Έντονες αντιδράσεις για τα σχολικά βιβλία: Οικογένειες με δύο πατέρες ή δύο μητέρες στο Δημοτικό (Poll)
- Τι περιλαμβάνει το βιβλίο της Β΄ Δημοτικού
- Τι αναφέρει το βιβλίο της ΣΤ΄ Δημοτικού
- Πότε θα φτάσουν αυτά τα βιβλία στα σχολεία
- Η θέση της κυβέρνησης
- Τι απαντά ο συγγραφέας
- Τι λέει το υπουργείο Παιδείας για την έγκριση
- Το νομικό πλαίσιο στην Ελλάδα
- Η μεγάλη αλλαγή του Πολλαπλού Βιβλίου
Νέα αντιπαράθεση έχει προκαλέσει το περιεχόμενο δύο σχολικών βιβλίων του Δημοτικού, στα οποία παρουσιάζονται διαφορετικές μορφές οικογένειας, μεταξύ των οποίων και οικογένειες με δύο γονείς του ίδιου φύλου. Πρόκειται για βιβλία που έχουν ήδη εγκριθεί στο πλαίσιο του νέου συστήματος του Πολλαπλού Βιβλίου, αλλά δεν πρόκειται να διανεμηθούν στους μαθητές τον Σεπτέμβριο του 2026.
Τα επίμαχα εγχειρίδια αφορούν τη Γλώσσα της Β΄ Δημοτικού και την Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή της ΣΤ΄ Δημοτικού. Η παρουσίαση των συγκεκριμένων οικογενειακών σχημάτων προκάλεσε πολιτικές και κοινωνικές αντιδράσεις, ενώ η κυβέρνηση έσπευσε να ξεκαθαρίσει ότι δεν υιοθετεί κάποια «woke ατζέντα». Από την άλλη πλευρά, οι συγγραφείς και το υπουργείο Παιδείας υποστηρίζουν ότι τα βιβλία ακολουθούν τη διαδικασία που προβλέπει το νέο πλαίσιο και αποτυπώνουν διαφορετικές μορφές οικογενειακής ζωής.
Τι περιλαμβάνει το βιβλίο της Β΄ Δημοτικού
Στο βιβλίο Γλώσσας της Β΄ Δημοτικού, με τίτλο «Η γλώσσα μου», η πρώτη θεματική ενότητα ασχολείται με τους σημαντικούς ανθρώπους που βρίσκονται γύρω από τα παιδιά.
Στο σχετικό υλικό παρουσιάζονται μέσα από εικόνες διαφορετικές οικογενειακές συνθέσεις. Ανάμεσα στις εικονογραφήσεις εμφανίζονται και οικογένειες στις οποίες υπάρχουν δύο μητέρες ή δύο πατέρες.
Η δραστηριότητα ζητά από τους μαθητές να παρατηρήσουν τις εικόνες, να τις σχολιάσουν και να εντοπίσουν ποια από τις οικογένειες μοιάζει περισσότερο με τη δική τους. Στη συνέχεια μπορούν να ζωγραφίσουν τη δική τους οικογένεια.
Αυτή ακριβώς η προσέγγιση αποτέλεσε ένα από τα βασικά σημεία της δημόσιας συζήτησης, καθώς το ερώτημα που τίθεται είναι αν και με ποιον τρόπο πρέπει να παρουσιάζονται διαφορετικές οικογενειακές πραγματικότητες σε παιδιά των πρώτων τάξεων του Δημοτικού.
Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική παράμετρος: το συγκεκριμένο βιβλίο δεν αποτελεί το μοναδικό εγχειρίδιο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί.
Στο πλαίσιο του Πολλαπλού Βιβλίου αποτελεί μία από τέσσερις εγκεκριμένες επιλογές για το μάθημα της Γλώσσας της Β΄ Δημοτικού.
