Covid 19: Ο ιός της μοναξιάς!

«Με οδήγησε η καρδιά μου» ψέλλισε ο 80χρονος που έκανε καντάδα στη γυναίκα του έξω από νοσοκομείο της Ιταλίας. H Covid-19 είναι ο ιός της... μοναξιάς και δεν έχει σύνορα, δεν μπορούμε να τον περιορίσουμε και μαζί με την εξάπλωσή του τόσο μεγαλώνει ο πόνος και η απομόνωση. Παραδείγματα πολλά, από το Μπέργκαμο και τη Νέα Υόρκη, στο Μεξικό, την Αργεντινή και την Ελλάδα. Αλήθεια ποιος είχε προετοιμαστεί για κάτι τέτοιο; Κανείς, ούτε οι γιατροί σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας που σε όλη τους την καριέρα, έπρεπε να κάνουν πέτρα την καρδιά τους για να μεταφέρουν άσχημα νέα.

«Βγήκε έξω από το δωμάτιο του ασθενούς για ένα λεπτό. Την κοίταξε. Ήταν στο κρεβάτι συνδεδεμένη με αναπνευστήρα και με τραχειοτομή στον λαιμό της. Ο άνδρας της καθόταν σε μία μικρή πλαστική καρέκλα δίπλα της με το χέρι του στο πόδι της και χαμογελούσε βλέποντας και ένα μάλλον ανόητο πρόγραμμα στην TV. Δίστασε για ένα λεπτό ο γιατρός και αποφάσισε να μπει μετά.

Έπρεπε να το πει στον άνδρα της. Ήταν υποχρεωμένος. Δεν γινόταν κάτι διαφορετικό. "Το νοσοκομείο αλλάζει τους κανόνες. Δεν επιτρέπονται πια επισκέπτες. Μόλις φύγετε σήμερα πρέπει να πείτε αντίο", του ανέφερε.

Παρατήρησε το πως άλλαξαν τα πρόσωπα των δύο ανθρώπων. Η αναπνοή της γυναίκας άρχισε να μειώνεται. Ξαφνικά τα μηχανήματα άρχισαν να κάνουν σαν... τρελά. Ο άνδρας της γρήγορα έβαλε το χέρι του στον ΄ώμο της και την ηρέμησε. Ήξερε πως να την χαλαρώσει.

Ήταν εκεί σε όλη αυτή την δύσκολη διαδρομή. Με την γενετική πάθηση της κυστικής ίνωσης, την μεταμόσχευση και την απόρριψη του μοσχεύματος. Όταν δεν μπορούσε πια να μιλήσει με την τραχειοτομή εκείνος ήταν η φωνή της.

Τα πρωτόκολλα έπρεπε να γίνουν πιο αυστηρά για να προστατευθούν οι ασθενείς από τον Covid-19. Η γυναίκα αυτή σε αυτή τη δύσκολη συγκυρία θα έμενε μόνη της. "Στο δικό μου νοσοκομείο, εκεί που δουλεύω εγώ, αναγκάστηκα να διώχνω τους επισκέπτες.

Ένιωθα σαν να τιμωρώ όλους αυτούς τους ανθρώπους. Είναι μία πολύ σκληρή απόφαση, που αφήνει μόνους και απομονωμένους τόσους ασθενείς. Προσωπικά ανησυχώ πολύ για αυτούς. Διότι πολύ απλά σε τέτοιες στιγμές δεν έχουμε σχέδιο για όλο αυτό", θα πει ο γιατρός.

Η απομόνωση βέβαια είναι πιο δύσκολη και σκληρή για όσους έχουν προσβληθεί από τον κορονοϊό. Σε έναν χώρο όπου γιατροί έχουν δει ασθενείς μέχρι και να βήχουν αίμα τίποτα δεν είναι απλό και εύκολο.

Ο άλλος ασθενής είχε μείνει στο δωμάτιο και μιλούσε με FaceTime με την κόρη του. Η τελευταία εικόνα που θα είχε από εκείνον θα ήταν μία λίγο θολή εικόνα στον υπολογιστή. Ο γιατρός προσφέρθηκε να ενημερώνει διαρκώς την κόρη της όμως δεν ήταν καθόλου σίγουρος πως με την κατάσταση του πατέρα της θα μπορούσε να τον δει ξανά. Ή εάν θα άντεχε κάτι τέτοιο.

