Ο Φώτης Σιώτας στο Gazzetta: «Μπήκα σε όλο αυτό με την “τρέλα” μου» (vid)
- «Βρήκα μετά τα 30 τι είναι αυτό που θέλω να κάνω στη μουσική»
- «Γύριζα στην πόλη και τζάμαρα!»
- «Τα πρώτα τέσσερα χρόνια με τους Λαϊκεδέλικα ήταν μαγικά!»
- «Υπάρχει το συναίσθημα, αλλά υπάρχει και η τεχνική, η μαστορική όπως λέω»
- «Νομίζω, όμως, ότι με απασχολούν πιο πολύ τα πράγματα που είναι έξω από τον χρόνο ρε παιδί μου!»
- «Αυτό που έκαναν σε σχολικούς αγώνες μπάσκετ, να παρεμβαίνουν έτσι, είναι κατάπτυστο!»
Και στην ούγια να γράφει Φώτης Σιώτας! Ή βλέπεις Σιώτας είναι καλό! Τέλος με τα διαφημιστικά μηνύματα. Ή μήπως όχι; Μάλλον όχι, γιατί ο εν λόγω τύπος είναι ωραίος άνθρωπος, ξηγημένος, αληθινός και ανυπόκριτα ευγενικός. Αυτοί που τον ξέρουν, γνωρίζουν πόσο καλός μουσικός είναι. Ξεκίνησε από τη Θεσσαλονίκη, από τη χορωδία της Αγίας Τριάδας, μετά ήρθαν οι μπάντες Ποδηλάτες, Boomstate, η δουλειά στο μαγαζί Όμορφη Νύχτα και φυσικά οι Λαϊκεδέλικα.
Αυτοί που δεν τον ξέρουν, μπορούν να ανατρέξουν στις ψηφιακές πλατφόρμες ροής οπτικοακουστικού περιεχομένου και σε πάρα πολλά αθηναϊκά θέατρα. Ο Φώτης Σιώτας υπογράφει τη μουσική σε πολλές παραστάσεις (και) της φετινής σεζόν και η δουλειά του πάντα ξεχωρίζει. Επίσης μπορείτε να αναζητήσετε εμφανίσεις του με τον Γιαν Βαν. Μαζί συνθέτουν ένα δίδυμο που θα διευρύνει τους μουσικούς σας ορίζοντες. Εκτός, όμως, από τη μουσική και τις παρέες, του αρέσει και το μπάσκετ και διαπιστώνει πως όλο αυτό με τα στημένα και τις προφυλακίσεις είναι απλά σαπίλα! Γι’ αυτά και για άλλα πολλά μας μίλησε και τον ευχαριστούμε πολύ.
Ημέρα που είναι σήμερα (σ.σ η συνέντευξη έγινε την 28η Οκτωβρίου) πες μου ποιο είναι το μεγαλύτερο «Όχι» που έχεις πει στην καριέρα σου και ποιο είναι το μεγαλύτερο που σου έχουν πει.
Ωραία ερώτηση! Μεγάλο «Όχι»… Για να πω την αλήθεια δεν έχω πει κάποιο μεγάλο «Όχι». Ωστόσο, μικρά έχω πει και θα έπρεπε να πω και λίγο περισσότερα (γέλια).
Γιατί το λες αυτό;
Το λέω γιατί η δουλειά μας απαιτεί χρόνο και εμβάθυνση και εγώ μερικές φορές βρίσκομαι να κάνω το ένα πράγμα μετά το άλλο! Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, δουλεύω πολύ στο θέατρο και εκεί χρειάζεται πολύ καλή διαχείριση του χρόνου. Συνεπώς, θα έπρεπε κάποιες φορές να λέω «Όχι» για να εμβαθύνω περισσότερο σε αυτό που κάνω.
Λες «ναι» για λόγους πρακτικούς, βιοποριστικούς;
Όχι, μου αρέσει! Όλο αυτό απλά συμβαίνει. Ξέρεις, κάποιες φορές δεν έχεις να ασχοληθείς με τίποτα και άλλες «πλακώνουν» όλα μαζί! Τώρα, όσον αφορά το αν μου έχουν πει κάποιο μεγάλο «Όχι»…
…ίσως όταν ξεκινούσες.
Στο ωδείο, όταν ξεκίνησα, δεν ήμουν και τόσο επιμελής και κάποια «όχι» μου τα είπαν. Να σου την αλήθεια, τα διεκδίκησα και γω με τη στάση μου (γέλια).
