Η πραγματική ιστορία του Ρομπέν των Δασών δεν θυμίζει καθόλου τη Disney
- Η βίαιη καταγωγή του Ρομπέν των Δασών
- Ποιος ήταν πραγματικά ο Ρομπέν των Δασών;
- Πώς η αριστοκρατία άλλαξε τον θρύλο
- Η Disney και η εξιδανίκευση του ήρωα
- Η επιστροφή στις σκοτεινές ρίζες του μύθου
- Γιατί παραμένει επίκαιρος;
Για τους περισσότερους ανθρώπους, ο Ρομπέν των Δασών είναι ο θρυλικός ήρωας που έκλεβε από τους πλούσιους για να βοηθά τους φτωχούς. Η εικόνα αυτή εδραιώθηκε μέσα από τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο και κυρίως από την κλασική ταινία κινουμένων σχεδίων της Disney το 1973. Ωστόσο, ο χαρακτήρας που πέρασε στη λαϊκή κουλτούρα έχει ελάχιστη σχέση με τον Ρομπέν των πρώτων μεσαιωνικών θρύλων.
Αυτή ακριβώς η αντίθεση βρίσκεται στο επίκεντρο της νέας ταινίας The Death of Robin Hood του Μάικλ Σαρνόσκι, που θα κυκλοφορήσει στις ΗΠΑ στις 19 Ιουνίου. Πρωταγωνιστής είναι ο Χιου Τζάκμαν, ο οποίος υποδύεται έναν ηλικιωμένο, κουρασμένο από τις μάχες Ρομπέν που βρίσκεται αντιμέτωπος με το τέλος της ζωής του και με το βάρος του ίδιου του μύθου του. Όταν μια γυναίκα αναφέρεται στον θρυλικό υπερασπιστή της δικαιοσύνης, εκείνος απορρίπτει την εικόνα που έχει δημιουργηθεί γύρω από το όνομά του. «Δεν ήταν ήρωας. Έκλεβε και σκότωνε γιατί το απολάμβανε, τίποτα περισσότερο», λέει χαρακτηριστικά.
Η βίαιη καταγωγή του Ρομπέν των Δασών
Οι πιο σκοτεινές σύγχρονες προσεγγίσεις του Ρομπέν των Δασών ίσως ξενίζουν όσους έχουν μεγαλώσει με τις οικογενειακές εκδοχές της ιστορίας. Παρ' όλα αυτά, βρίσκονται πολύ πιο κοντά στις αρχικές μεσαιωνικές αφηγήσεις. Η μορφή του Ρομπέν μεταβαλλόταν συνεχώς μέσα στους αιώνες, καθώς κάθε εποχή τον προσάρμοζε στις δικές της ανάγκες και αξίες. Οι αναθεωρητικές εκδοχές του 21ου αιώνα επιχειρούν να επιστρέψουν στις ρίζες του θρύλου, αναδεικνύοντας τις αντιφάσεις και τις σκοτεινές πτυχές ενός χαρακτήρα που απέχει πολύ από το πρότυπο του άμεμπτου ήρωα.
Όπως παραδέχεται ο Σαρνόσκι, η αντίθεση ανάμεσα στον Ρομπέν της Disney και τον Ρομπέν των παλιών μπαλαντών τον απασχολούσε από παιδί. «Γνώριζα τον Ρομπέν της Disney και στη συνέχεια διάβασα το The Death of Robin Hood. Προσπαθούσα να καταλάβω πώς είναι δυνατόν αυτές οι δύο τόσο διαφορετικές εκδοχές να αφορούν τον ίδιο χαρακτήρα».
Ποιος ήταν πραγματικά ο Ρομπέν των Δασών;
Παρά τις αμέτρητες θεωρίες που έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς, οι περισσότεροι ιστορικοί συμφωνούν ότι ο Ρομπέν των Δασών δεν βασίζεται σε κάποιο συγκεκριμένο ιστορικό πρόσωπο. Ο θρύλος του γεννήθηκε σε μια εποχή βαθιάς κοινωνικής ανισότητας, όπου οι ισχυροί γαιοκτήμονες συγκέντρωναν πλούτο και εξουσία, ενώ οι αγρότες ζούσαν σε συνθήκες φτώχειας και εξάρτησης.
Οι πρώτες ιστορίες για τον Ρομπέν κυκλοφορούσαν προφορικά ήδη από τον 12ο αιώνα. Ωστόσο, οι πρώτες γραπτές καταγραφές εμφανίστηκαν περίπου διακόσια χρόνια αργότερα μέσα από λαϊκές μπαλάντες. Σε αυτές τις αφηγήσεις ο Ρομπέν δεν είναι αριστοκράτης ούτε ο περίφημος Σερ Ρόμπιν του Λόξλεϊ που καθιερώθηκε αργότερα. Πρόκειται για έναν ελεύθερο γεωργό, κοινωνικά λίγο υψηλότερα από τους απλούς αγρότες. Ακόμη και η Μαριάν απουσιάζει από τις πρώτες εκδοχές του μύθου, καθώς εμφανίζεται μόλις τον 16ο αιώνα.
Παρότι ο Ρομπέν βοηθά περιστασιακά τους φτωχούς, αυτό δεν αποτελεί τον βασικό στόχο των ενεργειών του. Οι κύριοι αντίπαλοί του είναι οι διεφθαρμένοι εκπρόσωποι της Εκκλησίας και οι ευγενείς που καταχρώνται την εξουσία τους.
