Το Gazzetta στα... χνάρια του θρύλου του Παναθηναϊκού, Φέρεντς Πούσκας
Η Βουδαπέστη είναι μία πόλη με τις δικές της, ξεχωριστές ομορφιές. Από τα μνημεία και τα κτίρια μέχρι την κληρονομιά της πόλης από τους πολέμους και τις δύσκολες περιόδους που έζησε. Όλες αυτές οι εικόνες είναι εύκολα αντιληπτές με μια βόλτα στα σοκάκια και τα στενά, όμως υπάρχει ένα στοιχείο που μένει αναλλοίωτο μέσα στα χρόνια.
Είναι η παρακαταθήκη που άφησε η «Aranycsapat» ή αλλιώς «Χρυσή Ομάδα» με μπροστάρη τον Φέρεντς Πούσκας. Είχατε διαβάσει στο Gazzetta την ιστορία ενός εκ των πιο γνωστών murals της χώρας αφιερωμένο στην ιστορική νίκη της ομάδας κόντρα στην Αγγλία το 1953, ωστόσο η μορφή του άλλοτε προπονητή του Παναθηναϊκού έχει παραμείνει αναλλοίωτη σε κάθε γωνιά της περιοχής και όχι μόνο.
Ο Πούσκας άλλαξε τον ρου της ποδοσφαιρικής ιστορίας, όχι μόνο στην Ουγγαρία αλλά και στην Ευρώπη έχοντας πλάι του εκείνη την απίστευτη ομάδα του Σέμπες. Αγάλματα, αφιερώσεις, φανέλες, καταστήματα και εστίαση που έχουν πάρει το όνομά του. Είναι απλά... παντού.
Το Gazzetta βρέθηκε στη Βουδαπέστη, περπάτησε στα... βήματα που έκανε ο «Καλπάζων Ταγματάρχης» και «ζωντανεύει» με εικόνα την αγάπη του κόσμου για τον Μαγυάρο θρύλο του ποδοσφαίρου. Οι γωνιές του κέντρου που έχουν το αποτύπωμα του, το άγαλμα στο φυσικό του μέγεθος και το μέρος όπου μεγάλωσε, το Κίσπεστ όπου παντού υπάρχει το όνομά του.
Φυσικά, το «στολίδι» της πόλης που έχει πάρει το όνομα του, το Puskas Arena όπου φιλοξενείται και το τετραώροφο (!) μουσείο προς τιμήν του. Ωστόσο όλα τα παραπάνω είναι απλώς η μισή... αλήθεια για τον Φέρεντς Πούσκας καθώς η άλλη μισή κρύβεται πίσω από τα λόγια της εγγονής του, Ρέκα Πούσκας και της δισέγγονης του, Αν Πούσκας στο Gazzetta όπου μίλησαν για τον κορυφαίο Ούγγρο ποδοσφαιριστή στην ιστορία.
Αποστολή στη Βουδαπέστη: Νότης Χάλαρης
Ο Πούσκας «ζει» σε κάθε γωνιά της Βουδαπέστης
Κάθε γωνιά στη Βουδαπέστη έχει το δικό του αποτύπωμα. Τη μορφή του. Την αύρα του. Ο Φέρεντς Πούσκας είναι ζωντανός σε κάθε σημείο της πόλης. Από τις βιτρίνες στα μαγαζιά των σουβενίρ μέχρι τα αγάλματα που υπάρχουν προς τιμήν του έως τα καταστήματα που έχουν πάρει το όνομά του.
Το όνομα του Πούσκας και της χρυσής ομάδας έχει μόνιμη θέση στην ιστορία της Ουγγαρίας και άλλαξε άρδην τη χώρα προς τον ποδοσφαιρικό χάρτη. Μπορεί να μην έχει τη δυναμική της Ισπανίας και της Αγγλίας, ούτε οι σύλλογοι να είναι στο επίπεδο να πρωταγωνιστούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όμως ο κόσμος ζουν έντονα την κάθε στιγμή στο ποδόσφαιρο και το πάθος ξεχειλίζει.