Προκαλούσες;
Ε, με τον τρόπο μου το προκαλούσα να μου πουν «όχι». Δεν θα έλεγα ότι ήμουν πρότυπο μαθητή εκείνη την εποχή. Αυτό οφειλόταν στο γεγονός ότι το βλέμμα μου είχε «ανοίξει» και σε άλλες μουσικές. Οπότε, δεν ήμουν τόσο συγκεντρωμένος. Παρά τα «όχι», όμως, εκεί κατάλαβα τι θέλω να κάνω.
Λειτούργησαν καλά.
Ναι.
Δεν πιστεύω να σου είπε κανείς «όχι, δεν κάνεις»;
Δεν μου το είπαν έτσι ακριβώς…. Σαν να το υπονοούσαν… Κοίταξε, όταν είσαι σε ένα ωδείο και πας να ακολουθήσεις έναν δρόμο, αυτόν της κλασικής μουσικής, αυτό απαιτεί προετοιμασία. Είναι σαν να κάνεις καλλιτεχνικό πατινάζ. Θέλει μια…
…μια πειθαρχία
Ναι. Θέλει, ας πούμε, αθλητική προσέγγιση του πράγματος. Εγώ, τότε, ήμουν σε ένα διαρκές ψάξιμο. Κατάλαβα, λοιπόν, ότι για να μείνω στον δρόμο της κλασικής μουσικής θα έπρεπε να αφοσιωθώ.
Θα σε περιόριζε καλλιτεχνικά αν έμενες μόνο στο κλασικό;
Νομίζω ναι, διότι δεν ήθελα μόνο αυτό, ήθελα να ψαχτώ. Τότε κατάλαβα ότι δεν μπορείς να τα κάνεις όλα, πρέπει να διαλέξεις. Είχα, λοιπόν, την επιλογή του ωδείου, αλλά δεν με συγκινούσε να ασχοληθώ με αυτόν τον δρόμο. Έτσι, πέρασα μια περίοδο, στα χρόνια μετά το σχολείο, που ήμουν σε ένα ψάξιμο, ήμουν σε μια φάση που δεν είχα την αυτοπεποίθηση και δεν ήξερα αν θα καταφέρω να κάνω αυτό που ονειρευόμουν και ήθελα.

«Βρήκα μετά τα 30 τι είναι αυτό που θέλω να κάνω στη μουσική»
Και πότε βρήκες τι είναι αυτό που θες να κάνεις στη μουσική;
Νομίζω ότι το βρήκα μετά τα 30. Ήμουν, όμως, τυχερός, γιατί εκείνα τα χρόνια, αρχές ΄90, βρισκόμουν στη Θεσσαλονίκη και η πόλη ήταν πολύ ενεργή καλλιτεχνικά. Βρέθηκα κατά σύμπτωση να παίζω με τον Σωκράτη (Μάλαμα) και τον Θανάση (Παπακωνσταντίνου) και κάπως άνοιξε ένας δρόμος για μένα. Βρήκα παρέες, άλλους μουσικούς να παίζω, μπάντες, όπως οι Boomstate, οι Ποδηλάτες…. Στη Θεσσαλονίκη, τότε, ήταν η εποχή του Μύλου (σ.σ χώρος πολιτισμού, διασκέδασης)… Ε, όλο αυτό, ειδικά το ότι έπαιξα με πολύ κόσμο σε αντιδιαμετρικά αντίθετες μουσικές απ’ αυτές που είχα μάθει, ρεμπέτικα στο κέντρο Όμορφη Νύχτα, με βοήθησε να βρω τι ήθελα στη μουσική, μου έδωσε εφόδια. Η Θεσσαλονίκη, τότε, είχε δυναμική στη μουσική, όπως και τώρα…
Έχει;
Έχει, απλά δεν υπάρχουν χώροι. Τότε ήταν Ο Μύλος, άλλοι χώροι και οι μπάντες μπορούσα να παίξουνε.
Πού το αποδίδεις αυτό, το ότι δεν υπάρχουν χώροι πια;
Θέλει έναν «τρελό» μωρέ! Πρέπει να βρεθεί κάποιος «τρέλος» να επενδύσει και να μην δει το πράγμα κερδοσκοπικά. Τα παιδιά που είχαν τον Μύλο γι’ αυτό άντεξαν τόσα χρόνια. Δεν βγάλανε χρήματα. Είχαν την «τρέλα» να κάνουν αυτό το πράγμα, να δώσουν χώρο σε καλλιτέχνες… Νομίζω, πάντως, ότι στη Θεσσαλονίκη πάντα θα βγαίνει μουσική και πάντα θα υπάρχουν ενδιαφέρουσες μπάντες.
Αν δεν υπάρχουν, όμως, χώροι, έρχονται όλοι στην Αθήνα.
