Με ελικόπτερο και 180 τόνους άμμου προσπαθούν να επαναφέρουν τη ζωή σε ποτάμι της Σουηδίας
- Ελικόπτερο μετέφερε 180 τόνους άμμου και χαλικιού
- Αποκατάσταση περιοχών που επηρεάστηκαν από την υλοτομία
- Η ευθυγράμμιση της κοίτης μείωσε τους διαθέσιμους οικοτόπους
- Άμμος και χαλίκι για την αναδημιουργία υδρόβιων οικοτόπων
- Επιστημονική παρακολούθηση της αποκατάστασης
- Στόχος η αποκατάσταση των φυσικών διεργασιών
Στη Σκανδιναβική Τάιγκα, ένα ποτάμι που έχει σημαδευτεί από δεκαετίες υλοτομικής δραστηριότητας υποβάλλεται σε οικολογική αποκατάσταση μέσω μεταφοράς ιζημάτων με ελικόπτερο, ανασύνθεσης της κοίτης και επιστημονικής παρακολούθησης για την αξιολόγηση της επιστροφής των υδρόβιων οικοτόπων. Ο ποταμός Άμπραμσον (Abramsån), παραπόταμος του Ρόνεελβεν (Råneälven), βρίσκεται περίπου 45 χιλιόμετρα νότια του Αρκτικού Κύκλου στη βόρεια Σουηδία και αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αποκατάστασης ποταμών στην περιοχή.
Ύστερα από δεκαετίες παρεμβάσεων που πραγματοποιήθηκαν για τη διευκόλυνση της μεταφοράς ξυλείας, ο οργανισμός Rewilding Sweden υλοποιεί από το 2023 ένα πρόγραμμα με στόχο να επαναφέρει μέρος της φυσικής δομής που είχε χαθεί από το υδάτινο οικοσύστημα. Η πρωτοβουλία συνδυάζει την επανατοποθέτηση λίθων, άμμου, χαλικιού και νεκρής ξυλείας, καθώς και επιστημονική παρακολούθηση για την αξιολόγηση της ανταπόκρισης των οργανισμών που ζουν στον πυθμένα του ποταμού.
Ελικόπτερο μετέφερε 180 τόνους άμμου και χαλικιού
Το 2024, μία από τις πιο ασυνήθιστες φάσεις του έργου περιλάμβανε την αεροπορική μεταφορά 180 τόνων άμμου και χαλικιού σε τμήματα του Άμπραμσον που είχαν ήδη αποκατασταθεί.
Το υλικό μεταφέρθηκε και διασκορπίστηκε με ελικόπτερο, προκειμένου να επιταχυνθεί η αναδημιουργία μικρό ενδιαιτημάτων τα οποία, σύμφωνα με το πρόγραμμα, θα μπορούσαν να χρειαστούν αιώνες για να σχηματιστούν ξανά μέσω φυσικών διαδικασιών.
Αποκατάσταση περιοχών που επηρεάστηκαν από την υλοτομία
Η παρέμβαση στοχεύει στην αποκατάσταση τμημάτων του άνω ρου του Άμπραμσον, τα οποία είχαν υποβαθμιστεί από παλαιότερα έργα που σχετίζονταν με τη μεταφορά ξυλείας.Σύμφωνα με το Rewilding Sweden, οι τροποποιήσεις ξεκίνησαν πριν από τη δεκαετία του 1880 και περιλάμβαναν την απομάκρυνση λίθων, χαλικιού, νεκρής ξυλείας και άλλων φυσικών στοιχείων που επιβράδυναν τη ροή του νερού.
Τα στοιχεία αυτά δημιουργούσαν φυσικές λεκάνες, ρηχά περάσματα, περιοχές αναπαραγωγής και καταφύγια για ψάρια, υδρόβια έντομα και μύδια γλυκού νερού. Σε ορισμένες περιοχές, οι παρεμβάσεις ήταν ακόμη πιο εκτεταμένες. Ξύλινες κατασκευές τοποθετήθηκαν στην κοίτη ώστε οι κορμοί να μεταφέρονται ευκολότερα μέσω του ποταμού. Ως αποτέλεσμα, η κοίτη έγινε πιο ευθύγραμμη, η ροή ταχύτερη και η οικολογική ποικιλότητα μειώθηκε σημαντικά.
Η ευθυγράμμιση της κοίτης μείωσε τους διαθέσιμους οικοτόπους
Η απομάκρυνση μεγάλων βράχων και η ευθυγράμμιση της φυσικής πορείας του ποταμού αλλοίωσαν τη φυσική μορφή του Άμπραμσον. Η διαδικασία αυτή, γνωστή ως διευθέτηση ή καναλοποίηση της κοίτης, αύξησε την ταχύτητα του νερού και περιόρισε τη διαφορετικότητα των μικροπεριβαλλόντων στον πυθμένα. Αντί για φυσικές καμπές, λεκάνες, ρηχά τμήματα και ορμητικά περάσματα κατανεμημένα ανομοιόμορφα, το ποτάμι άρχισε να ρέει πιο γραμμικά.
