ΗΠΑ και Κούβα ξανά στα άκρα: Η δίωξη του Ραούλ Κάστρο ανοίγει πληγή 30 ετών
- Μια υπόθεση που έμεινε ανοιχτή για 30 χρόνια
- Η πίεση των εξόριστων και το πολιτικό μήνυμα
- Γιατί η Αβάνα μπορεί να το δει ως απειλή πολέμου
- Το σενάριο σύγκρουσης και η οικονομική ασφυξία
Η δίωξη του Ραούλ Κάστρο από τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι μια απλή δικαστική εξέλιξη που αφορά ένα γεγονός του παρελθόντος. Είναι μια κίνηση με βαρύ ιστορικό, πολιτικό και γεωπολιτικό φορτίο, καθώς επαναφέρει στο προσκήνιο μία από τις πιο σκοτεινές στιγμές στις σχέσεις Ουάσινγκτον και Αβάνας μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Ο 94χρονος σήμερα πρώην πρόεδρος της Κούβας κατηγορείται από τις αμερικανικές αρχές για τον φερόμενο ρόλο του στην κατάρριψη δύο πολιτικών αεροσκαφών το 1996 από κουβανικά μαχητικά MiG. Τα αεροσκάφη ανήκαν στην κουβανοαμερικανική οργάνωση Brothers to the Rescue, η οποία είχε έδρα το Μαϊάμι και πραγματοποιούσε πτήσεις στην περιοχή των Στενών της Φλόριντα. Από την επίθεση σκοτώθηκαν τέσσερις άνθρωποι, εκ των οποίων οι τρεις ήταν Αμερικανοί πολίτες.
Μια υπόθεση που έμεινε ανοιχτή για 30 χρόνια
Την εποχή της κατάρριψης, ο Ραούλ Κάστρο δεν ήταν ακόμη πρόεδρος της Κούβας. Ήταν όμως υπουργός Άμυνας και είχε την εποπτεία των ενόπλων δυνάμεων της χώρας. Αυτό ακριβώς είναι το σημείο πάνω στο οποίο χτίζεται η αμερικανική υπόθεση: ότι ο Κάστρο, ως επικεφαλής της στρατιωτικής δομής, είχε γνώση, έλεγχο ή ευθύνη για την επιχείρηση που οδήγησε στον θάνατο των επιβαινόντων.
Οι κατηγορίες που του αποδίδονται είναι βαριές. Περιλαμβάνουν συνωμοσία με σκοπό τη δολοφονία Αμερικανών υπηκόων, καταστροφή αεροσκάφους και τέσσερις κατηγορίες ανθρωποκτονίας. Προς το παρόν, βέβαια, ο Κάστρο δεν βρίσκεται στα χέρια των ΗΠΑ, κάτι που κάνει την υπόθεση περισσότερο πολιτικό και διπλωματικό εργαλείο πίεσης παρά άμεσα εκτελέσιμη δικαστική διαδικασία.
Σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, η υπόθεση δεν προέκυψε ξαφνικά. Οι πρώτες προσπάθειες για κατηγορητήριο κατά του Ραούλ Κάστρο είχαν ξεκινήσει ήδη από τη δεκαετία του 1990 από ομοσπονδιακούς εισαγγελείς στο Μαϊάμι. Η αμερικανική Δικαιοσύνη είχε τότε πάρει θάρρος από την υπόθεση του Μανουέλ Νοριέγκα, του ηγέτη του Παναμά που συνελήφθη μετά την αμερικανική εισβολή και καταδικάστηκε το 1992 για εκβιασμό και διακίνηση ναρκωτικών.
Το προηγούμενο Νοριέγκα ήταν καθοριστικό. Έδειχνε ότι οι ΗΠΑ μπορούσαν, όταν το επέλεγαν πολιτικά και στρατιωτικά, να κινηθούν ακόμη και εναντίον ξένων ηγετών. Αυτό το μοντέλο, όπως φαίνεται, παρέμεινε για δεκαετίες στο βάθος της αμερικανικής σκέψης και επανέρχεται τώρα με αφορμή τον Ραούλ Κάστρο.