Ναι, ισχύει αυτό που λες. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει ένα underground ρεύμα στη Θεσσαλονίκη. Δεν ξέρω, βέβαια, αν είναι πιο μεγάλο ή πιο μικρό από παλιά, αλλά παρακολουθώ και ακούω ακόμα ωραία πράγματα που βγαίνουνε στην πόλη. Υπάρχει δραστηριότητα, μπάντες…
Δεν ξέρω αν όσοι είναι στο underground έχουν σκοπό να αναδειχτούν.
Ναι, αλλιώς δεν θα ήταν underground.
Το θέμα είναι όταν η αποκοπή από τον χώρο έκφρασης γίνεται βίαια, λόγω οικονομικών συνθηκών.
Το σίγουρο είναι ότι σε σχέση με τη δεκαετία ’90 οι χώροι και τα στούντιο ηχογράφησης έχουν λιγοστέψει στη Θεσσαλονίκη. Βέβαια, σήμερα έχει αλλάξει και τρόπος που γίνεται η μουσική, η διαδικασία. Ο κόσμος την ακούει μόνος του, τη δημιουργεί μόνος του… Έχει αλλάξει το πράγμα. Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη μπάντες και στέκια στη Θεσσαλονίκη.

«Γύριζα στην πόλη και τζάμαρα!»
Τώρα, σε σχέση με την περίοδο που ξεκίνησες, θα έκανες πιο εύκολα τη μουσική σου ή πιο δύσκολα;
Όπως σου είπα, ξεκίνησα να κάνω τη μουσική μου λίγο πιο μεγάλος και ήμουν, κυρίως, παίκτης ομάδας. Έβρισκα, δηλαδή, κόσμο και έπαιζα! Υπήρχε πλούσια μουσική δράση στη Θεσσαλονίκη και θα άκουγες ελληνικό πανκ, ροκ εν ντρολ, ρεμπέτικά… Άνθιζαν, λοιπόν, διάφορα πράγματα και εγώ μπήκα σε όλο αυτό με την «τρέλα» μου, με το βιολί. Γύριζα στην πόλη και τζάμαρα (sic)!
Αυτή η «τρέλα» σου ήταν το μεγάλο σου προσόν. Έμπαινες μέσα και δεν χαμπάριαζες.
Ναι, η άγνοια και το θράσος και η όρεξη που είχα να παίζω με κόσμο. Και ακόμα μου αρέσει να παίζω με κόσμο.
Δεν φοβήθηκες ποτέ ότι δεν θα τα καταφέρεις.
Υπήρχαν φόβοι, αλλά υπήρχε και η όρεξη να βρεθώ με άλλους μουσικούς, να μάθω, να συμμετέχω...
Η μεγαλύτερη χαρά που έχεις πάρει από τη μουσική ποια είναι;
Νομίζω, μετά από τόσα χρόνια που παίζω μουσική, είναι οι μπάντες, οι παρέες, αυτό είναι το πιο σημαντικό.
Αυτό είναι και το νόημα, να συνεργάζεσαι, έτσι;
Ναι. Για μένα, έτσι όπως το σκέφτομαι, τέσσερις είναι οι σημαντικοί σταθμοί μου σχετικά με μπάντες-παρέες.

«Τα πρώτα τέσσερα χρόνια με τους Λαϊκεδέλικα ήταν μαγικά!»
Πώς κάνεις την κατάταξη; Πρώτα, ας πούμε, οι Σωκράτης Μάλαμας, Θανάσης Παπακωνσταντίνου;
Κοίταξε, θα τα έβαζα όλα μαζί, αλλά αν το πάμε χρονικά θα έλεγα πρώτα τη συμμετοχή μου στη χορωδία, στην Αγία Τριάδα Θεσσαλονίκης. Εκεί είχαμε έναν σπουδαίο άνθρωπο που μας έμαθε μουσική, τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου, συνωνυμία-συνεπωνυμία με τον τραγουδιστή. Έπειτα θα έλεγα τις μπάντες που είχαμε, τους Ποδηλάτες με τον Μανώλη Φάμελο, τους Boomstate, την περίοδο στην Όμορφη Νύχτα, ένα μαγαζί για το οποίο έχει γράψει ο Θωμάς Κοροβίνης (σ.σ συγγραφέας, ποιητής) και το είχαν οι αδερφοί Χουλιάρα. Ήταν στέκι του Χριστιανόπουλου (σ.σ ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος)… Εκεί ερχόταν κόσμος λαϊκός, οικογενειάρχες, κόσμος της νύχτας… πολύ δυνατή εμπειρία για μένα. Και μετά η γνωριμία μου με τον Σωκράτη και τον Θανάση, ιδίως η περίοδος των Λαϊκεδέλικα (σ.σ μπάντα).
