι ανασκαφές συνεχίζονται και οι αρχαιολόγοι εξακολουθούν να ερευνούν την περιοχή, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να αποκαλυφθούν και άλλα τμήματα του μνημειακού συνόλου.