Το Gazzetta περπάτησε στην πόλη και αντιλήφθηκε την αγάπη του κόσμου για τον ίδιο. Από ένα παπάκι στη βιτρίνα στη μορφή του Ούγγρου θρύλου μέχρι φωτογραφίες του σε μαγαζιά. Το αποκορύφωμα όμως ήταν μέσα στο «Derby Football Shop». Ένας μικρός παράδεισος για κάθε φίλο του ποδοσφαίρου, με εκατοντάδες φανέλες για όλα τα γούστα και αντικείμενα που ξεκινούν από μπάλες και καταλήγουν σε λάβαρα ή καρφίτσες.
Το στοιχείο του Φέρεντς Πούσκας δεν γινόταν να λείψει από εκεί. Φανέλες με το όνομα του, φωτογραφίες από τα χρόνια που έπαιζε ποδόσφαιρο, αντικείμενα με το πρόσωπο του, μικρογραφίες του ίδιο με τη φανέλα της Ουγγαρίας και της Χόνβεντ αλλά και οτιδήποτε μπορεί να φέρει το αποτύπωμα του. Μέχρι και μπάλα με εκτυπωμένη υπογραφή του υπήρχε στον χώρο.
Ωστόσο αυτό που ξεχωρίζει δεν βρίσκεται στο κέντρο της πόλης αλλά περίπου 25 λεπτά μακριά με το λεωφορείο και συγκεκριμένα στην περιοχή Όμπουντα. Εκεί βρισκόταν μία pub με το όνομα «Ferenc Puskas Pancho Pub», η οποία όμως είχε κλείσει οριστικά και ακριβώς στο απέναντι πεζοδρόμιο υπάρχει ένα από τα πολλά αγάλματα του Φέρεντς Πούσκας.
Πρόκειται για ένα από τα γνωστά μνημεία στη μνήμη του Ούγγρου ποδοσφαιριστή καθώς δείχνει τον ίδιο ντυμένο με κοστούμι να κάνει γκελάκια με μία μπάλα και να... διδάσκει σε παιδιά που τον κοιτούν. Το ξεχωριστό σε αυτό το έργο τέχνης, είναι ότι ο Φέρεντς Πούσκας είναι σε φυσικό μέγεθος όπως τότε στην πραγματικότητα ενώ ο γλύπτης πίσω από αυτό το δημιούργημα, ήταν ο Γκιούλα Πάουερ ενώ ο Ντέιβιντ Τοθ πρόσθεσε τα παιδιά γύρω-γύρω.
Το θέμα είναι ότι ο πρώτος δεν έζησε για να... καμαρώσει το δημιούργημα του. Συγκεκριμένα, ο Ούγγρος καλλιτέχνης έφυγε από τη ζωή το 2012 και τον Απρίλιο του 2013 παρουσιάστηκε το άγαλμα προς τον κόσμο με αφορμή τα 86α γενέθλια του θρυλικού ποδοσφαιριστή.
Ωστόσο, εκτός από το έντονο στοιχείο στους δρόμους, το όνομα του Μαγυάρου legend βρίσκεται έντονα και σε στάσεις λεωφορείων και μετρό. Συγκεκριμένα, το «Puskas Ferenc» είναι στάση του μετρό όπου βρίσκεται και το γήπεδο που φέρει το όνομά του, με τον σταθμό να είναι ντυμένος με τον ίδιο αλλά και σπουδαίους Ούγγρους ποδοσφαιριστές που έχουν αγωνιστεί με την εθνική ομάδα.
Το «στολίδι» Puskas Arena και το μουσείο-υπόδειγμα αφιερωμένο στον Φέρεντς Πούσκας
Φυσικά, όλα τα παραπάνω έχουν ως επίκεντρο ένα από τα ομορφότερα γήπεδα της Ευρώπης. Την Puskas Arena. Ένα «στολίδι» της Βουδαπέστης χωρητικότητας 67 χιλιάδων θέσεων, όπου φέτος θα φιλοξενήσει και τον τελικό του Champions League. Το 2002 έλαβε το όνομα του «Πάντσο», ο οποίος είχε εγκαινιάσει το γήπεδο το 1953 όταν αγωνίστηκε εκεί με τη φανέλα της Χόνβεντ.
Το όνομα του σταδίου αρχικά ήταν «Népstadion» που σημαίνει «Γήπεδο των ανθρώπων» αλλά έκτοτε έχει λάβει το όνομα του θρύλου της χώρας ενώ το 2004 είχε αποφασιστεί η ανακαίνισή του. Μετά από αρκετές δυσκολίες, τα σχέδια παραδόθηκαν το 2015 και δύο χρόνια μετά άρχισε η ανακατασκευή του σταδίου, με τις πόρτες του νέου γηπέδου να ανοίγουν το 2019.