Θεέ μου, πόσο σκληρή είναι αυτή η εικόνα. Αυτή των ασθενών που προσβλήθηκαν από τον ιό και πέθαναν μόνοι τους λόγω των πρωτοκόλλων. Των θανάτων και της αγωνίας των ανθρώπων των θανόντων. Μια νοσοκόμα σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας είχε ξεσπάσει λέγοντας πως αυτό που τη στενοχωρεί περισσότερο είναι πως "οι ασθενείς πεθαίνουν μόνοι τους".

Tίποτα δεν θα είναι το ίδιο ξανά…

Κανένας γιατρός δεν είναι ποτέ ο ίδιος μετά την πανδημία όμως. Το δωμάτιο ενός ασθενούς με Covid-19 δεν είναι το μέρος που μπορείς ή θέλεις να είσαι. Πολλοί γιατροί φοβήθηκαν και φοβούνται για τις συνέπειες.

Η διαχείριση των ασθενών και των οικογένειών τους έχει επίσης δεδομένες δυσκολίες. Από τα τηλεφωνήματα για παράπονα ή για να μιλήσουν στους δικούς τους ανθρώπους μέχρι και για απειλές. Από την κόρη που αγωνιά για τον πατέρα της μέχρι τον σύζυγο που ζητάει απο τον γιατρό να επαναλάβει αργά το τι είπε.

Ποτέ τίποτα από αυτά δεν είναι αρκετό. Είναι όμως μία νέα πραγματικότητα. Στο νοσοκομείο η μέριμνα είναι να έχει και ένα tablet ο ασθενής με τον ιό για την επικοινωνία του. Πολλές φορές να χρειάζεται απλά μία κίνηση του σώματος ή μία έκφραση του προσώπου.

Η πλειοψηφία των γιατρών το καταλαβαίνει. Νιώθει πως ένας ασθενής που έχει περάσει από τη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας βιώνει το άγχος, την κατάθλιψη, την πίεση και το μετατραυματικό στρες. Όλα αυτά κι εκείνος και η οικογένειά του. Μία λέξη ή μία φράση μετράει. Αρκεί.

Γιατροί, οι ήρωες της πανδημίας…

Οι γιατροί ξεπερνούν διαρκώς τους εαυτούς τους όμως πάντα φοβούνται ότι αυτό δεν φτάνει. Ότι δεν έχουν τα μέσα ούτε για τους ασθενείς τους αλλά ούτε και για να προστατευθούν οι ίδιοι. Όμως η απομόνωση των ασθενών και σε σχέση με τις οικογένειές τους ανοίγει και άλλες... πληγές, ψυχολογικές και ψυχικές που δεν κλείνουν εύκολα.

Σκέψεις, σκέψεις και άλλες σκέψεις. Για κάθε γιατρό που βιώνει τέτοιες καταστάσεις. Εκεί που ο σύζυγος πρέπει να αποχαιρετήσει τη γυναίκα του. Εκεί που η αίθουσα αναμονής είναι γεμάτη. Τόσο που άνθρωποι κάθονται στο πάτωμα. Ένα κύπελλο καφέ κοντά στο κρεβάτι του ασθενούς. Εικόνες δύσκολες...

Μία κλασική και συνηθισμένη ημέρα ξεκινάει πηγαίνοντας στα δωμάτια των ασθενών. Η ασθενής έχει ξυπνήσει αναπνέοντας γρήγορα. Όταν βλέπει τον γιατρό προσπαθεί να μιλήσει. Ο άνδρας της προσπαθεί να την καταλάβει αλλά ο γιατρός δεν αντιλαμβάνεται το τι του λέει. Έδειχνε ενοχλημένη. "Λυπάμαι" της είπε ο γιατρός. Μετά σταμάτησε. Ο γιατρός ζήτησε ξανά συγγνώμη και έπρεπε να φύγει γιατί τον καλούσαν αλλού.

Επιβίωσαν από τους Ναζί, όχι όμως από τον κορονοϊό!

Από τη Γαλλία στην Πολωνία και από την Ιταλία στη Γερμανία και την Ελλάδα, οι ιστορίες μοιάζουν, έχοντας κοινό παρονομαστή την απώλεια, τον πόνο και τη μοναξιά. «Κάθομαι στο σημείο που η 91χρονη μητέρα μου έφυγε από τη ζωή μόνη της. Δεν μπορούσε να είναι μαζί με το παιδί της, τα εγγόνια και τα δισέγγονά της. Δεν το έζησε αυτό. Η μητέρα μου επιβίωσε από δύσκολα χρόνια. Από την περίοδο των Ναζί στα δάση της Πολωνίας. Πέντε ημέρες πριν τον θάνατό της μου είπε πως δεν μπορεί να ζει πια έτσι. Ένιωθε πως ήταν πάλι πίσω στην Πολωνία. Μόνη, να κρύβεται για να σωθεί. Η σκέψη και μόνο ήταν αβάσταχτη.

