Το «Ουρλιαχτό» του Καραλή (vid)

• Η θριαμβευτική λύπη
• Το 6.17μ, κομμάτι του πυρακτωμένου ποιήματος

Τι σχέση μπορεί να έχει ένα ποίημα με τον αθλητισμό και πρωταθλητισμό; Ναι, η ομορφιά, η απλότητα, η χάρη κτλ. Εντάξει, πάμε παρακάτω και ας προσπαθήσουμε να εντοπίσουμε το συγκεκριμένο, αυτό που ενώνει λόγο και έργο, έργο και λόγο. Αυτό που ζητάμε δεν θα το βρούμε στις στιγμές και στα θραύσματα του αθλητή-ποιητή. Ναι, έχουμε και εκεί σύνδεση των δύο πεδίων, όμως ο πυρήνας της αθέατης, μα άρρηκτης, συνύπαρξης είναι άλλος. Για μας, το καθοριστικό στοιχείο που γεφυρώνει τα αγωνιστικά, σωματικά με τα πνευματικά αγωνιστικά, είναι ένα: η μεγάλη ανάσα της ποίησης. Και κάπου εδώ μπαίνουμε στο «Ουρλιαχτό» του Άλλεν Γκίνσμπεργκ και στο 6.17μ του Εμμανουήλ Καραλή στο άλμα επί κοντώ!
Τα δύο αυτά αξιομνημόνευτα έργα, σωματικά, πνευματικά, ολοκληρωτικά ανθρώπινα συμπορεύονται πάνω στον άξονα, φράση, παρατήρηση του Άρη Μπερλή, μεταφραστή του ποιήματος του Γκίνσμπεργκ. Γράφει στο σημείωμα του (στην Γ΄ έκδοση, Εκδ. Άγρα 2008) για το εμβληματικό ποίημα: Ήταν ποίηση (σ.σ του Γκίνσμπεργκ) ανατρεπτική, ειλικρινής (ό,τι κι αν αυτό σημαίνει), ηχηρή, ραψωδική, είχε μεγάλη ανάσα – το αντίθετο της κοντής ανάσας του Σεφέρη. Το «Ουρλιαχτό» του ποιητή-εκφραστή της «μπητ» γενιάς βρίσκεται στη διαδρομή του Καραλή, αυτή τη δύσκολη, πληγωτική, απαιτητική, μα και με μεγάλες κορυφές διαδρομή. Το 6.17μ είναι πάνω στη μεγάλη ανάσα του «Ουρλιαχτού».

Η θριαμβευτική λύπη

Ο Εμμανουήλ Καραλής, αυτός ο τύπος με το χαμόγελο που φωτίζει τον κόσμο όλο, πρώτα έπρεπε να παλέψει να φωτίσει τον εαυτό του. Και τα κατάφερε! Μόνο που δεν ήταν εύκολο, καθόλου εύκολο. Και δεν αναφερόμαστε στα αυτονόητα. Την καθημερινή προπόνηση, του σωματικούς πόνους, τις αποτυχίες στους αγώνες, τις απαραίτητες θυσίες στην προσωπική ζωή… Μετά το χάλκινο μετάλλιο στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού, το 2024, είχε δηλώσει πως τώρα που ηρέμησα, σκέφτομαι ό,τι έχω περάσει ως αθλητής, ως άνθρωπος. Τις δυσκολίες, την κατάθλιψη, τον ρατσισμό, τους τραυματισμούς. Μπορώ να πω ότι όλα αυτά με έκαναν τον άνθρωπο που είμαι τώρα. Δυνατό, με αυτοπεποίθηση, ένας τρίτος ολυμπιονίκης. Η έμφαση στις τρεις λέξεις-καταστάσεις δεν είναι τυχαία. Αυτές δημιουργούν περιβάλλον ήττας και θέλει σθένος και ηθική, πνευματική αντοχή για να τον υπερβείς. Προσέξτε όμως! Την ήττα αυτή δεν τη διαγράφεις, αλλά την κάνεις κτήμα σου και όταν έρχεται η στιγμή, ουρλιάζεις. Ουρλιάζεις από χαρά και θριαμβευτική λύπη. Και όλη αυτή η πορεία του «Μανόλο» είναι η μεγάλη του ανάσα που κορυφώνεται και αναζητά την επόμενη κορυφή.
Το «Ουρλιαχτό» του Άλλεν Γκίνσμπεργκ διαθέτει τα ίδια πυρηνικά συστατικά. Τη μεγάλη ανάσα, τις δυσκολίες, τους ψυχικούς τραυματισμούς και τον ρατσισμό των ΗΠΑ στα μέσα των 50’s. O ποιητής Ουίλιαμ Κάρλος Ουίλιαμς (μοντερνισμός, εικονισμός) έχει γράψει γι’ αυτό πως είναι ένα ουρλιαχτό ήττας. Όχι όμως πραγματικής ήττας, μια και πέρασα μες απ’ την ήττα σαν να ‘ταν μια συνηθισμένη εμπειρία, μια κοινή εμπειρία. Ο καθένας σ’ αυτή τη ζωή νικιέται, ένας άντρας όμως, αν είναι άντρας, δεν νικιέται. Ο Γκίνσμπεργκ κράτησε το ανίκητο, τζαζ, «μπητ» πνεύμα του και ο Καραλής το πείσμα και το κίνητρο της ήττας που καταλήγει στον νικητή του σήμερα.