Ο Γκάι Λιούις, πρώην εισαγγελέας των ΗΠΑ στο Μαϊάμι, είχε δηλώσει ότι μετά την υπόθεση Νοριέγκα οι προσπάθειες για να προχωρήσει η υπόθεση Κάστρο είχαν εντατικοποιηθεί. Χρόνια αργότερα, ο ίδιος συνέταξε υπόμνημα επτά σελίδων στο οποίο παρουσίαζε το πιθανό νομικό πλαίσιο μιας δίωξης. Το υπόμνημα αυτό φέρεται να έφτασε τους τελευταίους μήνες στα χέρια υψηλόβαθμων αξιωματούχων της κυβέρνησης Τραμπ, ανάμεσά τους και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο.
Η πίεση των εξόριστων και το πολιτικό μήνυμα
Η ανακοίνωση των κατηγοριών έγινε στο Μαϊάμι, μια πόλη με τεράστια πολιτική και συμβολική σημασία για την κουβανική εξορία. Για πολλούς Κουβανοαμερικανούς, η κατάρριψη των δύο αεροσκαφών το 1996 δεν ήταν απλώς ένα τραγικό επεισόδιο. Ήταν έγκλημα που έμεινε ατιμώρητο επί σχεδόν τρεις δεκαετίες.
Η οργάνωση Brothers to the Rescue είχε συνδεθεί με την κουβανική διασπορά και με τις προσπάθειες διάσωσης ή υποστήριξης Κουβανών που επιχειρούσαν να φύγουν από το νησί. Για την Αβάνα, όμως, οι πτήσεις αυτές θεωρούνταν πρόκληση και απειλή για την κυριαρχία της. Αυτή η διπλή ανάγνωση της ίδιας υπόθεσης δείχνει και το βάθος της σύγκρουσης: για τη μία πλευρά, πρόκειται για δολοφονία αμάχων. Για την άλλη, για ένα επεισόδιο ενταγμένο σε μια μακρά αντιπαράθεση με τους εξόριστους και τις ΗΠΑ.
Η υπόθεση ενεργοποιεί ξανά και το πολιτικό βάρος της κουβανικής κοινότητας στη Φλόριντα. Ο Τζορτζ Φάουλερ, νομικός εκπρόσωπος του Κουβανοαμερικανικού Εθνικού Ιδρύματος, φέρεται να είχε αποστείλει επιστολή στον Ντόναλντ Τραμπ, μαζί με το υπόμνημα του Λιούις, ζητώντας δράση κατά του Κάστρο. Το μήνυμα είναι σαφές: για ένα ισχυρό κομμάτι της κουβανικής εξορίας, η στιγμή θεωρείται κατάλληλη για να αυξηθεί η πίεση στο καθεστώς της Αβάνας.
Δεν είναι τυχαίο ότι Ρεπουμπλικανοί πολιτικοί από τη Φλόριντα, όπως η Μαρία Ελβίρα Σαλαζάρ, εμφανίζονται να βλέπουν την υπόθεση ως ένδειξη ότι η εποχή των Κάστρο έχει τελειώσει. Αυτή η προσέγγιση πατά πάνω στην εκτίμηση ότι η Κούβα βρίσκεται πλέον σε φάση αποδυνάμωσης και ότι η πίεση από την Ουάσινγκτον μπορεί να επιταχύνει την κατάρρευση του συστήματος.
Γιατί η Αβάνα μπορεί να το δει ως απειλή πολέμου
Το πρόβλημα είναι ότι η ίδια κίνηση μπορεί να διαβαστεί εντελώς διαφορετικά στην Κούβα. Ο Ραούλ Κάστρο δεν είναι ένας απλός συνταξιούχος πρώην πρόεδρος. Παραμένει για το κουβανικό πολιτικό και στρατιωτικό σύστημα η ζωντανή ενσάρκωση της επανάστασης. Είναι ο αδελφός του Φιντέλ, ο άνθρωπος που τον διαδέχθηκε, ο παλιός στρατηγός και το πρόσωπο γύρω από το οποίο συγκροτήθηκε μεγάλο μέρος της σημερινής ηγεσίας.
Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε κίνηση των ΗΠΑ για να περάσουν από τη δίωξη σε απόπειρα σύλληψης ή έκδοσης δεν θα αντιμετωπιστεί από την Αβάνα ως μια τυπική δικαστική διαδικασία. Θα μπορούσε να εκληφθεί ως ευθεία απόπειρα ταπείνωσης ή αποκεφαλισμού του ιστορικού πυρήνα της κουβανικής επανάστασης.