Τι αναφέρει το βιβλίο της ΣΤ΄ Δημοτικού
Πιο αναλυτική είναι η προσέγγιση στο βιβλίο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της ΣΤ΄ Δημοτικού, το οποίο έχει συγγράψει ο κοινωνιολόγος Μανούσος Μαραγκουδάκης.
Στην ενότητα «Η ελληνική οικογένεια» γίνεται αναφορά στη «μεγάλη πολυμορφία» των οικογενειακών σχημάτων. Το βιβλίο παρουσιάζει την πυρηνική, τη μονογονεϊκή, την εκτεταμένη και τη θετή οικογένεια, ενώ περιλαμβάνει ξεχωριστή αναφορά και στην «οικογένεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου».
Η σχετική ενότητα συνοδεύεται και από δραστηριότητα. Οι μαθητές καλούνται να χωριστούν σε ομάδες, να αναλάβουν έναν διαφορετικό τύπο οικογένειας και να δημιουργήσουν μια σχετική αφίσα, χρησιμοποιώντας εικόνες και φωτογραφίες. Παράλληλα, καλούνται να εξετάσουν σε ποια κατηγορία ανήκει η δική τους οικογένεια.
Το βιβλίο έχει ενταχθεί επίσημα στο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων και αποτελεί μία από τις τρεις διαθέσιμες επιλογές για το συγκεκριμένο μάθημα της ΣΤ΄ Δημοτικού.
Πότε θα φτάσουν αυτά τα βιβλία στα σχολεία
Ένα από τα στοιχεία που συχνά χάνεται μέσα στην πολιτική αντιπαράθεση είναι ότι τα συγκεκριμένα βιβλία δεν αποτελούν τα εγχειρίδια που θα πάρουν στα χέρια τους οι μαθητές τον Σεπτέμβριο του 2026.
Έχουν εγκριθεί στο πλαίσιο του Πολλαπλού Βιβλίου και προορίζονται για το σχολικό έτος 2027-2028, όταν το νέο σύστημα αναμένεται να εφαρμοστεί στην πράξη.
Το Πολλαπλό Βιβλίο αλλάζει το μοντέλο που ίσχυε επί δεκαετίες στην ελληνική εκπαίδευση. Αντί για ένα μοναδικό εγχειρίδιο ανά μάθημα, δημιουργείται ένα σύστημα με περισσότερα εγκεκριμένα βιβλία και διδακτικά πακέτα, από τα οποία επιλέγεται το υλικό που θα χρησιμοποιηθεί.
Συνεπώς, η έγκριση ενός βιβλίου δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάθε μαθητής θα διδαχθεί από αυτό.
Η θέση της κυβέρνησης
Η κυβέρνηση πήρε αποστάσεις από την αντίληψη ότι το περιεχόμενο των βιβλίων αποτελεί μέρος κάποιας ευρύτερης «woke» πολιτικής.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, μιλώντας στο MEGA NEWS 104,6, υποστήριξε ωστόσο ότι απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή όταν επιλέγεται εκπαιδευτικό υλικό για παιδιά μικρών ηλικιών.
Όπως ανέφερε, ειδικά για τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού πρέπει να υπάρχει «αυξημένη ευαισθησία» κατά την επιλογή βιβλίων και προγραμμάτων σπουδών.
Παράλληλα, απέρριψε την άποψη ότι η κυβέρνηση εφαρμόζει «woke ατζέντα», λέγοντας χαρακτηριστικά ότι «τα φύλα είναι δύο» και ότι «ο πατέρας είναι πατέρας, η μητέρα είναι μητέρα», ενώ τόνισε ότι δεν υπάρχει θέση «Γονέα 1» και «Γονέα 2» στην κυβερνητική πολιτική.
Ο ίδιος διαχώρισε, πάντως, την κριτική σε ένα βιβλίο από τον ισχυρισμό ότι πίσω από την επιλογή του υπάρχει κυβερνητική ιδεολογική ατζέντα.
