Ο Πρόεδρος της Κίνας κάλεσε τον Τραμπ να αποφύγει την «Παγίδα του Θουκυδίδη»
Με μια φράση από την αρχαία ελληνική ιστορία επέλεξε ο Σι Τζινπίνγκ να περιγράψει το μεγάλο διακύβευμα στις σχέσεις Κίνας και ΗΠΑ. Κατά τη συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο, ο Κινέζος πρόεδρος αναφέρθηκε στην «παγίδα του Θουκυδίδη», σημειώνοντας ότι η μεγάλη πρόκληση για τις δύο δυνάμεις είναι να την αποφύγουν και να μη μετατρέψουν τον ανταγωνισμό τους σε σύγκρουση.
Η αναφορά έγινε σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία, με τις δύο χώρες να έχουν ανοιχτά μέτωπα στο εμπόριο, στην τεχνολογία, στην Ταϊβάν και στη γενικότερη ισορροπία ισχύος στον πλανήτη. Σύμφωνα με διεθνή και ελληνικά μέσα, στο τραπέζι της συνάντησης βρέθηκαν μεταξύ άλλων οι εμπορικές διαφορές, οι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία, η Βόρεια Κορέα, ο έλεγχος των πυρηνικών όπλων και κυρίως το ζήτημα της Ταϊβάν.
Η αρχαία φράση που επέστρεψε στη διεθνή πολιτική
Η «παγίδα του Θουκυδίδη» περιγράφει τον κίνδυνο πολέμου όταν μια ανερχόμενη δύναμη αρχίζει να απειλεί την πρωτοκαθεδρία μιας ήδη κυρίαρχης δύναμης. Η ιστορική αναφορά πηγαίνει στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, όταν η άνοδος της Αθήνας προκάλεσε φόβο στη Σπάρτη και, σύμφωνα με τη γνωστή ερμηνεία του Θουκυδίδη, έκανε τη σύγκρουση ανάμεσα στις δύο πόλεις σχεδόν αναπόφευκτη.
Στη σύγχρονη πολιτική επιστήμη, ο όρος έγινε ευρέως γνωστός από τον καθηγητή του Χάρβαρντ Γκράχαμ Άλισον, ο οποίος τον χρησιμοποίησε για να περιγράψει τη δυναμική ανάμεσα σε μια ανερχόμενη δύναμη και έναν εδραιωμένο ηγεμόνα. Ο Άλισον μελέτησε ιστορικές περιπτώσεις αντιπαλότητας μεγάλων δυνάμεων και υποστήριξε ότι η μετάβαση ισχύος είναι από τις πιο επικίνδυνες στιγμές στη διεθνή πολιτική.
Στην περίπτωση του Πελοποννησιακού Πολέμου, η Σπάρτη έβλεπε την Αθήνα να μεγαλώνει σε ισχύ, πλούτο, συμμαχίες και επιρροή. Ο φόβος ότι η ισορροπία θα ανατρεπόταν οριστικά οδήγησε τελικά σε έναν μακρύ και καταστροφικό πόλεμο, που αποδυνάμωσε και τις δύο πλευρές. Αυτό είναι το ιστορικό μάθημα που κρύβεται πίσω από τη φράση: πολλές φορές δεν οδηγεί στον πόλεμο μόνο η φιλοδοξία του ισχυρού που ανεβαίνει, αλλά και ο φόβος του ισχυρού που νιώθει ότι χάνει έδαφος.
Αυτό ακριβώς είναι το μήνυμα που θέλει να περάσει το Πεκίνο όταν χρησιμοποιεί τον όρο. Ο Σι Τζινπίνγκ έχει αναφερθεί επανειλημμένα στην «παγίδα του Θουκυδίδη» τα τελευταία χρόνια, θέλοντας να υποστηρίξει ότι η Κίνα δεν επιδιώκει αναγκαστικά να εκτοπίσει τις ΗΠΑ, αλλά ότι η Ουάσιγκτον δεν πρέπει να αντιδράσει στην κινεζική άνοδο με φόβο και πολιτική ανάσχεσης. Η Wall Street Journal σημειώνει ότι η αναφορά λειτουργεί και ως διπλωματικό μήνυμα προς τις ΗΠΑ, ώστε να αποδεχθούν την άνοδο της Κίνας χωρίς να επιχειρούν να τη μπλοκάρουν.