Στην κηδεία επέτρεψαν να είμαστε μόνο 10 άνθρωποι. Έτσι όλη της η οικογένεια δεν ήταν παρούσα για να την θρηνήσει. Τώρα είμαι σαν μοιρολογίστρα. Κάθομαι στην καρέκλα μου με τον άνδρα μου στο διάμερισμά της και με τους καθρέφτες να έχουν καλυφθεί. Δεν μπορούσαμε να κλάψουμε την μητέρα μου στο σπίτι ούτε να δεχθούμε φίλους και συγγενείς. Νιώθω λες και έκλαιγα και κλαίω για την μητέρα μου καιρό τώρα. Αυτή η απομόνωση βασάνισε τόσο την μητέρα μου και το ίδιο κάνει και σε μένα».

«Στη Γαλλία όπου ζούσαν οι γονείς μου ο θάνατος από Covid-19 έγινε κάτι σύνηθες και σχεδόν φυσικό. Ο πατέρας μου 'έσβησε' μέσα σε μία βραδιά μην έχοντας κανένα από τα κλασικά συμπτώματα. Η μητέρα μου δεν μπόρεσε να πάει καν να τον δει στο νοσοκομείο. Δεν την άφηναν. Ήθελε μόνο την τελευταία στιγμή να του πει πόσο πολύ τον αγαπάει και να τον αγκαλιάσει. Όταν πέθανε δεν μπορούσε να πάρει με τη σορό του στο κρεματόριο / αποτεφρωτήρα. Τα σώματα είτε πηγαίνουν απευθείας για αποτέφρωση είτε για ταφή. Οι στάχτες του πατέρα μου είναι στο εκκλησάκι του υπεύθυνου για την ταφή και σε ένα ντουλάπι».

Ο ιός της μοναξιάς…

Μία τέτοια πανδημία δεν ήταν εύκολα αντιμετωπίσιμη και διαχειρίσιμη. Το σύνδρομο πολλών χαρακτηρίζεται ως 'σύνδρομο συλλογικής και καθολικής θλίψης'. Όταν χάνεις έναν άνθρωπο τη θλίψη πρέπει να τη βιώνεις και τη βιώνεις έντονα. Μόνο έτσι μπορείς να την αφήσεις πίσω σου. Στην εποχή μας ο κορονοϊός μας απομακρύνει. Αυτή η κοινωνική απόσταση και η απομόνωση είναι σκληρή. Περισσότερο είναι σαν να επιβιώνεις παρά σαν να ζεις. Ο κορονοϊός χτύπησε όλη την ανθρωπότητα. Όλη την υφήλιο. Ποτέ άλλοτε ο άνθρωπος δεν ένιωθε τόσο μόνος και εγκλωβισμένος. Τα σπίτια και τα νοικοκυριά έφτασαν να έχουν ένα ή δύο άτομα. Το 2019 σε ένα ποσοστό 28% υπήρχαν νοικοκυριά του ενός ατόμου σε σύγκριση με το 23% του 1980. Οι ψυχολόγοι όμως κάνουν και την εξής διαφοροποίηση: άλλο το μένω μόνος μου και άλλο είμαι μόνος μου και αποξενωμένος.

Η νέα κατάσταση είναι ο κόσμος να νιώθει ανήμπορος για κοινωνικοποίηση και να απομακρύνεται ο ένας από τον άλλον. Σταμάτησε τη συναναστροφή με οικογένεια και φίλους. Απομονώθηκε πια. Σαν μία κατάσταση της ταινίας του 'Ναυαγού' με τον Τομ Χανκς, που μένει και επιβιώνει τέσσερα χρόνια σε ένα νησί με μοναδική παρέα μία μπάλα του βόλεϊ με το όνομα Γουίλσον, που έχει χαράξει πάνω της ένα πρόσωπο με το αίμα από τα χέρια του.