Η αλλαγή εξυπηρέτησε τη μεταφορά ξυλείας, αλλά επηρέασε βασικές συνθήκες για σημαντικό μέρος της υδρόβιας πανίδας. Με την ταχύτερη ροή, μεγάλο μέρος των λεπτόκοκκων ιζημάτων που φυσιολογικά παγιδεύονταν ανάμεσα σε βράχους και κοιλότητες παρασύρθηκε προς τα κάτω μέρη. Η απώλεια άμμου και χαλικιού μείωσε τις διαθέσιμες περιοχές διαβίωσης για οργανισμούς που ζουν στον πυθμένα και επηρέασε περιοχές αναπαραγωγής ψαριών και ενδιαιτήματα μυδιών γλυκού νερού.
Άμμος και χαλίκι για την αναδημιουργία υδρόβιων οικοτόπων
Το υλικό που μεταφέρθηκε με ελικόπτερο διανεμήθηκε σε διάφορα σημεία ενός ήδη αποκατεστημένου τμήματος του ποταμού. Στόχος ήταν να γεμίσουν τα κενά ανάμεσα στους μεγαλύτερους βράχους και να δημιουργηθούν συνθήκες παρόμοιες με εκείνες που συναντώνται σε ποτάμια τα οποία έχουν υποστεί λιγότερες ανθρώπινες παρεμβάσεις.
Καταλαμβάνοντας σχισμές, κοιλότητες και περιοχές χαμηλότερης ταχύτητας ροής, η άμμος και το χαλίκι συμβάλλουν στην αποκατάσταση μιας σημαντικής φυσικής βάσης για την υδρόβια ζωή. Σύμφωνα με τον Βεμπγιόρν Κβέμπεργκ Όπσανγκερ, Νορβηγό υποψήφιο διδάκτορα που συνεργάζεται με το Νορβηγικό Ινστιτούτο Έρευνας της Φύσης (NINA), η ανασύσταση αυτών των ιζημάτων μπορεί να ωφελήσει ιδιαίτερα την πανίδα του πυθμένα. Ορισμένα από τα είδη αυτά συμβάλλουν επίσης στη φυσική διήθηση του νερού.
Επιστημονική παρακολούθηση της αποκατάστασης
Το έργο στον Άμπραμσον λειτουργεί και ως πείραμα οικολογικής αποκατάστασης. Παρόμοιες παρεμβάσεις με προσθήκη χαλικιού έχουν εφαρμοστεί και σε άλλα ποτάμια της βόρειας Σουηδίας. Πριν από την απόθεση του υλικού, οι ερευνητές συνέλεξαν δείγματα από το ποτάμι προκειμένου να καταγράψουν τη σύνθεση της πανίδας του πυθμένα.
Η παρακολούθηση σχεδιάστηκε να συνεχιστεί και κατά τη διάρκεια του 2025 και του 2026. Ένα αποκατεστημένο τμήμα χωρίς προσθήκη άμμου και χαλικιού θα λειτουργήσει ως περιοχή ελέγχου, επιτρέποντας στους επιστήμονες να αξιολογήσουν εάν οι μεταβολές σχετίζονται άμεσα με την προσθήκη ιζημάτων ή με άλλα μέτρα αποκατάστασης. Οι επιπτώσεις δεν αναμένεται να εμφανιστούν άμεσα, καθώς η επαναποίκιση εξαρτάται από τη μετακίνηση οργανισμών από άλλα τμήματα του ποταμού ή από γειτονικά υδάτινα συστήματα.
Στόχος η αποκατάσταση των φυσικών διεργασιών
Παρότι οι 180 τόνοι αποτελούν σημαντική ποσότητα υλικού, η άμμος και το χαλίκι διασκορπίστηκαν σε μεγάλο τμήμα της κοίτης, γεμίζοντας κενά και κοιλότητες ανάμεσα στους βράχους. Η επιχείρηση χρηματοδοτήθηκε από την EKOenergy και, εφόσον τα αποτελέσματα αποδειχθούν θετικά, το Rewilding Sweden εξετάζει την εφαρμογή της ίδιας τεχνικής και σε άλλα ποτάμια.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη στρατηγική «waterscape» του Rewilding Europe, η οποία στοχεύει στην ενίσχυση της σύνδεσης μεταξύ ποταμών, υγροτόπων, δασών και των γύρω οικοσυστημάτων. Στον Άμπραμσον, οι παρεμβάσεις αποσκοπούν στην αποκατάσταση οικολογικών λειτουργιών που επηρεάστηκαν από την εκμετάλλευση των δασών, μέσω της δημιουργίας κατάλληλων οικοτόπων για υδρόβια έντομα, ψάρια και μύδια γλυκού νερού.
Σύμφωνα με το Rewilding Sweden, στόχος δεν είναι η ανακατασκευή του ποταμού όπως ήταν στο παρελθόν, αλλά η επαναφορά των φυσικών χαρακτηριστικών και διεργασιών του, ώστε το νερό να διαμορφώνει ξανά τη φυσική του πορεία και να συμβάλει σταδιακά στην οικολογική ανάκαμψη της κοιλάδας του Ρόνεελβεν.