Εδώ βρίσκεται και ο μεγάλος κίνδυνος. Αν οι ΗΠΑ χρησιμοποιήσουν το κατηγορητήριο ως βάση για μια πιο επιθετική πολιτική, ακόμη και για μια επιχείρηση σύλληψης ή έκδοσης, η Κούβα θα μπορούσε να απαντήσει στρατιωτικά, έστω κι αν γνωρίζει ότι δεν μπορεί να συγκριθεί με την αμερικανική ισχύ. Για ένα καθεστώς που έχει χτίσει την ταυτότητά του πάνω στην αντίσταση απέναντι στις ΗΠΑ, η παράδοση του Ραούλ Κάστρο θα ήταν πολιτικά αδιανόητη.
Ο Ρικάρντο Ζούνιγκα, πρώην Αμερικανός διπλωμάτης που συμμετείχε στις μυστικές συνομιλίες της εποχής Ομπάμα για την αποκατάσταση των σχέσεων με την Κούβα, έχει προειδοποιήσει ότι η πίεση μπορεί να φέρει το αντίθετο αποτέλεσμα. Αν η κουβανική ηγεσία θεωρήσει ότι η Ουάσινγκτον δεν επιδιώκει συμφωνία αλλά αλλαγή καθεστώτος, τότε τα περιθώρια συμβιβασμού στενεύουν επικίνδυνα.
Το σενάριο σύγκρουσης και η οικονομική ασφυξία
Η ένταση έρχεται σε μια περίοδο όπου η Κούβα βρίσκεται ήδη σε βαθιά κρίση. Η χώρα αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις σε τρόφιμα και καύσιμα, πολύωρες διακοπές ρεύματος, κοινωνική δυσαρέσκεια και οικονομική ασφυξία. Οι αμερικανικές κυρώσεις έχουν επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση, ενώ η κυβέρνηση Τραμπ αυξάνει την πίεση προς την Αβάνα με νέους περιορισμούς και μέτρα κατά αξιωματούχων.
Ο Ντόναλντ Τραμπ, πάντως, εμφανίζεται να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο συμφωνίας. Έχει δηλώσει ότι η Κούβα είναι μια χώρα που χρειάζεται βοήθεια, σημειώνοντας ότι οι άνθρωποι δεν μπορούν να ανάψουν τα φώτα και δυσκολεύονται να τραφούν. Ταυτόχρονα, όμως, η πολιτική του απέναντι σε άλλες χώρες, όπως το Ιράν και η Βενεζουέλα, έχει δείξει ότι οι διαπραγματεύσεις μπορεί εύκολα να συνυπάρξουν με στρατιωτική πίεση.
Αυτό είναι που κάνει την υπόθεση Κάστρο τόσο ευαίσθητη. Η δίωξη δεν σημαίνει από μόνη της πόλεμο. Δημιουργεί όμως ένα νομικό και πολιτικό υπόβαθρο πάνω στο οποίο μπορεί να πατήσει μια πιο σκληρή αμερικανική στρατηγική. Και από την πλευρά της Κούβας, ακόμη και η απειλή μιας τέτοιας κίνησης μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη κατάρρευση των διαύλων επικοινωνίας.
Η κουβανική ηγεσία δείχνει ήδη να προετοιμάζεται για σενάρια σύγκρουσης. Ο πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας Κανέλ έχει προειδοποιήσει ότι οποιαδήποτε στρατιωτική επέμβαση θα οδηγήσει σε μακελειό, ενώ στρατιωτικές ασκήσεις πραγματοποιούνται σε διάφορες περιοχές της χώρας. Η ρητορική αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η Αβάνα επιδιώκει σύγκρουση. Δείχνει όμως ότι δεν μπορεί να εμφανιστεί διατεθειμένη να υποχωρήσει χωρίς αντίσταση.
Η υπόθεση του Ραούλ Κάστρο, λοιπόν, δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αφορά το πώς μια ανεξόφλητη υπόθεση του 1996 επιστρέφει σε μια στιγμή αδυναμίας της Κούβας και σκληρής γραμμής της Ουάσινγκτον. Και αυτό την κάνει πολύ πιο επικίνδυνη από μια απλή ποινική δίωξη.
Τρεις δεκαετίες μετά την κατάρριψη των αεροσκαφών της Brothers to the Rescue, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν ο Ραούλ Κάστρο θα λογοδοτήσει ποτέ σε αμερικανικό δικαστήριο. Είναι αν η αναβίωση αυτής της υπόθεσης θα γίνει μοχλός πίεσης για μια πολιτική συμφωνία ή το επόμενο βήμα σε μια νέα μεγάλη κρίση στην Καραϊβική.