Από εκεί τι θυμάσαι;
Ήταν υπέροχο όλο αυτό! Τους δύο δίσκους που κάναμε, τον Βραχνό Προφήτη με τον Μπάμπη Παπαδόπουλο (σ.σ γνωστός μουσικός) ενοχρχηστρωτή, την Αγρύπνια και μετά τις συναυλίες μας. Ήρθε αργότερα και η Μάρθα (Φριντζήλα)… Τα πρώτα τέσσερα χρόνια ήταν μαγικά! Πήγαινε, παίζαμε και είχαμε άγνοια τι επιρροή είχε το τραγούδι μας, η δουλειά μας, στον κόσμο. Παίζαμε…
…σαν «ερασιτέχνες»
Και ξαφνικά ήρθε πολύ κόσμος! Περάσαμε πολύ ωραία αυτά τα τέσσερα χρόνια! Το ίδιο αισθάνομαι και για τους Επισκέπτες, μια άλλη μπάντα, η οποία, όμως, κράτησε μόλις δύο χρόνια.
Το να σε μαθαίνει ο κόσμος, να γίνεται γνωστό το έργο σου, μπορεί να λειτουργήσει και αρνητικά, να σε φθείρει; Να σκέφτεσαι, δηλαδή, «τι θα δώσω μετά;».
Δεν το σκέφτηκα ποτέ αυτό. Εκεί λειτουργούσα περισσότερο ως παίκτης.
Βλέποντας μέσα από το σύνολο την αποδοχή, λέω μήπως σκεφτόσασταν το μετά.
Εμείς πιο πολύ χαιρόμασταν με όλο αυτό. Πιστεύω ότι τότε λειτουργήσαμε όχι σαν session μουσικοί, αλλά σαν παρέα. Ο Μπάμπης που μας μάζεψε τότε και ο Θανάσης, τον οποίο ήξερα από το 1993, και όλοι όσοι έπαιξαν σε αυτή την μπάντα, ήταν ένας κύκλος ανθρώπων που έκαναν πράγματα στην πόλη και γνωριζόμασταν λίγο-πολύ μεταξύ μας.
Δεν παρασυρθήκατε ποτέ.
Όχι, δεν νομίζω ότι έγινε αυτό.
Όταν ξεκινάς με επιτυχία υπάρχει μετά το άγχος «πώς θα το κρατήσω αυτό;»
Δεν νομίζω ότι υπήρχε τέτοια φιλοδοξία… Η φιλοδοξία μας ήταν να είναι το αποτέλεσμα ωραίο, να μας αρέσει αυτό που κάνουμε, να βγαίνουν ωραία πράγματα, να εξελίσσουμε τη δουλειά μας. Νομίζω, λοιπόν, ότι όλα αυτά τα παιδιά που ήταν σε αυτή την ομάδα είχαν πολύ ωραία εξέλιξη.

«Υπάρχει το συναίσθημα, αλλά υπάρχει και η τεχνική, η μαστορική όπως λέω»
Στην τέχνη σου, τι είναι αυτό που σε ζορίζει όταν δημιουργείς; Αυτό που λες «πρέπει να ιδρώσω πολύ για να το πετύχω».
Κάθε πρόκληση είναι διαφορετική, άρα και αυτό που θα με ζορίσει. Έχω κάνει πολλά και διαφορετικά πράγματα στην πορεία μου. Έχω βγάλει δύο δίσκους σαν τραγουδοποιός με τον Θοδωρή Γκόνη (σ.σ στιχουργός, ποιητής), έχω κάνει πιο πειραματικά πράγματα, καθαρά μουσικά, όπως αυτά με τους Sancho 003, συγκρότημα που είχαμε με τον Κώστα Παντέλη, με τους Σωτήρες… Κάθε φορά προσπαθώ να μην ζοριστώ. Έτσι, κάποιες φορές μου βγαίνουν πηγαία τα πράγματα, κάποιες με περισσότερη εγκεφαλική δουλειά και κάποιες δεν βγαίνει τίποτα και το αφήνεις.
Καταλαβαίνεις πότε δεν βγαίνει κάτι για να το αφήσεις, έτσι;
Ναι! Αν μετά από παίδεμα κάτι δεν έχει βγει, καλύτερα να το αφήσεις (γέλια).
Όταν ολοκληρώνεις κάτι, και δεν είναι πια στον έλεγχό σου, ακούς τα λάθη σου;
Βέβαια τα ακούς! Στην αρχή, για λίγο καιρό, δεν το ακούς, του δίνεις λίγο χρόνο… Έπειτα, το τι είναι λάθος και τι σωστό για σένα αλλάζει μέσα στον χρόνο. Στην αρχή, ας πούμε, αντιμετωπίζεις τα πράγματα πιο τεχνικά. Μετά αντιλαμβάνεσαι ότι όσο προσπαθείς να ωραιοποιήσεις κάτι, τόσο το «στεγνώνεις» κιόλας. Ανάλογα τη μουσική και το πρότζεκτ στο οποίο βρίσκεσαι, κάποια πράγματα δεν θέλουν να τα «στεγνώνεις» τόσο πολύ, να τα ξεζουμίζεις. Πρέπει να τα αφήνεις να αναπνέουν, με τα λάθη τους!
