Η πιο απομονωμένη προϊστορική κοινότητα του κόσμου διατηρούσε εμπορικό δίκτυο 1.500 χιλιομέτρων
- Πώς επιβίωναν στο αρκτικό περιβάλλον
- Η εφεύρεση των ελκήθρων με σκύλους
- Εμπόριο οψιδιανού σε απόσταση 1.500 χιλιομέτρων
- Ένα δίκτυο επικοινωνίας που κάλυπτε εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα
- Οι πρώτοι «συγκοινωνιακοί κόμβοι» της Αρκτικής
Στη σιβηρική Άνω Αρκτική βρίσκεται ένα παγωμένο νησί όπου οι άνθρωποι κατάφεραν να επιβιώσουν υπό εξαιρετικά σκληρές συνθήκες πριν από περίπου 8.000 χρόνια. Αν και πρόκειται πιθανότατα για έναν από τους πιο απομονωμένους προϊστορικούς ανθρώπινους οικισμούς που έχουν εντοπιστεί ποτέ, νέα έρευνα δείχνει ότι οι κάτοικοί του δεν ήταν αποκομμένοι από τον υπόλοιπο κόσμο.
Αντίθετα, φαίνεται πως συμμετείχαν σε εκτεταμένα δίκτυα ανταλλαγών που κάλυπταν τεράστιες εκτάσεις της αρκτικής ζώνης. Ο οικισμός βρίσκεται στο νησί Ζόχοφ, στις Νέες Σιβηρικές Νήσους. Την εποχή που κατοικήθηκε, η στάθμη της θάλασσας ήταν χαμηλότερη από τη σημερινή και τα νησιά παρέμεναν συνδεδεμένα με την ευρασιατική ηπειρωτική χώρα.
Παρά το ακραίο βόρειο γεωγραφικό του πλάτος, ο αρχαιολογικός χώρος έχει αποδώσει εντυπωσιακό αριθμό ευρημάτων, μεταξύ των οποίων λίθινα εργαλεία και εκατοντάδες αντικείμενα κατασκευασμένα από ελεφαντόδοντο μαμούθ.
Πώς επιβίωναν στο αρκτικό περιβάλλον
Με βάση τα αρχαιολογικά ευρήματα, οι ερευνητές εκτιμούν ότι το Ζόχοφ κατοικήθηκε καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους μεταξύ 8.250 και 7.800 ετών πριν από σήμερα. Για να επιβιώσουν στις δύσκολες κλιματικές συνθήκες, οι προϊστορικοί κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες βασίζονταν κυρίως στα κοπάδια ταράνδων που περιφέρονταν στην αρκτική τούνδρα από την άνοιξη έως το φθινόπωρο.
Κατά τη διάρκεια του χειμώνα, ωστόσο, τα διαθέσιμα θηράματα ήταν πολύ πιο περιορισμένα. Για τον λόγο αυτό οι κάτοικοι του οικισμού στρέφονταν στο κυνήγι πολικών αρκούδων. Οι ερευνητές θεωρούν ότι στόχευαν κυρίως θηλυκές πολικές αρκούδες, τις οποίες εντόπιζαν στα χειμερινά καταφύγιά τους την περίοδο που φρόντιζαν τα νεογέννητα μικρά τους.
Η εφεύρεση των ελκήθρων με σκύλους
Μία ακόμη κρίσιμη στρατηγική επιβίωσης ήταν η εκτροφή μεγάλων σκύλων, οι οποίοι χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά ανθρώπων και φορτίων με έλκηθρα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι στο Ζόχοφ έχουν βρεθεί τα αρχαιότερα γνωστά ξύλινα έλκηθρα σκύλων στον κόσμο.
Σύμφωνα με τους συγγραφείς της νέας μελέτης, αυτή η τεχνολογία μεταφορών πιθανότατα επέτρεψε στους κατοίκους του οικισμού να διατηρούν επαφή με άλλους πληθυσμούς της Αρκτικής, παρά τις τεράστιες αποστάσεις που τους χώριζαν.
Εμπόριο οψιδιανού σε απόσταση 1.500 χιλιομέτρων
Οι ερευνητές ανέλυσαν τις γεωχημικές υπογραφές 14 από τα 79 εργαλεία οψιδιανού που έχουν βρεθεί στο Ζόχοφ. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η πρώτη ύλη προερχόταν από την περιοχή της λίμνης Κράσνοε, περίπου 1.500 χιλιόμετρα μακριά από τον οικισμό.
Η ανακάλυψη αυτή υποδηλώνει την ύπαρξη ενός εκτεταμένου δικτύου αλληλοσυνδεόμενων εμπορικών διαδρομών μέσω των οποίων ο οψιδιανός μεταφερόταν μέχρι το Ζόχοφ. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι σκύλοι έπαιζαν καθοριστικό ρόλο σε αυτό το σύστημα, διευκολύνοντας τη μετακίνηση ανθρώπων και αγαθών μέσα στο παγωμένο αρκτικό τοπίο.
Ένα δίκτυο επικοινωνίας που κάλυπτε εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα
«Υποστηρίζουμε ότι οι πληθυσμοί της βορειοανατολικής Σιβηρικής Αρκτικής διατηρούσαν ένα ανεπτυγμένο δίκτυο ανταλλαγών, το οποίο διευκόλυνε τη μεταφορά αγαθών, πληροφοριών και γνώσεων σε μια περιοχή που κάλυπτε έως και τέσσερα εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα», αναφέρουν οι συγγραφείς της μελέτης.
Το δίκτυο αυτό δεν εξυπηρετούσε μόνο τη διακίνηση υλικών όπως ο οψιδιανός, αλλά επέτρεπε και την επικοινωνία μεταξύ πληθυσμών που βρίσκονταν σε απόσταση χιλιάδων χιλιομέτρων.
Οι πρώτοι «συγκοινωνιακοί κόμβοι» της Αρκτικής
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η δυνατότητα επικοινωνίας και μετακίνησης των προϊστορικών πληθυσμών ήταν εντυπωσιακά αποτελεσματική. Όπως αναφέρουν, η ικανότητα αυτών των ανθρώπων να διανύουν μεγάλες αποστάσεις και να διατηρούν επαφή μεταξύ τους ήταν σχεδόν αντίστοιχη με ιστορικά συστήματα επικοινωνίας που αναπτύχθηκαν αργότερα σε άλλες περιοχές του κόσμου.
Κατά την εκτίμησή τους, η διατήρηση αυτών των συνδέσεων εξαρτιόταν από την «καλά ανεπτυγμένη τεχνολογία έλκηθρων», υπογραμμίζοντας τη σημασία των πρώτων σκύλων μεταφοράς στον κόσμο για τους αρχαίους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες στην Άνω Αρκτική.
