Ισπανία – Μαρόκο: Η στρατηγική περιοχή των 266.000 τ.χλμ. στη Δυτική Σαχάρα που παραμένει στο επίκεντρο της διαμάχης

Επιμέλεια:  Κωνσταντίνα Βεργώνη
Ισπανία – Μαρόκο: Η στρατηγική περιοχή των 266.000 τ.χλμ. στη Δυτική Σαχάρα που παραμένει στο επίκεντρο της διαμάχης
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης.
Προσθήκη του gazzetta.gr στην Google
Σχεδόν 50 χρόνια μετά την αποχώρησή της από τη Δυτική Σαχάρα, η Ισπανία εξακολουθεί να διαχειρίζεται την πολιτική εναέρια κυκλοφορία στην περιοχή από τα Κανάρια Νησιά.

Η Δυτική Σαχάρα, μια περιοχή περίπου 266.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων στη βορειοδυτική Αφρική, παραμένει στο επίκεντρο μιας μακροχρόνιας διαμάχης. Στο έδαφος, το μεγαλύτερο μέρος της βρίσκεται υπό τον έλεγχο του Μαρόκου, όμως στον αέρα η κατάσταση είναι πιο σύνθετη: η Ισπανία εξακολουθεί να διαχειρίζεται την πολιτική εναέρια κυκλοφορία στην περιοχή, σχεδόν μισό αιώνα μετά την αποχώρησή της.

Το ζήτημα έχει αποκτήσει νέα σημασία στις σχέσεις Μαδρίτης και Ραμπάτ, καθώς η μαροκινή πλευρά επιδιώκει μεγαλύτερο ρόλο στη διαχείριση του εναέριου χώρου. Παράλληλα, δημοσιεύματα και κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις στην Ισπανία έχουν αναδείξει κινήσεις του Μαρόκου που, σύμφωνα με τις σχετικές αναφορές, έχουν διευρύνει τον πρακτικό έλεγχό του σε τμήματα της περιοχής.

Γιατί η Ισπανία εξακολουθεί να διαχειρίζεται τον εναέριο χώρο

Η Ισπανία διαχειρίζεται τον εναέριο χώρο της Δυτικής Σαχάρας μέσω της περιοχής πληροφοριών πτήσεων των Καναρίων Νήσων, στο πλαίσιο της διεθνούς αεροπορικής οργάνωσης που έχει διαμορφωθεί υπό την αιγίδα του Διεθνούς Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO), υπηρεσίας του ΟΗΕ. Η συγκεκριμένη αρμοδιότητα διατηρήθηκε μετά την αποχώρηση της Ισπανίας από τη Δυτική Σαχάρα το 1976.

Η περιοχή εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από τον ΟΗΕ ως μη αυτοδιοικούμενο έδαφος, με εκκρεμές ζήτημα αποαποικιοποίησης και κυριαρχίας. Η διαχείριση ενός εναέριου χώρου, πάντως, δεν ταυτίζεται αυτομάτως με την κυριαρχία επί του εδάφους. Πρόκειται για διαφορετικά ζητήματα, τα οποία στην περίπτωση της Δυτικής Σαχάρας συνδέονται με μια ιδιαίτερα περίπλοκη πολιτική και νομική διαμάχη.

 

Η συμφωνία του 2022 και οι συζητήσεις με το Μαρόκο

Τον Μάρτιο του 2022, ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ άλλαξε τη θέση της Μαδρίτης για το ζήτημα της Δυτικής Σαχάρας, χαρακτηρίζοντας την πρόταση του Μαρόκου για αυτονομία ως την «πιο σοβαρή, ρεαλιστική και αξιόπιστη βάση» για την επίλυση της διαφοράς. Στη συνέχεια, οι δύο χώρες συμφώνησαν σε ένα νέο πλαίσιο διμερών σχέσεων. Στην κοινή δήλωσή τους περιλήφθηκε, μεταξύ άλλων, η πρόβλεψη να αρχίσουν συνομιλίες για τη διαχείριση των εναέριων χώρων.