Το Gazzetta βρέθηκε εκεί για να καλύψει το φιλικό της Εθνικής Ελλάδος με την Ουγγαρία στις 31/3 και σας είχε μοιραστεί την ιστορία γύρω από το εξαιρετικό δημιούργημα της χώρας. Ωστόσο δεν είναι μόνο το πόσο εντυπωσιακό είναι το συγκεκριμένο γήπεδο αλλά το τι θησαυρό κρύβει το μουσείο που βρίσκεται σε έναν χώρο ακριβώς έξω από το γήπεδο αλλά συνδέεται με το εσωτερικό του.
Πρόκειται για το Puskas Muzeum. Ένα τετραώροφο μουσείο αφιερωμένο στον Φέρεντς Πούσκας και στη «χρυσή» ομάδα της δεκαετίας του '50 όπου στεγάζονται αντικείμενα από τη ζωή του αλλά και μετάλλια που κατέκτησε δίπλα σε φωτογραφίες και βίντεο από τη ζωή του.
Είναι ένα σύγχρονο «σπίτι» που κάνει τους επισκέπτες να παρατηρούν με ανοιχτό το στόμα το εσωτερικό του. Συγκεκριμένα, στην είσοδο υπάρχει ένα shop με πράγματα του Πούσκας αλλά και μία φανέλα της Ρεάλ Μαδρίτης που έγινε δωρεά στο μουσείο. Στη συνέχεια υπάρχει μία σκάλα που φιλοξενεί τρόπαια και ατομικές διακρίσεις του σπουδαίου θρύλου, τα οποία κινούνται σαν ένας ανεμόμυλος κατά μήκος των ορόφων.
Ο πρώτος όροφος είναι αφιερωμένος στον Φέρεντς Πούσκας. Η πρώτη όψη είναι οκτώ κολόνες όπου παίζουν φωτογραφίες από όλη του τη ζωή. Από τα παιδικά του χρόνια μέχρι την προπονητική καριέρα και τις τελευταίες του εμφανίσεις και πατούν πάνω σε ένα πάτωμα που έχει ντυθεί σαν ποδοσφαιρικό γήπεδο. Παράλληλα υπάρχουν επτά μπάλες από τις εποχές που βρισκόταν στα ποδοσφαιρικά στάδια.
Έπειτα έχουν δημιουργηθεί επτά δωμάτια, αφιερωμένα στη ζωή του. Από το πατρικό του σπίτι όπου μεγάλωσε μέχρι το γραφείο του ως προπονητής και την τελευταία του κατοικία, όπου είχε σε κάδρο το χαρτί που παρέλαβε μαζί με το χρυσό μετάλλιο του Δήμου Αθηναίων με απόφαση του τότε δημάρχου, Δημήτριου Ρίτσου για τη συμμετοχή του Παναθηναϊκού στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών το 1971.
Στα υπόλοιπα δωμάτια υπήρχαν πολλά αντικείμενα από τη ζωή του. Πέρα από το ποδόσφαιρο, υπήρχαν δίσκοι από την προσωπική του συλλογή, ασημικά και κουζινικά που είχε σπίτι του, τα έπιπλα από το σπίτι του και η διαμόρφωση ήταν ίδια με την τότε εποχή. Πάμε στον 2ο όροφο εκεί όπου το θέαμα μαγεύει. Είναι για την «Aranycsapat» ή αλλιώς «Χρυσή Ομάδα» που κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1952.
Στο Gazzetta σας είχαμε γράψει και την ιστορία πίσω από ένα εκ των μεγαλύτερων murals στη Βουδαπέστη που είναι αφιερωμένο στην ιστορική νίκη επί της Αγγλίας στο Γουέμπλεϊ με 6-3.
Μέσα σε εκείνον τον (φανταστικό) χώρο που είναι ντυμένος σε άσπρο και χρυσό, βρίσκονται οι φανέλες όλης της ομάδας από εκείνη την εποχή, που συνοδεύονται από τα κεφάλια τους σε αγάλματα ενώ υπάρχουν στον χώρο και βίντεο από τον κάθε παίκτη ξεχωριστά, την ίδια στιγμή που οι τοίχοι έχουν καλυφθεί με ατάκες των πρωταγωνιστών από τότε.