Αυτό το καταλαβαίνεις με την εμπειρία, έτσι;
Ναι, με την εμπειρία και ακούγοντάς το μετά να συνειδητοποιείς πως μπορεί να μην πρόλαβες το λάθος, αλλά στην επόμενη δουλειά θα το έχεις στο μυαλό σου.
Εσύ λειτουργείς περισσότερο με το συναίσθημα ή με τη λογική, την ορθή σκέψη;
Υπάρχει το συναίσθημα, αλλά υπάρχει και η τεχνική, η μαστορική όπως λέω. Εγώ, ας πούμε, αυτή την περίοδο έχω αναλάβει τη μουσική για πολλές θεατρικές παραστάσεις. Καλούμαι, λοιπόν, να δώσω μουσικές χωρίς να πανικοβληθώ και να προσπαθήσω να μπω στο μυαλό του σκηνοθέτη, στην ουσία του έργου, να καταλάβω τι πρέπει να κάνω. Ασχολούμαι κάθε μέρα με αυτό και κάποιες φόρες θα βγουν κάποια πράγματα, κάποιες όχι.
Μαθαίνεις συνέχεια.
Ναι, μαθαίνεις! Πολλές φορές έχω πει αμάν, κάνω αρκετά πράγματα! Και μετά συνειδητοποιώ ότι τα χρόνια που έκανα πολλά πράγματα ήταν κι ένα update στις γνώσεις μου. Από τον ηλεκτρονικό υπολογιστή μέχρι τη διαχείριση πραγμάτων δικών μου.
Γίνεσαι καλύτερος.
Αυτό!
Δεν θα πεις «γράφω αυτή τη μουσική και είμαι ευτυχισμένος, άρα θα μου βγει έτσι»;
Όχι. Όπως σου είπα, πιστεύω στην καθημερινή δουλειά. Το ίδιο συμβαίνει, νομίζω, παντού. Ένας ποιητής, για παράδειγμα, κάθεται κάθε μέρα και δουλεύει λέξη λέξη το κείμενό του. Εξάλλου, πόσες φορές θα ερωτευτείς, θα πληγωθείς, θα έχεις δραματικές σκηνές στη ζωή σου ή πολύ ευτυχισμένες; Με τον τρόπο που δουλεύω, με τους ρυθμούς που το κάνω, πρέπει να έχω σχέση με τη μαστορική. Και μου αρέσει να έχω κιόλας! Μου αρέσει τα μουσικά μου εργαλεία να τα διοχετεύω και ύστερα να βάζω το συναίσθημα. Θα υπάρξουν, βέβαια, και στιγμές που θα φανεί ένα ρήγμα μέσα μου, κάτι σημαντικό που θα με μετακινήσει. Αν έχω, όμως, την εμπειρία θα μπορέσω να αποτυπώσω μουσικά αυτό το ρήγμα.

«Νομίζω, όμως, ότι με απασχολούν πιο πολύ τα πράγματα που είναι έξω από τον χρόνο ρε παιδί μου!»
Και με το θέατρο πώς ξεκίνησες να γράφεις μουσική;
Αυτό έγινε μέσα από τον χορό και τη μουσική που κάναμε για τη χορευτική ομάδα sinequanon. Είχα όρεξη, θέληση, να προσεγγίσω το ρεπερτόριο του θεάτρου, να μπω σε αυτόν τον κόσμο, να δω πώς μπορώ να διαδράσω μουσικά μέσα σε αυτή τη συνθήκη.
Νιώθεις μέρος του θιάσου;
Μου αρέσει πολύ να είμαι μέλος μιας ομάδας. Την εποχή που η τέχνη σε μεγάλο βαθμό γίνεται κατά μόνας, το θέατρο είναι συνθήκη που ακόμα μαζεύονται 20-30 άτομα για να δημιουργήσουν κάτι. Μπαίνεις, λοιπόν, σε μια κατάσταση να συνδημιουργήσεις κάτι και αυτό μου αρέσει πολύ! Πάω για πρόβα και είναι 20 άτομα στον χώρο.
