Με σημαία το ξεχωριστό μωσαϊκό της Ηπείρου: Η Πανηπειρωτική Συνομοσπονδία σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι
Αν έχεις χωριό, ξέρεις το συναίσθημα. Έναν τόπο που δεν αποτελεί απλώς σημείο αναφοράς στον χάρτη, αλλά ένα κομμάτι της ταυτότητάς σου. Εκεί όπου τα βουνά, οι μουσικές, οι φωνές των ανθρώπων, οι μυρωδιές του τόπου συνθέτουν ένα μωσαϊκό αναμνήσεων με σχεδόν μυθικές διαστάσεις. Εκεί όπου ακόμη και τα πιο απλά πράγματα αποκτούν ξεχωριστή αξία, γιατί συνδέονται με όσα είμαστε και με όσα θέλουμε να διατηρήσουμε ζωντανά.
Στην Ήπειρο, αυτή η σύνδεση μοιάζει να αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάθος. Ένας τόπος με ιδιαίτερη φυσιογνωμία, βαριά πολιτιστική κληρονομιά και παράδοση που περνά από γενιά σε γενιά, ακόμη κι όταν η ζωή οδηγεί τους ανθρώπους μακριά από τις ρίζες τους. Για τους Ηπειρώτες της Αθήνας, της υπόλοιπης Ελλάδας και του εξωτερικού, η απόσταση δεν σημαίνει απαραίτητα απομάκρυνση. Το χωριό παραμένει σημείο επιστροφής, μνήμης και αναφοράς. Και η διατήρηση αυτού του δεσμού δεν είναι μόνο μια υπόθεση νοσταλγίας, αλλά μια ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές.
Σε αυτή τη διαδρομή, η Πανηπειρωτική Συνομοσπονδία Ελλάδος, ο κορυφαίος φορέας εκπροσώπησης των απόδημων Ηπειρωτών, βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Με ιστορία που ξεκινά το 1937 και ένα δίκτυο εκατοντάδων αδελφοτήτων, καλείται να διαφυλάξει την παράδοση, χωρίς ωστόσο να μείνει εγκλωβισμένη σε αυτήν. Οι επερχόμενες εκλογές (12/10, 08:00-20:00) στις οποίες θα αναδειχθεί η νέα διοίκηση μέσα από τις ψήφους των σωματείων (3 αντιπρόσωποι το καθένα), αποτελούν, έτσι, μια ευκαιρία να τεθούν στο τραπέζι όχι μόνο πρόσωπα και διοικητικές επιλογές, αλλά και το ερώτημα για το μέλλον του ηπειρωτικού κόσμου.
Η αξία της Ηπείρου και ο ρόλος της Πανηπειρωτικής Συνομοσπονδίας
Η Πανηπειρωτική δεν είναι ένας ακόμη πολιτιστικός σύλλογος. Πρόκειται για τριτοβάθμιο σωματείο, με αποστολή να συνδέει και να εκπροσωπεί μια τεράστια κοινότητα ανθρώπων που διατηρούν ζωντανή την καταγωγή τους. Σύμφωνα με τα στοιχεία της, περίπου 700.000 Ηπειρώτες βρίσκονται εντός του λεκανοπεδίου Αττικής, ενώ ο συνολικός αριθμός τους πανελλαδικά υπολογίζεται στο 1.000.000. Σήμερα, η Συνομοσπονδία αριθμεί 250 ενεργές αδελφότητες, σε ένα δίκτυο που φτάνει συνολικά τις 489.
Πίσω από τους αριθμούς, ωστόσο, βρίσκονται άνθρωποι, βιώματα και κοινότητες που αναζητούν τρόπους να παραμείνουν συνδεδεμένες με τον τόπο τους. Οι αδελφότητες διατηρούν παραδόσεις, διοργανώνουν εκδηλώσεις και λειτουργούν ως μικρές εστίες πολιτισμού μέσα στον αστικό ιστό. Το ζητούμενο είναι αυτή η δραστηριότητα να μην περιορίζεται σε συγκεκριμένες ημερομηνίες του χρόνου, αλλά να αποκτήσει σταθερή παρουσία στη ζωή των Ηπειρωτών, ιδιαίτερα της νέας γενιάς.
Γιατί η παράδοση είναι μια ζωντανή διαδικασία που χρειάζεται ανθρώπους πρόθυμους να τη γνωρίσουν, να τη βιώσουν και να την εξελίξουν. Και, για να συμβεί αυτό, απαιτείται ένας φορέας με όραμα, σύγχρονη αντίληψη και ουσιαστική επαφή με τις ανάγκες της εποχής.