Και στη μέση της αίθουσας δεσπόζει ένα τρόπαιο που δόθηκε στον Φέρεντς Πούσκας το μακρινό 1955. Συγκεκριμένα, αφορά το παιχνίδι της Ουγγαρίας με την Ιταλία στις 27 Νοεμβρίου του 1955, όταν ο Ούγγρος θρύλος σκόραρε το 75ο γκολ του με τα χρώματα των Μαγυάρων με αποτέλεσμα να λάβει το συγκεκριμένο βραβείο.
Στην έξοδο από την αίθουσα υπάρχει μία ομαδική φωτογραφία της ομάδας από τότε και ακριβώς από πάνω, είναι η ατάκα του Γιένο Μπουζάνκσι, του τελευταίου μέλους της «Χρυσής Ομάδας» που έζησε μέχρι το 2015. Αγωνιζόταν ως δεξιός μπακ και είπε το χαρακτηριστικό: «Λόγω της Χρυσής Ομάδας, πολλοί άνθρωποι αναζήτησαν την Ουγγαρία στον χάρτη».
Στη συνέχεια πάμε στον τρίτο όροφο και την περίοδο του κομουνισμού στην Ουγγαρία με τοιχογραφίες και αντικείμενα που έδειχναν τι έγινε τότε ενώ στον χώρο υπάρχει και η στολή του Φέρεντς Πούσκας καθώς όταν ανέλαβε διοικητικά ο στρατός, του δόθηκε στρατιωτικός βαθμός φτάνοντας μέχρι αυτόν του Ταγματάρχη. Εξ ου και το «Καλπάζων Ταγματάρχης».
Και φτάνουμε στον τέταρτο όροφο όπου υπάρχουν τρία δωμάτια με βίντεο από συνεντεύξεις και στιγμές του Φέρεντς Πούσκας κατά τη διάρκεια της ζωής του και στη μέση σαν έκθεμα είναι ένα εντυπωσιακό αυτοκίνητο μάρκας «Fiat» και έκδοσης «Fiat 1100 TV Trasformabile» κάμπριο διθέσιο. Ήταν από την εποχή που άφησε την Ουγγαρία για να ζήσει το όνειρο στη Ρεάλ Μαδρίτης.
Boszik Arena: Το γήπεδο όπου «μπουσούλισε» ο Πούσκας
Μετά την περιήγηση στη Βουδαπέστη, το Gazzetta μπήκε στο τρένο, άλλαξε και ένα λεωφορείο και βρέθηκε στην περιοχή Κίσπεστ, σχεδόν 45 λεπτά με μία ώρα από το κέντρο της πόλης. Στις γειτονιές όπου περπάτησε και μεγάλωσε ο μεγάλος Φέρεντς Πούσκας με πρώτη στάση, το γήπεδο της πόλης, το «Bozsik Stadion», έδρα της ιστορικής Χόνβεντ που εντυπωσίασε τους πάντες την εποχή της «Χρυσής Ομάδας».
Στη θέση που βρίσκεται το σημερινό γήπεδο, έκανε και τα πρώτα του ποδοσφαιρικά βήματα ο Φέρεντς Πούσκας. Τότε, βέβαια, λεγόταν Kispest pálya και αγωνίστηκε πολλές φορές με τα χρώματα της ομάδας που γαλουχήθηκε και μεγάλωσε στο άθλημα. Το γήπεδο άνοιξε τις πόρτες του το 1913, ανακαινίστηκε έξι φορές με τελευταία το 2006 και το 2019 κατεδαφίστηκε για να χτιστεί στη θέση του το νέο «Bozsik Stadion».
Το όνομα το πήρε από τον θρύλο της Ουγγαρίας, Ζόσεφ Μπόζικ, ο οποίος κατέγραψε 101 συμμετοχές με την Εθνική Ουγγαρίας και πέρασε όλη του την ποδοσφαιρική ζωή στη Χόνβεντ όπου έπαιξε από το 1943 μέχρι το 1962 μετρώντας 477 συμμετοχές. Μάλιστα, το άγαλμα του κοσμεί την κεντρική είσοδο του γηπέδου με τον ίδιο να φεύγει από τη ζωή το 1978 σε ηλικία μόλις 52 ετών.