Πώς μεταφέρεται σήμερα στις σχέσεις ΗΠΑ και Κίνας
Σήμερα, η «παγίδα του Θουκυδίδη» χρησιμοποιείται κυρίως για να εξηγήσει τις σχέσεις ΗΠΑ και Κίνας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν η κυρίαρχη παγκόσμια δύναμη των τελευταίων δεκαετιών, όμως η Κίνα έχει εξελιχθεί σε οικονομικό, τεχνολογικό, βιομηχανικό και στρατιωτικό ανταγωνιστή. Αυτή η μετατόπιση ισχύος δημιουργεί καχυποψία, ανταγωνισμό και συνεχείς τριβές.
Το ζήτημα της Ταϊβάν είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο αυτής της αντιπαράθεσης. Σύμφωνα με διεθνείς αναφορές, ο Σι προειδοποίησε ότι η λάθος διαχείριση του θέματος θα μπορούσε να φέρει ΗΠΑ και Κίνα σε σύγκρουση, ενώ το Πεκίνο θεωρεί την Ταϊβάν κεντρικό ζήτημα εθνικής κυριαρχίας. Από την άλλη πλευρά, η Ουάσιγκτον βλέπει την Ταϊβάν ως κρίσιμο κόμβο ασφάλειας, τεχνολογίας και ισορροπίας στον Ινδοειρηνικό.
Πέρα από την Ταϊβάν, υπάρχουν και άλλα μέτωπα: οι δασμοί και το εμπόριο, ο έλεγχος των ημιαγωγών, η τεχνητή νοημοσύνη, η ναυτική παρουσία στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, η επιρροή στην Ασία, η στάση απέναντι στη Ρωσία, στη Βόρεια Κορέα και στη Μέση Ανατολή, αλλά και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Κάθε ένα από αυτά τα ζητήματα μπορεί μόνο του να δημιουργήσει ένταση. Όλα μαζί δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο ένα λάθος μήνυμα, μια στρατιωτική κίνηση ή μια πολιτική υπερβολή μπορεί να φέρει σοβαρή κρίση.
Ο Σι, στην εναρκτήρια τοποθέτησή του, παρουσίασε το ερώτημα ως ιστορικό: μπορούν οι δύο χώρες να ξεπεράσουν την παγίδα του Θουκυδίδη και να δημιουργήσουν ένα νέο πρότυπο σχέσεων μεγάλων δυνάμεων; Μπορούν να αντιμετωπίσουν κοινές παγκόσμιες προκλήσεις και να προσφέρουν σταθερότητα; Ή θα παρασυρθούν από τη λογική ότι η άνοδος της μίας πλευράς είναι αναγκαστικά απειλή για την άλλη;
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η «παγίδα του Θουκυδίδη» δεν σημαίνει πως ο πόλεμος είναι βέβαιος. Σημαίνει όμως ότι σε περιόδους αλλαγής ισχύος, ο πόλεμος μπορεί να γίνει πιο πιθανός αν οι ηγέτες κινηθούν με φόβο, αλαζονεία ή λάθος υπολογισμούς. Ο ίδιος ο Άλισον έχει επισημάνει ότι η σύγκρουση μπορεί να αποφευχθεί, αλλά απαιτεί σοβαρή διπλωματία, συνεχή επικοινωνία και καθαρή κατανόηση των κόκκινων γραμμών της άλλης πλευράς.
Για αυτό η φράση του Σι δεν ήταν απλώς μια ιστορική αναφορά. Ήταν πολιτικό μήνυμα προς τον Τραμπ και προς ολόκληρο το αμερικανικό σύστημα: η Κίνα ανεβαίνει, οι ΗΠΑ ανησυχούν και ο τρόπος με τον οποίο θα διαχειριστούν και οι δύο αυτή τη νέα ισορροπία θα κρίνει αν ο ανταγωνισμός θα μείνει ελεγχόμενος ή αν θα εξελιχθεί σε κάτι πολύ πιο επικίνδυνο.
ΔΙΑΒΑΣΕ ΑΚΟΜΗ:
- Οι αρχαιολόγοι βρήκαν 12 αρχαίους σκελετούς κρυμμένους κάτω από το θρυλικό Θησαυροφυλάκιο της Πέτρας
- Η μαροκινή κοινότητα στο Γιβραλτάρ γιορτάζει το τέλος του «Φράχτη»: Ελεύθερη πρόσβαση σε Ισπανία και Ε.Ε
- Καταπέλτης η Εισαγγελία για Νικολά Σαρκοζί: Πρόταση για επταετή φυλάκιση και βαρύτατο πρόστιμο