Η επιστήμη χτυπά καμπανάκια!
Η επιστήμη μας δείχνει πως το άγχος και η απομόνωση δεν κάνουν καλό στον ανθρώπινο οργανισμό. Μπορεί να τον αρρωστήσουν αλλά και να αυξήσουν τον δείκτη θνησιμότητας. Το 2015 η Τζουλιάν Χολτ - Λούνσταντ, νευροεπιστήμονας και ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Μπρίγκαμ Γιανγκ έκανε μία μεγάλη ανάλυση. Είχε βασιστεί σε έναν αριθμό 3.4 εκατ. ανθρώπων και εξέταζε το στοιχείο της απομόνωσης και όχι του να μένει κάποιος μόνος του. Η έρευνα αυτή έδειξε πως η μοναξιά μεγαλώνει τον δείκτη των θανάτων με ποσοστό 26%. Η κοινωνική απομόνωση ανεβάζει το ποσοστό στο 29% και το να μένει κανείς μόνος στο 32% ανεξάρτητα από ηλικία, γένος, περιοχή ή κουλτούρα.

Ο κόσμος έχει δοκιμαστεί σε πολλά επίπεδα στην πανδημία. Από πλευράς υγείας, εργασίας, στέγασης και συνθηκών και τόσα άλλα. Συνθήκες που ευνοούν την αύξηση της κατάθλιψης, του στρες και τόσο άλλων καταστάσεων που μπορεί να συνδέονται ακόμα και με χώρες σε πολεμικές ζώνες ή σε κατάσταση ακραίων περιστάσεων και βίας.
Η μοναξιά προκαλεί και κατάθλιψη. Ακόμα και κλινική κατάθλιψη που ελέγχεται από τους γιατρούς ή και άνοια. Ένα ψυχωτικό επεισόδιο κατάθλιψης σημαίνει τουλάχιστον δύο εβδομάδες που δεν θα είναι καλά το άτομο που την παθαίνει. Εφόσον την πάθει έχει 50% πιθανότητες να πάθει και 2ο επεισόδιο. Κακή διάθεση, κακή ψυχολογία και έλλειψη ενδιαφέροντος για οτιδήποτε. Θλίψη, ενοχές, χαμηλά επίπεδα ενέργειας, προβλήματα συγκέντρωσης, απώλεια κιλών, υπνηλία και πολλά ακόμα είναι τα πιθανά συμπτώματα. Εάν το άτομο πάθει και 2ο επεισόδιο μπορεί να φτάσει και σε ένα 4ο που θα είναι πολύ άσχημο.

Η αντίδραση στην απομόνωση
Η πανδημία ωθεί τον άνθρωπο να σταματήσει να κάνει ότι είχε μάθει για να επιβιώνει Αν δύο άνθρωποι απλά κρατούν ο ένας το χέρι του άλλου μειώνεται το άγχος και η πίεση που μπορεί να νιώθουν. Η έλξη και η αγάπη αρκεί. Μία τέτοια κατάσταση έχει άκρως θετική εξέλιξη στον οργανισμό. Σε έξι ηπείρους ο κόσμος επικοινωνεί μέσω της πλατφόρμας Zoom, του Skype, του FaceTime και άλλων τρόπων. Προσπαθεί να επικοινωνήσει έστω ψηφιακά σε αυτή την πανδημία. Όσο όμως αυτό προχωράει τόσο η κοινωνική φύση του ανθρώπου επηρεάζεται. Είναι δύσκολο να πας πίσω μετά.

Ο κόσμος βιώνει την πιο μεγάλη απομόνωση που είχε αντιμετωπίσει ποτέ. Στην προσπάθειά τους να σταματήσουν τον COVID-19 οι περισσότερες χώρες κατεβάζουν... ρολά στην οικονομία, την κοινωνία, τη δημόσια ζωή και την εκπαίδευση. Η καραντίνα και τα μέτρα είναι πιο σκληρά από ποτέ. Οι επιπτώσεις στους ανθρώπους είναι ήδη έντονες όμως σε βάθος χρόνου μπορεί να αποδειχθούν ακόμα πιο σοβαρές. Οι έρευνες έχουν δείξει το πόσο επηρεάζονται οι άνθρωποι και ψυχολογικά και σωματικά.

Για πολλούς από εμάς η πανδημία μας πήγε σε μία κατάσταση που δεν είχαμε βιώσει ποτέ άλλοτε. Έφτασε στο σημείο να απομονώσει τον κόσμο, να δοκιμάσει τις ανθρώπινες σχέσεις και τις αντοχές και να μας κάνει να αναρωτιόμαστε εάν μπορούμε ποτέ να επανέλθουμε. Θα γυρίσουμε ποτέ στις κανονικές μας ζωές; Και πως θα είναι οι ζωές μας όταν σταματήσει όλο αυτό;

Πηγή: New Yorker, Guardian