Το γήπεδο ανήκει στην Κυβέρνηση της Ουγγαρίας και το χρησιμοποιεί η τοπική ομάδα, η Χόνβεντ, η οποία βρίσκεται στη Β' κατηγορία της χώρας από το 2023 όταν και υποβιβάστηκε από την Α' Εθνική. Φέτος κάνει προσπάθειες για να επιστρέψει στα μεγάλα σαλόνια ενώ στο μουσείο της έχει μπόλικο έκθεμα για τους φίλους του ποδοσφαίρου.
Πρόκειται για μία ομάδα που έχει πανηγυρίσει 14 πρωταθλήματα Ουγγαρίας (!) με πέντε από αυτούς να είναι τη δεκαετία του '50 ενώ παράλληλα μετρά και οκτώ κύπελλα της χώρας, χωρίς να ξεχνάμε και τις ευρωπαϊκές παραστάσεις όπου έχει φτάσει έως και τα προημιτελικά του UEFA Cup.
Περπατώντας στους δρόμους που μεγάλωσε ο «Καλπάζων Ταγματάρχης»
Η πραγματική διαδρομή ξεκινάει μετά το γήπεδο. Αρχικά με τον δρόμο ακριβώς μπροστά από το στάδιο που έχει λάβει το όνομα του Φέρεντς Πούσκας ενώ εκεί υπάρχει και μία pub αφιερωμένη στον σπουδαίο ποδοσφαιριστή και προπονητή.
Μέσα σε αυτή υπάρχουν τοιχογραφίες με τον ίδιο από την εποχή που έπαιζε ποδόσφαιρο, εικόνες από τότε ενώ έχει υπογράψει και μία φωτογραφία του όπου υπάρχει στο μαγαζί.
Με το λεωφορείο περάσαμε από τη γειτονιά όπου μεγάλωσε, με την οδό «Újtemető» να μην είναι όπως παλιά λόγω της ανάπλασης, με τελικό προορισμό το άγαλμα που υπάρχει προς τιμήν του Ούγγρου θρύλου.
Συγκεκριμένα είναι ο προτομή του με τις σημαίες της Χόνβεντ και της πόλης του Κίσπεστ να κυματίζουν πίσω του.
Και τέλος φτάνουμε στο σχολείο που έχει πάρει το όνομα του. Το «Puskas Ferenc Általános Iskola», το οποίο πρόκειται για δημόσιο, δημοτικό σχολείο που λειτουργεί από το 1979 και πήρε το όνομα του Φέρεντς Πούσκας το 2008 έχοντας ως στόχο να συνδυάσει την ακαδημαϊκή μάθηση, τη φυσική αγωγή και την προσωπική ανάπτυξη με τις αξίες που αντιπροσωπεύει ο Ούγγρος ποδοσφαιριστής που είναι αριστεία, πειθαρχία και ομαδικό πνεύμα.
Μάλιστα υπάρχει παντού το πρόσωπό του και ο αθλητισμός είναι αναπόσπαστο κομμάτι του σχολείου, το οποίο θέλει να μεταφέρει στις νέες γενιές την μορφή του θρύλου της χώρας.
Η εγγονή του Φέρεντς Πούσκας, Ρέκα στο Gazzetta: «Πάντα μιλούσε με πολύ αγάπη για την περίοδο που ήταν στον Παναθηναϊκό»
Τι θυμάστε από τον Φέρεντς Πούσκας; Πώς ήταν ως παππούς;
«Ήταν ο πιο τρυφερός άνθρωπος στη ζωή μου, με τον οποίο είχα πάντα μια πολύ ξεχωριστή επικοινωνία και από τον οποίο έμαθα πάρα πολλά. Ως παππούς, ήταν απλά ο καλύτερος. Μαζί με τη μητέρα μου και την κόρη μου, είναι οι πιο σημαντικοί άνθρωποι στη ζωή μου».
Μια λιγότερο γνωστή ιστορία που θυμάστε;
«Του άρεσε πολύ να παίζει σκάκι μαζί μας και πάντα μας κέρδιζε».
Τι σημαίνει ο Φέρεντς Πούσκας για την Ουγγαρία;
«Πέρα από ένα πολύ σημαντικό σύμβολο, θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι σαν βασιλιάς: ένας άνθρωπος πολύ γνωστός όχι μόνο ως αθλητής αλλά και ως άνθρωπος».