Δεν είσαι αποκομμένος
Εντάξει, περνάω αρκετές ώρες στον Η/Υ, αλλά στη συνθήκη του θέατρου δεν είσαι μόνος. Όπως είπα, προσπαθείς να συνδημιουργήσεις με άλλους ανθρώπους και όχι μόνο μουσικούς. Συνεργάζεσαι με ηθοποιούς, σκηνογράφους, σκηνοθέτες, δραματουργούς… Στο θέατρο προσπαθείς να φτιάξεις κάτι που θα παιχτεί σε πραγματικό χρόνο και μετά δεν θα το έχει κανείς στα χέρια του! Δεν φτιάχνεις δίσκο, cd.
Τελειώνει η παράσταση και… πάει!
Ναι, και ό,τι κουβαλάει μετά ο άλλος μέσα του! Αυτό μου αρέσει πάρα πολύ!
Η φιλοδοξία σου όταν κάνεις μουσική για τέτοιες δουλειές ποια είναι;
Η φιλοδοξία μου είναι να προσπαθήσω να επικοινωνήσω όσο καλύτερα μπορώ με τον σκηνοθέτη και το κείμενο, να προσπαθήσω, από τη μεριά μου, να ξεκλειδώσω κάποια πράγματα στη διαδικασία. Η πρόκληση είναι αυτή, να μπεις στο έργο και στην ανάγνωση που επιλέγει γι’ αυτό ο σκηνοθέτης.
Μέσα από την τέχνη σου παίρνεις θέση για τα τρέχοντα κοινωνικά ζητήματα; Να φτιάξεις κάτι που να περνάει κοινωνική μήνυμα.
Κοίταξε, κατά καιρούς έχω κάνει κάποια πράγματα…
… συμμετέχεις σε live.
Ως παρουσία στηρίζω τέτοια live. Τώρα, στην τέχνη μου, στη μουσική μου, δεν μου βγαίνει τόσο πολύ να είμαι κοντά στην επικαιρότητα. Αυτό που κάνω δεν είναι χρονογράφημα. Αυτό ίσως οφείλεται στο ότι δεν γράφω εύκολα στίχους. Εκτιμώ, πάντως, πολύ κάποιον που έχει τη δυνατότητα να βγάλει αυτό που περνάει τώρα. Αυτό το κάνουν πολύ τα παιδιά στη χιπ-χοπ σκηνή, βγάζουνε πολύ αυτό που ζούνε.
Το κάνουν πολύ άμεσα.
Ναι, όπως το λες. Εγώ δεν έχω τον τρόπο να ξεκλειδώσω έτσι αυτό πράγμα, να το κάνω και να μην φαίνεται επιτηδευμένο.
Φοβάσαι ότι μπορεί να πουν «α, το παίζει μωρέ, είναι ψεύτικο»;
Ξέρεις, γίνεται ένα γεγονός, γράφουμε τραγούδι γι’ αυτό. Γίνεται ένα άλλο, γράφουμε γι’ αυτό. Εγώ δεν θα πάω στοχευμένα. Αν το νιώθω μέσα μου και υπάρχει κίνητρο, θα το κάνω. Νομίζω, όμως, ότι με απασχολούν πιο πολύ τα πράγματα που είναι έξω από τον χρόνο ρε παιδί μου! Σε αυτή την αντίληψή μου ίσως έχει συμβάλλει και το θέατρο που έχει συγκεκριμένο ρεπερτόριο. Ξέρεις, μέσα από το έργο προσπαθείς να πεις κάτι, ψάχνεις τον τρόπο που θα το πεις, πώς θα διαβάσεις το έργο στην εποχή σου. Για να επιστρέψω στο ερώτημα σου αν θα έφτιαχνα κάτι με κοινωνικό μήνυμα, επίκαιρο, λέω ότι νιώθω κάπως αμήχανος στο να σχολιάσω πράγματα μέσα από την επικαιρότητα, μέσα από ένα τραγούδι. Δεν θα το κάνω εύκολα…
Αν υπάρχουν οι συνθήκες θα μπεις να πάρεις θέση;
Εννοείται! Απλά δεν νιώθω ότι έχω την ευκολία, την άνεση, να μιλήσω γι’ αυτό. Όπως σου είπα δεν το έχω τόσο με το στιχουργικό…
Η τεχνητή νοημοσύνη σε απειλεί; Θα σου πάρει τη δουλειά;