Το 6.17μ, κομμάτι του πυρακτωμένου ποιήματος

Το 6.17μ του «Μανόλο» θα μπορούσε να είναι κομμάτι του πυρακτωμένου, ασυγκράτητου ποιήματος του Γκίνσμπεργκ. Το «Ουρλιαχτό» διαρθρώνεται σε τρία κεφάλαια και μια υποσημείωση. Τα σημεία στίξης είναι ελάχιστα και τα μόνα που χρησιμοποιεί ο δημιουργός για να κρατήσει και να ενισχύσει τον φρενιασμένο-ορμητικό ρυθμό είναι το κόμμα, και το θαυμαστικό. Ο Γκίνσμπεργκ παρουσιάζει με τον πιο ωμό, μεταποκαλυπτικό και αληθινά προκλητικό τρόπο την εικόνα της κοινωνίας των ΗΠΑ στα 50’s. Τσακίζει την υποκρισία, αναδεικνύει την αναρχία του πνεύματος και τη δίχως όρια ελευθερία του σώματος. Το περιεχόμενο διαμορφώνεται πάνω στη λογική της μεγάλης ανάσας και στην αυτόματη γραφή των «μπητ» ποιητών. Η αφηγηματική ροή είναι ακαταμάχητη και πραγματικά ισοδυναμεί με ένα ουρλιαχτό και τον απόηχό του.
Η πορεία του Καραλή στον αθλητισμό είναι έντονη, με τις μεταπτώσεις της, είναι μοναδική και ακαταμάχητη. Ο συνδυασμός των υψηλών αθλητικών απαιτήσεων με τα κοινωνικά και υπαρξιακά εμπόδια, τον οδήγησαν να ξεσκεπάσει, με τον τρόπο του, έμμεσα και μετά άμεσα, την υποκρισία της εποχή μας, που όλα είναι καλά και τίποτα δεν είναι. Η μοναδικότητά του μόνο με αυτή την του Αντετοκούνμπο συγκρίνεται και είναι αυτή που αναγνωρίζει τη δύναμη του άναρχου πνεύματος και την ελευθερία του σώματος. Το ποιητικό σώμα, πνεύμα και υποκείμενο που λέγεται «Ουρλιαχτό» αντανακλά, διαχρονικά, και τον Καραλή!
Διαβάζοντας, με μια ανάσα, το ποίημα του Γκίνσμπεγκ, είδαμε τα σημεία που ανήκουν και στον «Μανόλο». Πρώτο. Είδα τα καλύτερα μυαλά της γενιάς μου χαλασμένα απ’ την τρέλα, λιμασμένα και υστερικά γυμνά… Η επιβεβλημένη εξωαγωνιστική αποτυχία θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα ακόμα χαλασμένο μυαλό. Δεύτερο. Με την απόλυτη καρδιά του ποιήματος της ζωής σφαγμένη και πεταμένη έξω από τα κορμιά τους… Η μοναξιά του Καραλή (και κάθε πρωταθλητή αθλήματος που δεν είναι μαζικό αποδεκτό προϊόν από την οικονομία) είναι η καρδιά του ποιήματος της ζωής σφαγμένη. Τρίτο. Οράματα! Οιωνοί! Παρασθήσεις! Θαύματα! Εκστάσεις! Τα πήρε τ’ αμερικάνικο ποτάμι! Εδώ είναι η νίκη, η ήττα, η αποτυχία, η απογοήτευση, ο θρίαμβος, το "Ουρλιαχτό» του Καραλή. Πέμπτο. Είμαι μαζί σου στο Ρόκλαντ/όπου ουρλιάζεις μες το ζουρλομανδύα πώς χάνεις το παιχνίδι στο πραγματικό πινγκ πονγκ της αβύσσου. Η κατάθλιψη του αθλητή. Έκτος και τελευταίο σημείο. Αγία συγγνώμη! Έλεος! Χάρις! Πίστις !Άγια! Τα δικά μας! τα σώματα! Ο πόνος! Η μεγάλη καρδιά! Ο Καραλής με την αδιάκοπη προσπάθεια, με την επιμονή, τον μόχθο, με τον πόνο, με την πίστη, με το έλεος και τη χάρη του, να κάνει παγκόσμια ρεκόρ, να κάνει 6.17μ και να χαμογελά, να αφήνει το «Ουρλιαχτό» της ζωής του ελεύθερο να πετά!

Cover Photo: Χρήστος Ζωίδης

*Οι πληροφορίες και τα αποσπάσματα του ποιήματος είναι από το βιβλίο Ουρλιαχτό, Καντίς και άλλα ποιήματα [Εκδόσεις Άγρα, μετάφραση Άρη Μπερλή]