Ποια είναι η γνώμη σας για το μουσείο του και ποιο είναι το αγαπημένο σας σημείο εκεί;
«Για μένα, το μουσείο είναι ένας τρόπος να γνωρίσω την πιο προσωπική του πλευρά, καθώς περιλαμβάνει αντικείμενα από την καθημερινή του ζωή. Πιστεύω ότι είναι πολύ καλά φτιαγμένο και το αγαπημένο μου σημείο είναι η πράσινη πολυθρόνα όπου εκείνος—και όλοι εμείς—παίρναμε έναν υπνάκο».
Θυμάστε κάτι για εκείνον και τον Παναθηναϊκό;
«Θυμάμαι ότι ο παππούς μου ήταν πολύ ευτυχισμένος στην Ελλάδα, ότι τον αντιμετώπισαν πολύ καλά και ότι κατάφερε να οδηγήσει τον Παναθηναϊκό στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών το 1971 (δεν το κατέκτησε, αλλά ήταν ένα ιστορικό επίτευγμα). Πάντα μιλούσε με πολύ αγάπη για εκείνη την περίοδο».
Αν τον είχατε μπροστά σας, τι θα του λέγατε;
«Θα του έλεγα ότι τον αγαπώ, ότι είναι ο καλύτερος άνθρωπος που έχω γνωρίσει στη ζωή μου και ότι δεν θα τον ξεχάσω ποτέ».
Η δισέγγονη του Φέρεντς Πούσκας, Άν στο Gazzetta: «Για εκείνον, η πραγματική επιτυχία δεν ήταν τα τρόπαια αλλά οι στιγμές ηρεμίας και γέλιου στο σπίτι»
Τι σημαίνει ο Φέρεντς Πούσκας για την Ουγγαρία;
«Για την Ουγγαρία, ο προπάππους μου είναι πολύ περισσότερο από μια αθλητική μορφή· είναι ένα απόλυτο εθνικό σύμβολο. Εκεί τον θεωρούν σχεδόν Θεό του ποδοσφαίρου ή βασιλιά. Είναι εντυπωσιακό να βλέπει κανείς πώς η μορφή του ξεπερνά τον αθλητισμό και αποτελεί μέρος της ταυτότητας και της υπερηφάνειας της χώρας. Η κληρονομιά του είναι τόσο σημαντική που τα παιδιά μελετούν τη ζωή του στο μάθημα της ιστορίας στο σχολείο, γιατί εκείνος έβαλε την Ουγγαρία στον παγκόσμιο χάρτη σε μια χρυσή εποχή. Όπου κι αν βρεθείς, είτε στη Βουδαπέστη είτε σε οποιοδήποτε μικρό χωριό, η παρουσία του είναι παντού: σε αγάλματα, σε ονόματα δρόμων και φυσικά στο εντυπωσιακό εθνικό στάδιο που φέρει το όνομά του. Είναι ένας σεβασμός που ξεπερνά τα γκολ· είναι ένα εθνικό συναίσθημα που νιώθεις παντού».
Πώς ένιωσες την πρώτη φορά που επισκέφθηκες το μουσείο του και ποιο ήταν το πρώτο πράγμα που σε έκανε να πεις «wow»;
«Ήταν μια εμπειρία που μου προκάλεσε πολλά συναισθήματα. Το πρώτο πράγμα που με έκανε να πω «wow» ήταν το πόσο όμορφα και προσεγμένα ήταν όλα εκτεθειμένα· φαίνεται ο σεβασμός και η αγάπη σε κάθε λεπτομέρεια. Αλλά αυτό που με επηρέασε περισσότερο και άγγιξε πραγματικά την καρδιά μου ήταν ότι ένιωσα σαν να έβλεπα την ίδια μου την παιδική ηλικία εκεί. Βλέποντας αντικείμενα και φωτογραφίες μεταφέρθηκα κατευθείαν στα χρόνια που ήμουν μικρή και περνούσα χρόνο στο σπίτι των προπαππούδων μου. Ήταν πολύ ιδιαίτερο να βλέπω πως ένα μέρος από τις πιο προσωπικές οικογενειακές μου αναμνήσεις, αυτές οι στιγμές που μοιραζόμασταν στο σπίτι τους, αποτελούν τώρα μέρος ενός μουσείου. Το να νιώθω ότι η οικογενειακή μου ιστορία και η παιδική μου ηλικία ζουν σε έναν τόσο σημαντικό χώρο είναι δύσκολο να το εξηγήσω με λόγια, αλλά είναι μια τεράστια περηφάνια».