Αυτό που με ενδιαφέρει εμένα είναι να φτιάξω δική μου μουσική γλώσσα. Αυτό προσπαθώ όλα αυτά χρόνια με το βιολί, με τις λούπες, με την παράδοση που προσπαθώ να τη «μεταφράσω» με δικό μου τρόπο… Κάνω μια μίξη από πράγματα διαμετρικά αντίθετα. Τώρα, αν οι εφαρμογές βελτιωθούν τόσο πολύ και βάζοντας το όνομα του καλλιτέχνη σου βγάζει αντίστοιχη μουσική, τι να πω; Δεν μου αρέσει, όμως, να δουλεύω με τεχνητή νοημοσύνη, δεν τη χρησιμοποιώ. Μιλούσα τις προάλλες με έναν φίλο και του έλεγα θέλω να γράψω κάτι για μια μπάντα πνευστών, αλλά πρέπει να μάθω τα κλειδιά. Σε άλλο κλειδί διαβάζει το τρομπόνι, σε άλλο το τάδε πνευστό… Και μου λέει βάλε το ρε συ στο Α.I και θα στο κάνει. Βάλε ένα τετράφωνο πιανάκι και θα σου βγάλει τα κλειδιά. Ξέρεις, όμως, τι γίνεται μετά; Αν δεν κάτσεις να μάθεις χάνεις την ικανότητα να ανακαλύψεις τις λεπτομέρειες, το πώς γίνεται ένα πράγμα. Για μένα αυτό είναι μέρος της δουλειάς μου και έχει να κάνει με τη μαστορική που σου έλεγα. Δεν θεωρώ ότι ο συνθέτης είναι ο Βούδας ο οποίος έχει μόνο την ιδέα και τα άλλα θα τα κάνει το μηχάνημα. Δεν θέλω να είμαι αφοριστικός, απλά εμένα δεν μου ταιριάζει αυτό. Και να σου πω και κάτι άλλο; Θεωρώ ότι μολύνει τον ήχο μου, τη δημιουργική διαδικασία. Μπαίνει ένα προκατασκευασμένο στοιχείο το οποίο δεν με ενδιαφέρει καθόλου στη μουσική! Προτιμώ να είναι όλο ιδιότυπο και το ηχητικό και το τεχνικό. Αν χρησιμοποιήσω τεχνητή νοημοσύνη, πιστεύω ότι θα χάσω κάτι από την αναγνωρισιμότητα, τον χαρακτήρα μου, απ’ αυτό που χτίζω, από τη μουσική γλώσσα μου. Για μένα οι δρόμοι είναι δύο: ο ένας είναι ότι θέλω να πάρω έναν δρόμο, εύκολο, για να γίνω και ο άλλος για να φτιάξω μια δική μου γλώσσα. Εμένα, λοιπόν με ενδιαφέρει το τελευταίο και η A.I δεν πρόκειται να με βοηθήσει σε αυτό. Προτιμώ να έχω βοηθό, άνθρωπο, από το να έχω εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης. Στο θέατρο έχω βοηθό για να προλάβω τα πράγματα. Προτιμώ, όπως είπα, να δουλεύω με μια ομάδα και να κάνω αλλιώς τα πράγματα. Μιλάω φυσικά για τη σύνθεση, έτσι; Σε αυτήν, όμως, περιλαμβάνεται η ενορχήστρωση, η επιλογή των οργάνων, το πώς θα παιχτούν, ο τρόπος ερμηνείας…
Δεν βλέπεις απειλή, λοιπόν, σε αυτό. Να το επιβάλλουν ξέρω γω οι εταιρείες και να λένε «από δω και πέρα η μουσική θα είναι έτσι!»
Δεν ξέρω τι θα επιβληθεί. Υπάρχουν άνθρωποι, που εκτιμώ, που χρησιμοποιούν A.I, δεν το δαιμονοποιώ…
Αν το κάνεις για να σε βοηθάει, υποστηρικτικά, όχι να του πεις «φτιάξε μου ένα κομμάτι σαν του Θανάση».
Και υποστηρικτικά δεν έχω βρει με ποιον τρόπο θα με υποστηρίξει. Αυτά που κάνει και ο τρόπος που τα κάνει δεν με ενδιαφέρουν!
Πώς θέλει να επικοινωνείς τη δουλειά σου; Χρησιμοποιείς social media, τις ψηφιακές πλατφόρμες;
Ε, κάποια πράγματα τα χρησιμοποιώ για τη δουλειά μου. Στο θέατρο, βέβαια, η επικοινωνία της δουλειάς γίνεται από τους παραγωγούς, από ανθρώπους που είναι υπεύθυνοι γι’ αυτό. Προσωπικά, πάντως, έχω να κάνω τέσσερα χρόνια δίσκο. Εξαίρεση σε αυτό οι δουλειές που κάνουμε τον Γιαν Βαν. Ε, αυτές τις προσπάθειες τις διαδίδουμε μόνοι μας, κυρίως μέσα από τα live που κάνουμε.
Να πάει από στόμα σε στόμα.
Ναι, αυτό με ενδιαφέρει πολύ. Ξέρεις, θέλω να γνωρίζω, όσο γίνεται, τον κόσμο στα live. Το ωραίο είναι ότι όλους τους δίσκους που έχουμε δώσει με τον Γιαν Βαν είναι στα live! Έρχεται ο άλλος να σε δει παίρνει και το βινύλιο. Αυτό σημαίνει ότι έχεις ενεργό ακροατή.