«Μια Πανηπειρωτική δυνατή και λαμπερή, που θα φέρει τους νέους κοντά της»
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Νίκος Ζέκης διεκδικεί την προεδρία της Πανηπειρωτικής Συνομοσπονδίας, ως επικεφαλής της παράταξης «Ενότητα για την Ήπειρο». Εκλεγμένο μέλος από το 2008, με 23 χρόνια παρουσίας στην Αδελφότητα Αετόπετρας, γνωρίζει από κοντά τη λειτουργία των σωματείων και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν. Το όραμά του, όπως το περιγράφει, είναι μια Πανηπειρωτική που θα διατηρεί την πολιτιστική της αποστολή, αλλά θα αποκτά ταυτόχρονα μεγαλύτερη δυναμική και εξωστρέφεια, θα δίνει λύσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι Ηπειρώτες εντός κι εκτός Ηπείρου, φέρνοντας κοντά της τη νέα γενιά.
«Οραματίζομαι μια σύγχρονη Πανηπειρωτική, που θα δίνει πρωταγωνιστικό ρόλο στη νέα γενιά και θα εναρμονίζεται με τις επιταγές και τις ανάγκες της σύγχρονης εποχής», τονίζει, υπογραμμίζοντας ότι ο ρόλος της Συνομοσπονδίας δεν μπορεί να εξαντλείται σε επετειακά δρώμενα και εκδηλώσεις.
«Ονειρεύομαι μία Πανηπειρωτική Συνομοσπονδία δυνατή, λαμπερή, που θα αγκαλιάζει την Αθήνα, με δυναμική φωνή στα πράγματα, που θα φέρει τη νέα γενιά κοντά στον ηπειρώτικο κόσμο».
Η προσέγγισή του δεν παραγνωρίζει τις δυσκολίες. Αντίθετα, ξεκινά από την παραδοχή ότι «η Πανηπειρωτική περνά κρίση». Για να το περιγράψει, μάλιστα, χρησιμοποίησε ένα εύστοχο παράδειγμα από τον ιαπωνικό πολιτισμό: τη φιλοσοφία του kintsugi, την τέχνη δηλαδή της επιδιόρθωσης των σπασμένων κεραμικών με επένδυση χρυσού στα ραγίσματα, που αναδεικνύει τις ρωγμές αντί να τις αποκρύπτει.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να κρυφτούν τα προβλήματα, αλλά να αναγνωριστούν και να μετατραπούν σε αφετηρία ανανέωσης. Μια προσέγγιση που υιοθετεί ο ίδιος και με την οποία φιλοδοξεί να συνδέσει την ιστορική παρακαταθήκη της Συνομοσπονδίας με μια νέα οργανωτική και πολιτιστική πραγματικότητα.
Για τον ίδιο, άλλωστε, η σχέση με την Ήπειρο είναι πρωτίστως προσωπική. Οι γονείς του κατάγονται από την Αετόπετρα και το Λίθινο, ενώ ο ίδιος όπως υπογράμμισε, θυμάται την τύχη που είχε να γνωρίσει από μικρός τον τόπο και το χωριό. Αυτά τα πρώτα βιώματα, όπως εξηγεί, ήταν μοναδικά. Σήμερα, στόχος του είναι να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε να τα γνωρίσουν και οι νεότεροι, όχι ως αφηγήσεις μιας άλλης εποχής, αλλά ως ζωντανό μέρος της δικής τους ταυτότητας.
Τα προβλήματα και οι ιδέες για εξάπλωση του ηπειρωτικού κώδικα
Η ανανέωση, ωστόσο, χρειάζεται συγκεκριμένο σχέδιο. Ένα από τα ζητήματα που θέτει ο Νίκος Ζέκης είναι η οικονομική βιωσιμότητα των αδελφοτήτων. Η χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων τους δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στα πανηγύρια και στην οικονομική συνεισφορά των μελών. Κατά την άποψή του, απαιτείται ένα νέο οικονομικό μοντέλο, με αξιοποίηση τεχνοκρατικών εργαλείων και οργανωμένη διεκδίκηση κονδυλίων από το Creative Europe (πολιτιστικά projects) και το Erasmus+ (ανταλλαγές νέων, σεμινάρια παραδοσιακών τεχνών όπως αργυροχοΐα και ξερολιθιά), ώστε να μην επιβαρύνονται διαρκώς τα τοπικά σωματεία.