Τι γνώριζες για την περίοδο του στην Ελλάδα με τον Παναθηναϊκό;
«Ξέρω ότι ήταν μια περίοδος μεγάλης ευτυχίας και επιτυχίας για εκείνον, ιδιαίτερα ως προπονητής. Στην οικογένειά μας θυμόμαστε πάντα πόσο πολύ τον αγαπούσε ο ελληνικός λαός. Πέτυχε κάτι ιστορικό και σχεδόν αδιανόητο, οδηγώντας τον Παναθηναϊκό στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών το 1971 στο Γουέμπλεϊ, ένα επίτευγμα που μέχρι σήμερα παραμένει η μεγαλύτερη επιτυχία ελληνικού συλλόγου στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις. Αυτό που με αγγίζει περισσότερο από εκείνα τα χρόνια είναι η ικανότητά του να προσαρμόζεται σε μια διαφορετική κουλτούρα και να συνδέεται τόσο βαθιά με τον κόσμο».
Τι σου λέει ο κόσμος περισσότερο για εκείνον;
«Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι, παρόλο που όλοι γνωρίζουν τα ρεκόρ του και το εκπληκτικό αριστερό του πόδι, αυτό που οι άνθρωποι πάντα μου τονίζουν είναι ο χαρακτήρας του. Συχνά ακούω ιστορίες για την απίστευτη γενναιοδωρία του· ήταν ένας άνθρωπος που πάντα ήταν πρόθυμος να βοηθήσει όποιον το είχε ανάγκη χωρίς να περιμένει τίποτα σε αντάλλαγμα. Μου λένε συχνά πώς βοηθούσε άλλους εξόριστους ή πώς φρόντιζε τους ανθρώπους γύρω του. Αυτή η πλευρά του, ενός ανθρώπου με μεγάλη καρδιά και ταπεινότητα, είναι αυτό που πραγματικά άφησε το αποτύπωμά του σε όσους τον γνώρισαν, πέρα από τίτλους ή φήμη».
Τι σου έλεγε η οικογένειά σου για εκείνον; Κάποια ιστορία;
«Στην οικογένειά μου μιλούσαμε πάντα για εκείνον με αγάπη, όχι ως τον μύθο που βλέπει ο υπόλοιπος κόσμος. Μπορώ να πω ότι ήταν ένας άνθρωπος με πολύ απλές συνήθειες και ότι η μεγαλύτερη ευτυχία του ήταν να βρίσκεται κοντά στους δικούς του ανθρώπους. Μια ιστορία που θυμόμαστε με πολλή αγάπη είναι το πόσο πολύ αγαπούσε τα παιδιά· μπορούσε να περνά ώρες παίζοντας μαζί μας, κάνοντας αστεία και δίνοντας προσοχή στα μικρότερα μέλη της οικογένειας. Η οικογένειά μου πάντα μου τονίζει ότι, παρά την πίεση και το ότι ήταν παγκόσμιος αστέρας, δεν έχασε ποτέ το χαμόγελό του ούτε την απλότητά του. Για εκείνον, η πραγματική επιτυχία δεν ήταν τα τρόπαια αλλά οι στιγμές ηρεμίας και γέλιου στο σπίτι».
Αν τον είχες μπροστά σου σήμερα, τι θα του έλεγες;
«Αν είχα την ευκαιρία να τον έχω μπροστά μου σήμερα, θα του έδινα μια μεγάλη αγκαλιά και θα του έλεγα πόσο περήφανοι είμαστε όλοι για εκείνον. Όχι μόνο επειδή ήταν ένας από τους μεγαλύτερους ποδοσφαιριστές στην ιστορία, αλλά επειδή διατήρησε πάντα αυτή την ουσία του καλού ανθρώπου που μας εμπνέει τόσο. Θα τον ευχαριστούσα για την κληρονομιά αξιών που μας άφησε και γιατί μας έδειξε ότι μπορείς να φτάσεις στην κορυφή χωρίς να ξεχάσεις ποτέ την ταπεινότητα και την καλοσύνη προς τους άλλους».
