Πρωτοφανής έρευνα στην Ισπανία: Οι άθεοι είναι περισσότεροι από τους καθολικούς - Σύμπτωση ή προειδοποίηση;

• Μια αλλαγή που εξελίσσεται εδώ και χρόνια
• Η θρησκευτική πρακτική υποχωρεί παγκοσμίως;

Μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αυτοπροσδιορίζονται θρησκευτικά οι πολίτες καταγράφει το βαρόμετρο Σεπτεμβρίου του Κέντρου Κοινωνιολογικών Ερευνών της Ισπανίας (CIS). Για πρώτη φορά από την έναρξη της συγκεκριμένης σειράς μετρήσεων, το ποσοστό όσων δηλώνουν άθεοι ξεπερνά εκείνο των καθολικών που δηλώνουν ότι ασκούν τακτικά τα θρησκευτικά τους καθήκοντα.

Συγκεκριμένα, το 17,1% των 4.042 ερωτηθέντων δηλώνει άθεο, ενώ το 15,9% χαρακτηρίζεται ως καθολικός ασκών. Μεγαλύτερη ομάδα, πάντως, παραμένουν οι καθολικοί που δεν ασκούν τακτικά τα θρησκευτικά τους καθήκοντα, οι οποίοι αντιστοιχούν στο 38,5% του δείγματος. Ακολουθούν οι αγνωστικιστές με 12,2%, όσοι δηλώνουν αδιάφοροι ή μη πιστοί με 11,3% και όσοι δηλώνουν ότι ακολουθούν άλλη θρησκεία με 3,2%. Το 1,7% δεν απάντησε στην ερώτηση.

Μια αλλαγή που εξελίσσεται εδώ και χρόνια

Η ανατροπή δεν αποτελεί μεμονωμένο εύρημα, καθώς η ιστορική έρευνα του CIS, η οποία ξεκινά το 2019, καταγράφει σταδιακή μείωση του ποσοστού των καθολικών που δηλώνουν ότι ασκούν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα και παράλληλη αύξηση των άθεων. Τον Μάιο του 2019, το 23,2% των ερωτηθέντων δήλωνε καθολικός ασκών, ενώ οι άθεοι περιορίζονταν στο 11%. Η απόσταση μεταξύ των δύο κατηγοριών μειωνόταν σταθερά τα επόμενα χρόνια.

Μόλις τον Ιούλιο, οι καθολικοί ασκούντες βρίσκονταν στο 16%, έναντι 15,2% των άθεων, ενώ δύο μήνες αργότερα, οι δύο κατηγορίες αντιστράφηκαν. Οι επόμενες μετρήσεις θα δείξουν αν πρόκειται για μια σταθερή μεταβολή ή αν ένα μέρος της διαφοράς οφείλεται στις συνήθεις διακυμάνσεις των δημοσκοπήσεων. Παράλληλα, μειώνεται και το ποσοστό όσων δηλώνουν καθολικοί χωρίς τακτική θρησκευτική πρακτική. Πριν από 15 χρόνια, η συγκεκριμένη κατηγορία έφτανε το 45,4%, ενώ σήμερα βρίσκεται στο 38,5%. Την ίδια περίοδο, το ποσοστό των άθεων αυξήθηκε από 11% σε πάνω από 17%.

Η θρησκευτική πρακτική υποχωρεί παγκοσμίως;

Το βαρόμετρο εξετάζει και τη συχνότητα με την οποία οι θρησκευόμενοι πηγαίνουν στην εκκλησία, εξαιρώντας κοινωνικές περιστάσεις όπως γάμους, βαπτίσεις και κηδείες. Περισσότεροι από τους μισούς, συγκεκριμένα 52,6%, δηλώνουν ότι δεν παρακολουθούν ποτέ ή σχεδόν ποτέ λειτουργία ή άλλη θρησκευτική τελετή. Στον αντίποδα, το 10,4% αναφέρει ότι πηγαίνει κάθε Κυριακή και αργία, ενώ το 3,8% το κάνει αρκετές φορές την εβδομάδα.

Η εικόνα αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη συζήτηση για τη μεταβολή της σχέσης των σύγχρονων κοινωνιών με τη θρησκεία. Η αύξηση όσων αυτοπροσδιορίζονται ως άθεοι ή αγνωστικιστές και η απομάκρυνση από την τακτική θρησκευτική πρακτική αποτελούν τάσεις που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια σε αρκετές δυτικές κοινωνίες, ιδιαίτερα στην Ευρώπη.

Την ίδια στιγμή, η υποχώρηση της δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη και πλήρη εγκατάλειψη κάθε μορφής πίστης. Η θρησκευτική ταυτότητα γίνεται σε πολλές περιπτώσεις πιο σύνθετη, με ανθρώπους να διατηρούν προσωπικές ή πνευματικές πεποιθήσεις χωρίς να ακολουθούν συστηματικά μια παραδοσιακή θρησκευτική πρακτική.

Τα στοιχεία από την Ισπανία προσφέρουν χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της μεταβολής: μέσα σε λίγα χρόνια, το ποσοστό των άθεων αυξήθηκε σημαντικά, ενώ η τακτική θρησκευτική πρακτική υποχώρησε. Πρόκειται για μια αλλαγή που δεν αφορά μόνο το αν κάποιος δηλώνει πιστός ή μη, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι σύγχρονες κοινωνίες αντιλαμβάνονται και βιώνουν τη θρησκευτική ταυτότητα.

ΤΙ ΔΙΑΒΑΖΕΤΑΙ

• Μαρία Καρυστιανού: «Αν δεν μπούμε στην Βουλή θα φύγω από την Ελλάδα και θα τελειώσει η πολιτική για μένα» (vid)
• «Δεν ήταν στα καλά του»: Άντρας έπεσε στην θάλασσα και θεωρείται νεκρός - Φήμες για προβλήματα στον γάμο του
• Ζει σε ένα από τα πιο ακραία μέρη του πλανήτη: Ψωνίζει κάθε 6 μήνες και δίνει 3.500 ευρώ