Τι απαντά ο συγγραφέας
Ο συγγραφέας του βιβλίου της ΣΤ΄ Δημοτικού, Μανούσος Μαραγκουδάκης, απέρριψε με τη σειρά του τον χαρακτηρισμό περί «woke ατζέντας».
Μιλώντας στο ίδιο μέσο, υποστήριξε ότι η αναφορά στις οικογένειες με γονείς του ίδιου φύλου δεν αποτελεί προσπάθεια ιδεολογικής προώθησης, αλλά εντάσσεται στην καταγραφή των διαφορετικών μορφών οικογένειας που υπάρχουν στη σύγχρονη κοινωνία.
«Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο woke ατζέντας στο δικό μου βιβλίο της έκτης Δημοτικού, αυτό το τονίζω γιατί είμαι 100% εναντίον της wοke ατζέντας. Απλώς στο βιβλίο της έκτης Δημοτικού αναφέρεται μαζί με άλλες σύγχρονες μορφές οικογένειας και οι οικογένειες ομοφύλων που δεν είναι woke ατζέντα ακριβώς. Είναι θέμα πραγματιστικό και θέμα συνταγματικό, έτσι όπως έχει καθοριστεί, ότι υπάρχουν και αυτές οι οικογένειες».
Ο ίδιος υποστήριξε ότι πρόκειται για μια πραγματικότητα που έχει πλέον και νομική διάσταση στην Ελλάδα και ότι η συγκεκριμένη μορφή οικογένειας παρουσιάζεται μαζί με πολλές άλλες, όπως η μονογονεϊκή, η θετή και η εκτεταμένη οικογένεια.
Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από την πολιτική αντιπαράθεση στο ερώτημα του κατά πόσο ένα σχολικό βιβλίο πρέπει να αποτυπώνει τις διαφορετικές μορφές οικογένειας που υπάρχουν στην κοινωνία.
Τι λέει το υπουργείο Παιδείας για την έγκριση
Το υπουργείο Παιδείας και το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής υποστηρίζουν ότι τα βιβλία δεν εγκρίθηκαν αυθαίρετα ούτε μετά από πολιτική επιλογή.
Σύμφωνα με την επίσημη τοποθέτηση, η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε από ανεξάρτητες πενταμελείς επιστημονικές επιτροπές, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά περισσότερα από 900 μέλη.
Οι αξιολογητές προέκυψαν από το Μητρώο Αξιολογητών του ΙΕΠ, μετά από ανοιχτή πρόσκληση, ενώ η επιλογή τους πραγματοποιήθηκε με δημόσια κλήρωση και χρήση ειδικού αλγορίθμου.
Το υπουργείο υποστηρίζει ακόμη ότι τα βιβλία δημοσιεύθηκαν σύμφωνα με τις εισηγήσεις των επιτροπών, χωρίς πολιτική ή διοικητική παρέμβαση στο περιεχόμενό τους.
Αυτό αποτελεί και το βασικό θεσμικό επιχείρημα της πλευράς του υπουργείου: ότι η διαδικασία αξιολόγησης ήταν επιστημονική και ότι τα εγχειρίδια εντάχθηκαν επίσημα στο νέο Μητρώο.
Το νομικό πλαίσιο στην Ελλάδα
Στη συζήτηση υπάρχει και μια ακόμη παράμετρος. Η ελληνική νομοθεσία έχει πλέον αναγνωρίσει τον πολιτικό γάμο μεταξύ προσώπων του ίδιου φύλου, μετά την ψήφιση του νόμου 5089/2024.
Επομένως, η αναφορά σε οικογένειες με δύο γονείς του ίδιου φύλου δεν αφορά μια έννοια που βρίσκεται εκτός του ελληνικού θεσμικού πλαισίου.