Παράλληλα, η Πανηπειρωτική, όπως επισημαίνει, οφείλει να έχει ισχυρή και ενιαία φωνή σε ζητήματα που αφορούν άμεσα τον τόπο. Ζητήματα όπως η τοποθέτηση ανεμογεννητριών ή οι εξορύξεις που πραγματοποιούνται στην περιοχή, απαιτούν δυναμική φωνή από το οργανωμένο σώμα των Ηπειρωτών.
Από την άλλη, το ακανθώδες ζήτημα των διοδίων που αυξάνει το κόστος μετακίνησης κάθε Ηπειρώτη προς τον τόπο του, είναι ένα από τα βασικά προβλήματα που ο κύριος Ζέκης τοποθετεί στο επίκεντρο της επόμενης ημέρας.
Στις προτάσεις του περιλαμβάνεται, επίσης, η ενεργότερη σύνδεση με την ηπειρώτικη ομογένεια και η οργανωμένη συμμετοχή αντιπροσωπειών σε μεγάλα διεθνή δρώμενα που σχετίζονται με την Ήπειρο, καθώς και η ανάδειξη των κληροδοτημάτων. Στόχος είναι ο ηπειρώτικος πολιτισμός να αποκτήσει μεγαλύτερη παρουσία πέρα από τα ελληνικά σύνορα, όπου χτυπά η καρδιά του.
Το σχέδιο του κύριου Ζέκη για την πολιτιστική εξωστρέφεια συμπληρώνεται από μια σειρά συγκεκριμένων πρωτοβουλιών. Η οργάνωση περιοδειών, μέσα από τις οποίες τα σωματεία θα μεταφέρουν την παράδοση της Ηπείρου στις πόλεις. Αντίστοιχα, η δημιουργία ενός Ηπειρώτικου Ωδείου στην Αθήνα, με μαθήματα παραδοσιακών χορών και μουσικών οργάνων, λειτουργεί ως ένα μέσο σταθερής προσέλκυσης του Ηπειρώτικου στοιχείου.
Στις ιδέες του περιλαμβάνεται ακόμη η διοργάνωση ενός Παγκόσμιου Συνεδρίου Ηπειρωτών στην Αθήνα, αλλά και η δημιουργία ψηφιακής εφαρμογής που θα συγκεντρώνει τις δράσεις όλων των αδελφοτήτων σε ένα ενιαίο, προσβάσιμο πολιτιστικό ημερολόγιο. Έτσι, η ενημέρωση δεν θα εξαρτάται από αποσπασματικές ανακοινώσεις, αλλά θα λειτουργεί ως κοινό σημείο αναφοράς για ολόκληρο το δίκτυο.
Πιο φιλόδοξο είναι το σχέδιο για τη δημιουργία του Ipiros Hub, μιας ψηφιακής πλατφόρμας συλλογικής καταγραφής της παράδοσης, στα πρότυπα ας πούμε μιας ηπειρώτικης Wikipedia. Εκεί, Ηπειρώτες από κάθε γωνιά του κόσμου θα μπορούν να μοιράζονται φωτογραφίες, προσωπικές μαρτυρίες και βιωματικό υλικό κάθε λογής, χτίζοντας ένα κοινό αρχείο μνήμης και πολιτισμού.
Το διακύβευμα των εκλογών της Πανηπειρωτικής Συνομοσπονδίας Ελλάδος δεν αφορά, τελικά, μόνο τη διοίκηση ενός ιστορικού φορέα. Αφορά το πώς μια παράδοση μπορεί να παραμείνει ζωντανή ανταποκρινόμενη, όμως, διαρκώς στην πραγματικότητα που εξελίσσεται, πώς οι αδελφότητες μπορούν να εξαπλωθούν πέρα από τα όριά τους με νέα εργαλεία, αλλά και πώς οι νεότερες γενιές θα βρουν τον δικό τους δρόμο προς τις ρίζες τους.
Γιατί, όπως τονίζει ο Νίκος Ζέκης, «είναι πολύ σημαντικό να έχεις χωριό». Και το χωριό δεν είναι μόνο ένας τόπος στον οποίο επιστρέφεις. Είναι ένας δεσμός που κουβαλάς μαζί σου, όπου κι αν βρίσκεσαι. Η πρόκληση για την Πανηπειρωτική είναι να διασφαλίσει ότι αυτός ο δεσμός θα εξακολουθήσει να ενώνει ανθρώπους, να εμπνέει πρωτοβουλίες και να δίνει στην Ήπειρο τη θέση που της αξίζει στο παρόν και στο μέλλον.
