32 προϊστορικά σύμβολα σε σπήλαια της Ευρώπης ίσως αποτελούν το αρχαιότερο σύστημα επικοινωνίας
Οι εντυπωσιακές απεικονίσεις ζώων κυριαρχούν συνήθως στην προϊστορική τέχνη των σπηλαίων. Ωστόσο, μια πιο προσεκτική ματιά αποκαλύπτει κάτι εξίσου εντυπωσιακό, 32 αφηρημένα σύμβολα που επαναλαμβάνονται σε σπήλαια σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η παλαιοανθρωπολόγος Ζενεβιέβ φον Πέτσινγκερ αφιέρωσε χρόνια στην καταγραφή των γεωμετρικών συμβόλων που εντοπίζονται σε περισσότερα από 350 προϊστορικά σπήλαια, αξιοποιώντας τόσο υπάρχοντα αρχεία όσο και επιτόπια έρευνα στην Ισπανία, τη Γαλλία και τη Σικελία.
Μόλις 32 σχέδια σε διάστημα 30.000 ετών
Η έρευνά της κατέγραψε συνολικά 32 διαφορετικά σύμβολα, τα οποία εμφανίζονται επανειλημμένα από περίπου 40.000 έως 10.000 χρόνια πριν, λίγο μετά το τέλος της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων.
Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται ευθείες γραμμές, τρίγωνα, σπείρες, σχήματα Υ, ζιγκ-ζαγκ, κύκλοι, σταυροί, αστερίσκοι, καθώς και πιο σύνθετα μοτίβα, όπως σταυρωτές χαράξεις, αποτυπώματα χεριών και σχήματα που θυμίζουν φτερά. Παρά το γεγονός ότι χαράχθηκαν χιλιάδες φορές και σε περιοχές που απέχουν μεταξύ τους χιλιάδες χιλιόμετρα, τα σύμβολα παρουσιάζουν αξιοσημείωτη συνέπεια τόσο στη μορφή όσο και στον τρόπο σχεδίασής τους.
Τυχαία σχέδια ή οργανωμένη επικοινωνία;
Σύμφωνα με τη φον Πέτσινγκερ, αν επρόκειτο απλώς για τυχαία σχέδια ή διακοσμητικά μοτίβα, θα υπήρχε πολύ μεγαλύτερη ποικιλία. Αντίθετα, τα ίδια σύμβολα επαναλαμβάνονται στον χώρο και στον χρόνο. Ορισμένα χρησιμοποιήθηκαν έντονα για μια περίοδο και στη συνέχεια εξαφανίστηκαν, ενώ άλλα εμφανίστηκαν αργότερα. Ωστόσο, περίπου το 65% των συμβόλων παρέμεινε σε χρήση σε όλη τη διάρκεια των περίπου 30.000 ετών που εξετάστηκαν.
Παρόμοια σύμβολα έχουν εντοπιστεί και σε σπήλαια άλλων ηπείρων, με εξαίρεση την Ανταρκτική. Η διαπίστωση αυτή οδηγεί στην υπόθεση ότι ίσως έχουν κοινή προέλευση από την Αφρική, όπου εμφανίστηκε ο Homo sapiens. Το ακριβές νόημά τους παραμένει άγνωστο. Η ερευνήτρια εκτιμά ότι πιθανόν χρησιμοποιούνταν ως μέσο επικοινωνίας, ίσως για να δηλώσουν την ταυτότητα ενός ατόμου, την παρουσία του ή ακόμη και την κατοχή ενός χώρου.
Όπως έχει επισημάνει, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα σύμβολα είχαν συγκεκριμένη σημασία για τους δημιουργούς τους. Η μακροχρόνια και εκτεταμένη επανάληψή τους δείχνει πως οι καλλιτέχνες έκαναν συνειδητές επιλογές. Αν πράγματι επρόκειτο για γεωμετρικά σύμβολα με κοινά αποδεκτό πολιτισμικό νόημα, τότε ενδέχεται να αποτελούν ένα από τα αρχαιότερα συστήματα επικοινωνίας στον κόσμο και να φωτίζουν τις απαρχές της γραπτής έκφρασης.