Πώς η αριστοκρατία άλλαξε τον θρύλο
Σύμφωνα με τη μεσαιωνολόγο Έιμι Σ. Κάουφμαν, ο Ρομπέν των πρώτων θρύλων ήταν ένας ηθικά αμφίσημος χαρακτήρας: πανούργος, βίαιος και βαθιά απείθαρχος απέναντι στην εξουσία. Η μεγάλη μεταμόρφωση του μύθου ξεκίνησε τον 16ο αιώνα. Ο βασιλιάς Ερρίκος Η΄ ήταν ένθερμος θαυμαστής του χαρακτήρα και συχνά συμμετείχε σε εορτασμούς μεταμφιεσμένος σε Ρομπέν των Δασών.
Την ίδια περίοδο, καθώς οι ανώτερες κοινωνικές τάξεις οικειοποιούνταν τον λαϊκό ήρωα, η εικόνα του άρχισε να αλλάζει. Ο άνθρωπος που κάποτε αντιμαχόταν την αριστοκρατία μετατράπηκε σταδιακά σε ευγενή. Από αμφισβητίας της κοινωνικής τάξης έγινε υπερασπιστής της. Έτσι γεννήθηκε ο γνωστός μύθος του πιστού υποστηρικτή του βασιλιά Ριχάρδου, ο οποίος πολεμά τον σφετεριστή πρίγκιπα Ιωάννη.
Η Disney και η εξιδανίκευση του ήρωα
Κατά τον 19ο αιώνα, τα παιδικά βιβλία συνέβαλαν στην περαιτέρω εξιδανίκευση του Ρομπέν των Δασών, προσαρμόζοντάς τον στις αξίες της βικτωριανής κοινωνίας. Η διαδικασία αυτή ολοκληρώθηκε τον 20ό αιώνα μέσα από τον κινηματογράφο.
Η δημοφιλής ταινίαThe Adventures of Robin Hood με τον Έρολ Φλιν το 1938 καθιέρωσε τον τολμηρό και αψεγάδιαστο ήρωα, ενώ η Disney παγίωσε οριστικά αυτή την εικόνα στη συλλογική συνείδηση. Η αλεπού με το πράσινο καπέλο έγινε η πιο αναγνωρίσιμη εκδοχή του χαρακτήρα, επισκιάζοντας σχεδόν ολοκληρωτικά τις σκοτεινές μεσαιωνικές του ρίζες.
Η επιστροφή στις σκοτεινές ρίζες του μύθου
Στη νέα ταινία του Σαρνόσκι, ο Ρομπέν τραυματίζεται σοβαρά σε μια αιματηρή μάχη και βρίσκει καταφύγιο σε ένα μοναστήρι. Η Τζόντι Κόμερ υποδύεται την ηγουμένη, η οποία παρουσιάζεται πολύ πιο σύνθετη από τη μοχθηρή μορφή των παλιών μπαλαντών. Ο σκηνοθέτης επιδίωξε να αποφύγει τους απόλυτα καλούς και τους απόλυτα κακούς χαρακτήρες.
«Δεν ήθελα η ηγουμένη να είναι απλώς μια κακιά καλόγρια ούτε ο Ρομπέν ένας μονοδιάστατος ήρωας», εξηγεί. Καθώς ο ήρωας αναμετριέται με τις πράξεις του παρελθόντος, η ιστορία εξελίσσεται σε έναν στοχασμό γύρω από τη μνήμη, τη μετάνοια και τη σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο και τον θρύλο που δημιούργησε γύρω του.
Γιατί παραμένει επίκαιρος;
Η αμφισβήτηση των μύθων και των ηρώων βρίσκεται στο επίκεντρο και του μυθιστορήματος The Traitor of Sherwood Forest της Κάουφμαν. Η συγγραφέας παρουσιάζει έναν Ρομπέν που δεν είναι ούτε ήρωας ούτε κακοποιός, αλλά μια σύνθετη προσωπικότητα γεμάτη αντιφάσεις. Έναν άνθρωπο που αμφισβητεί την εξουσία, αλλά συχνά γίνεται θύμα των δικών του ελαττωμάτων.
Αυτός είναι και ο λόγος που οι νέες προσεγγίσεις του θρύλου μοιάζουν τόσο σύγχρονες.«Ο κόσμος συγκεντρώνει ξανά την εξουσία με τρόπους που θυμίζουν τον Μεσαίωνα», σημειώνει η Κάουφμαν. «Πολλά από τα ζητήματα που αντιμετώπιζαν τότε αρχίζουν να μας απασχολούν και σήμερα».
Ο Σαρνόσκι βλέπει επίσης μια άμεση σύνδεση με τη σύγχρονη εποχή. Όπως επισημαίνει, οι ιστορίες και οι αφηγήσεις λειτουργούν πλέον ως εργαλεία ισχύος.«Είμαστε περικυκλωμένοι από αφηγήσεις, από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το διαδίκτυο και τις πληροφορίες που δεχόμαστε καθημερινά. Πολύ συχνά χωριζόμαστε σε στρατόπεδα, δημιουργούμε ήρωες και κακούς και ξεχνάμε ότι η πραγματική ζωή βρίσκεται συνήθως κάπου ανάμεσα».
Παρά τις νέες, πιο σκοτεινές αναγνώσεις του μύθου, η εικόνα που καθιέρωσε η Disney δύσκολα θα χάσει τη δύναμή της. «Δεν θέλουν όλοι να αμφισβητηθεί ο Ρομπέν των Δασών που αγαπούν», λέει η Κάουφμαν. «Έχει εξελιχθεί σε ένα σύμβολο πολύ μεγαλύτερο από τον αρχικό μεσαιωνικό θρύλο».