Αυτό είναι σπάνιο πια; Θα σου πει ο άλλος «Με ένα κουμπί τα έχω όλα!».
Εντάξει, έχει και μερακλήδες! (γέλια).
«Αυτό που έκαναν σε σχολικούς αγώνες μπάσκετ, να παρεμβαίνουν έτσι, είναι κατάπτυστο!»
Τι έχεις μάθει για τη ζωή μέσα από τη μουσική και τι για τη μουσική από τη ζωή;
Από τη μουσική έχω μάθει για τη ζωή ότι θέλει υπομονή, ότι πράγματα θέλουν φροντίδα. Αν βλέπεις ότι τα πράγματα λειτουργούν όταν επιμένεις, όταν τ’ αγαπάς και τα φροντίζεις, αυτό νομίζω ότι η μουσική μου το έχει «μεταφράσει» στη ζωή. Τώρα, τι έχω μάθε από τη ζωή για τη μουσική…. Νομίζω ότι είναι τελικά…
…αλληλένδετα.
Ναι, κάπως επικοινωνούνε αυτά. Χωρίς να θέλω να γίνω γραφικός, αυτό ισχύει στη ζωή μου. Δεν θα σου πω η ζωή μου είναι η μουσική μου (γέλια), αλλά, ουσιαστικά, με τους ρυθμούς που εργάζομαι, επειδή ασχολούμαι καθημερινά με τη μουσική, ισχύει αυτό. Περνάω τη ζωή μου δουλεύοντας με τη μουσική.
Είναι επάγγελμα.
Είναι επάγγελμα αλλά είναι και η φάση μου εκεί! Αυτά, λοιπόν, ζωή και μουσική, είναι αλληλένδετα για μένα.
Μια και μου είπες πριν ξεκινήσουμε ότι είσαι μπασκετικός, για όλο αυτό το μπάχαλο με τα στημένα, με τις προφυλακίσεις, τι μουσική θα έπαιζες;
Τι μουσική; Dead Kennedys, ξέρω γω (γέλια).
Κανά ρέκβιεμ.
Ναι. Ή κανά «σκυλάδικο» τηλεοπτικό, τελειωμένο, του νεόπλουτου, το μπασταρδεμένο. Δεν ξέρω… Είναι αίσχος όλο αυτό! Επειδή παρακολουθώ μπάσκετ, δεν είχα πάρει με καλό μάτι αυτή την παρέα από την αρχή. Και το λέω με την έννοια πως δεν είναι δυνατόν κάποιες μορφές του μπάσκετ να χάνουν τόσο εύκολα τις εκλογές. Να μην είναι στα πράγματα ο Φασούλας, ο Φάνης… Εγώ με αυτούς τους ανθρώπους είμαι, αυτούς θέλω να ασχολούνται με το μπάσκετ, αυτοί είναι οι παιδικοί μου ήρωες. Ξέρεις, αυτό που έκαναν σε σχολικούς αγώνες, να παρεμβαίνουν έτσι, είναι κατάπτυστο! Επίσης, το γεγονός ότι ένας διαιτητής έριξε για μαγκιά τεχνική ποινή στον Παναγιώτη Γιαννάκη, σε έναν άνθρωπο που μας έχει δώσει δυο Ευρωμπάσκετ και είναι τοτέμ και σαν άτομο δεν έχει δώσει δικαιώματα και σεβόμαστε όλοι, είναι αισχρό! Φρίκαρα με αυτό! Αυτά τα δύο γεγονότα δείχνουν τη σαπίλα του πράγματος.
Εκνευρίστηκες ή στεναχωρήθηκες;
Φίλε αυτό είναι σαπίλα, μόνο σαπίλα.
Σου έρχεται ένας στίχος για όλο αυτό; Ξέρω γω «στο κελί 33».
(γέλια). Τι να πω…
Ή το «Ηλία, ρίχτο!»
Αυτό είχε και μια περηφάνια. Όχι, μόνο σαπίλα.
Σαν τους μεταλάδες που σπάνε τις κιθάρες στο τέλος.
(γέλια). Όχι ρε, αυτό έχει και χαρά. Ξέρεις, τα σπάσαμε! Εδώ δεν υπάρχει το γκάζι της εκτόνωσης, κατάλαβες;
Η μουσική, λοιπόν, δεν μπορεί να πει τίποτα γι’ αυτό.
Όχι, δεν μπορεί. Είναι σαν να έρχεται κάποιος και να σου κόβει τη μουσική.
Σε ευχαριστώ πολύ.
Και εγώ.