Η αναφορά αυτή ενίσχυσε τις ανησυχίες στην Ισπανία για ενδεχόμενη μεταφορά αρμοδιοτήτων στο Μαρόκο. Το ζήτημα τέθηκε σε κοινοβουλευτικό επίπεδο, ενώ το ισπανικό Κογκρέσο ενέκρινε πρόταση που ζητούσε να αποτραπεί η μεταβίβαση του ελέγχου του εναέριου χώρου στη μαροκινή πλευρά. Η ισπανική κυβέρνηση έχει παραπέμψει στο συμφωνημένο πλαίσιο συνομιλιών, χωρίς να έχει ανακοινωθεί δημόσια μια ολοκληρωμένη συμφωνία για την αλλαγή της διαχείρισης. Τον Δεκέμβριο του 2025, άλλωστε, Ισπανία και Μαρόκο ολοκλήρωσαν τις συζητήσεις τους για άλλα ζητήματα, χωρίς να διευθετήσουν δημόσια το θέμα του εναέριου χώρου της Δυτικής Σαχάρας.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της ισπανικής εφημερίδας El Independiente τον Δεκέμβριο του 2024, πηγές που επικαλέστηκε το μέσο εκτιμούσαν ότι το Μαρόκο ασκούσε ήδη de facto έλεγχο στο 15%-20% του εναέριου χώρου της πρώην ισπανικής αποικίας. Το δημοσίευμα απέδιδε την εξέλιξη, μεταξύ άλλων, στη δημιουργία τεσσάρων επικίνδυνων ζωνών εντός της περιοχής πληροφοριών πτήσεων των Καναρίων Νήσων. Σύμφωνα με την ίδια αναφορά, οι ζώνες αυτές είχαν δημοσιευτεί στο αεροναυτικό εγχειρίδιο του Μαρόκου και μπορούσαν να ενεργοποιούνται ή να απενεργοποιούνται χωρίς συντονισμό με το κέντρο ελέγχου των Καναρίων.

Το ποσοστό 15%-20% αποτελεί εκτίμηση που δημοσιεύτηκε από το συγκεκριμένο μέσο και όχι επίσημη, ανεξάρτητα επιβεβαιωμένη μέτρηση. Ωστόσο, το θέμα συζητήθηκε και στο ισπανικό Κοινοβούλιο, όπου τον Φεβρουάριο του 2025 έγινε αναφορά στις μονομερείς ζώνες που είχε ορίσει το Μαρόκο, καθώς και στα προβλήματα επικοινωνίας με αεροδρόμια της περιοχής.

Οι πύργοι ελέγχου σε Ελ Αγιούν και Ντάχλα

Ένα ακόμη στοιχείο που περιπλέκει την κατάσταση είναι η παρουσία μαροκινών υποδομών αεροναυτιλίας στη Δυτική Σαχάρα. Στις δύο βασικές παράκτιες πόλεις της περιοχής, την Ελ Αγιούν και την Ντάχλα, λειτουργούν πύργοι ελέγχου, ενώ, σύμφωνα με ανάλυση του El Orden Mundial, σχεδιάζεται και νέα εγκατάσταση στη Σμάρα. Η ύπαρξη αυτών των υποδομών δεν σημαίνει από μόνη της ότι το Μαρόκο έχει αναλάβει συνολικά τη διαχείριση του εναέριου χώρου. Αναδεικνύει, όμως, τη διαφορά ανάμεσα στη διαχείριση της ευρύτερης πολιτικής εναέριας κυκλοφορίας από την Ισπανία και στις επιμέρους αρμοδιότητες που ασκούνται τοπικά.

Σε συνέντευξη που επικαλείται η ίδια ανάλυση, ελεγκτής εναέριας κυκλοφορίας στα Κανάρια περιέγραψε ότι, για την επικοινωνία με τους πύργους της Ελ Αγιούν και της Ντάχλα, οι Ισπανοί ελεγκτές χρειάζεται πρώτα να επικοινωνήσουν με το μαροκινό κέντρο ελέγχου στο Αγκαντίρ. Παράλληλα, η περιοχή νότια των Καναρίων παρουσιάζει τεχνικές δυσκολίες, καθώς η κάλυψη με ραντάρ είναι περιορισμένη και η επικοινωνία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις αναφορές θέσης των αεροσκαφών μέσω ασυρμάτου. Η κατάσταση αυτή έχει προκαλέσει ανησυχίες για τον συντονισμό των πτήσεων και την ασφάλεια της εναέριας κυκλοφορίας.

Μια διαμάχη που παραμένει ανοιχτή

Η διαχείριση του εναέριου χώρου της Δυτικής Σαχάρας αποτελεί ένα ακόμη σημείο τριβής στις σχέσεις Ισπανίας και Μαρόκου. Η Μαδρίτη εξακολουθεί να διαχειρίζεται την πολιτική εναέρια κυκλοφορία από τα Κανάρια, την ώρα που το Ραμπάτ ενισχύει την παρουσία του στην περιοχή και διεκδικεί μεγαλύτερο ρόλο.

Προς το παρόν, δεν έχει ανακοινωθεί επίσημη συμφωνία που να επιβεβαιώνει ότι η Ισπανία έχει παραδώσει συνολικά τη διαχείριση του εναέριου χώρου στο Μαρόκο. Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό, καθώς οι διμερείς συνομιλίες συνδέονται τόσο με τις σχέσεις των δύο χωρών όσο και με το ευρύτερο, άλυτο καθεστώς της Δυτικής Σαχάρας.

ΤΙ ΔΙΑΒΑΖΕΤΑΙ

Φόρτωση BOLM...