Η πρώτη καταγεγραμμένη ημερομηνία στην ιστορία: Το μαθηματικό παράδοξο με την ημέρα
Είναι εντυπωσιακό το τι μπορεί να μάθει κανείς από τα αρχαία ρωμαϊκά γκράφιτι. Για να είμαστε δίκαιοι, τα περισσότερα από αυτά αφορούν το σεξ, αλλά όχι όλα. Ορισμένα είναι βίαια, άλλα αποτελούν ιστορικές υπογραφές του τύπου «ήμουν και εγώ εδώ» και ένα, όπως αποδεικνύεται, καταγράφει την παλαιότερη γνωστή πλήρη ημερομηνία στην ιστορία.
«Nerone Caesare Augusto, Cosso Lentulo Cossi fil. Cos. VIII idus Febrarius, dies Solis, luna XIIIIX, nun Cumis, V nun Pompeis». Αυτό αναγράφεται σε ένα γκράφιτι, χαραγμένο στον σοβά μιας από τις πολλές κολόνες γύρω από τον κήπο μιας εγκαταλελειμμένης ιδιωτικής κατοικίας στην Πομπηία, της «Οικίας των Αργυρών Γάμων».
Σε ελεύθερη απόδοση, το κείμενο αναφέρει: «Όταν ο Νέρων Καίσαρ Αύγουστος και ο Κόσσος Λέντουλος, γιος του Κόσσου, ήταν ύπατοι, οκτώ ημέρες πριν από τις ειδούς του Φεβρουαρίου (η επίσημη ονομασία για τη 13η Φεβρουαρίου στο αρχαίο ρωμαϊκό ημερολόγιο), Κυριακή, 16η ημέρα της σελήνης, η αγορά είναι στην Κύμη· πέντε ημέρες πριν από τις ειδούς του Φεβρουαρίου, η αγορά είναι στην Πομπηία».
Ποια ήταν η πρώτη καταγεγραμμένη ημερομηνία στην ιστορία
Το πρώτο μέρος, που αναφέρει ότι ο Νέρων και ο Κόσσος Λέντουλος ήταν ύπατοι, μας αποκαλύπτει το έτος, που είναι το 60 μ.Χ. Η αναφορά «οκτώ ημέρες πριν από τις ειδούς του Φεβρουαρίου» αντιστοιχεί στην 6η Φεβρουαρίου.
Οι Ρωμαίοι δεν μετρούσαν τις ημέρες ξεκινώντας από την πρώτη του μηνός και πηγαίνοντας προς τα εμπρός, όπως κάνουμε σήμερα. Αντίθετα, μετρούσαν αντίστροφα προς τρία σταθερά χρονικά σημεία: τις Νώνες (την 5η ή 7η ημέρα), τις Ειδούς (την 13η ή 15η ημέρα) και τις Καλένδες (την πρώτη ημέρα του επόμενου μήνα). Επειδή συμπεριλάμβαναν και την ίδια την ημέρα έναρξης της μέτρησης, η αφαίρεση 13 μείον 8 τους έδινε την 6η ημέρα.
Το στοιχείο που καθιστά αυτό το γκράφιτι εξαιρετικά σημαντικό είναι η επόμενη φράση. Ο άγνωστος δημιουργός σημειώνει ότι ήταν «dies Solis», η ημέρα του Ήλιου, δηλαδή η Κυριακή. Συνδυάζοντας όλα αυτά τα στοιχεία, προκύπτει η Κυριακή 6 Φεβρουαρίου 60 μ.Χ. Πρόκειται για την πρώτη καταγεγραμμένη ημερομηνία στην ιστορία που περιλαμβάνει και την ημέρα της εβδομάδας.
Το μαθηματικό παράδοξο του γκράφιτι
Ωστόσο, υπάρχει ένα πρόβλημα. Όπως σημείωσαν το 2017 οι ερευνητές Ilaria Bultrighini και Sacha Stern από το Πανεπιστημιακό Κολλέγιο του Λονδίνου (UCL), η 6η Φεβρουαρίου του 60 μ.Χ. με βάση τους δικούς μας υπολογισμούς ήταν στην πραγματικότητα Τετάρτη. Η επιγραφή, όμως, την ταυτίζει με την Κυριακή.
Η πιο διαδεδομένη εξήγηση ανήκει στον Καναδό φιλόλογο Pierre Brind'Amour, ο οποίος υπέθεσε ότι ο δημιουργός του γκράφιτι χρησιμοποιούσε έναν ελαφρώς διαφορετικό ορισμό για την έναρξη της ημέρας, ο οποίος σχετίζεται με την αστρολογία της εποχής.