Αυτό, βέβαια, δεν απαντά από μόνο του στο παιδαγωγικό ζήτημα που έχει προκύψει. Η ουσία της αντιπαράθεσης είναι διαφορετική: αν μια συγκεκριμένη κοινωνική και νομική πραγματικότητα πρέπει να παρουσιάζεται σε παιδιά, σε ποια ηλικία και με ποιον τρόπο.
Πίσω από την πολιτική σύγκρουση βρίσκεται τελικά ένα ευρύτερο ερώτημα για τον ρόλο του σχολικού βιβλίου. Πρέπει ένα εκπαιδευτικό εγχειρίδιο να παρουσιάζει αποκλειστικά το οικογενειακό πρότυπο που θεωρείται παραδοσιακό ή οφείλει να παρουσιάζει και τις διαφορετικές οικογενειακές πραγματικότητες που υπάρχουν στη σημερινή κοινωνία; Και, ακόμη πιο συγκεκριμένα, ποια είναι η κατάλληλη ηλικία και ποια η κατάλληλη γλώσσα για μια τέτοια παρουσίαση;
Η διαφορά ανάμεσα στα δύο βιβλία έχει σημασία. Στη Β΄ Δημοτικού το θέμα εμφανίζεται μέσα από εικόνες και μια απλή δραστηριότητα, ενώ στη ΣΤ΄ Δημοτικού εντάσσεται σε μια οργανωμένη ενότητα για τις μορφές της οικογένειας και συνοδεύεται από ομαδική εργασία.
Πρόκειται επομένως για δύο διαφορετικές παιδαγωγικές προσεγγίσεις, που απευθύνονται και σε παιδιά διαφορετικής ηλικίας.
Η μεγάλη αλλαγή του Πολλαπλού Βιβλίου
Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή εντάσσεται σε μια γενικότερη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα σχολικά εγχειρίδια στην Ελλάδα.
Το Πολλαπλό Βιβλίο προβλέπει περισσότερα εγκεκριμένα βιβλία για κάθε μάθημα, αντί της λογικής του ενός και μοναδικού εγχειριδίου. Τα νέα διδακτικά πακέτα έχουν αξιολογηθεί και ενταχθεί στο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων, ενώ οι εκπαιδευτικοί καλούνται να επιλέξουν το υλικό που θα αξιοποιήσουν.
Τον Απρίλιο του 2026 εγκρίθηκαν συνολικά 230 βιβλία και διδακτικά πακέτα στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης. Έτσι, στην περίπτωση των δύο συγκεκριμένων βιβλίων, η έγκριση δεν σημαίνει ότι το ίδιο περιεχόμενο θα υπάρχει υποχρεωτικά σε κάθε σχολική τάξη. Το βιβλίο της Β΄ Δημοτικού είναι μία από τέσσερις επιλογές και εκείνο της ΣΤ΄ Δημοτικού μία από τρεις.
Η δημόσια αντιπαράθεση, επομένως, αφορά ήδη εγκεκριμένο εκπαιδευτικό υλικό, αλλά ταυτόχρονα αφορά και μια αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο το ελληνικό σχολείο θα επιλέγει τα βιβλία του από το 2027-2028 και μετά.
Το αν η παρουσίαση διαφορετικών οικογενειακών μορφών αποτελεί αναγκαία αποτύπωση της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας ή αν συγκεκριμένες αναφορές χρειάζονται διαφορετική παιδαγωγική προσέγγιση είναι ένα ζήτημα που παραμένει ανοιχτό στη δημόσια συζήτηση.
Σε κάθε περίπτωση, τα δεδομένα είναι συγκεκριμένα: τα βιβλία έχουν εγκριθεί, έχουν περάσει από τη διαδικασία αξιολόγησης του νέου συστήματος, δεν αποτελούν τα βιβλία που θα διανεμηθούν το 2026 και εντάσσονται σε ένα μοντέλο όπου ο εκπαιδευτικός θα έχει περισσότερες από μία διαθέσιμες επιλογές.
