Ένα «mini-NATO» με Τουρκία θα υπονομεύσει τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης: Άρθρο του Νικόλα Φαραντούρη

Η συζήτηση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα έχει εισέλθει σε μια νέα φάση που επηρεάζει εμμέσως και την Ελλάδα. Οι ανοικτές εστίες σύγκρουσης και η επιστροφή της γεωπολιτικής ισχύος σε συνδυασμό με τη διακηρυγμένη πρόθεση αποδέσμευσης των ΗΠΑ από την ευρωπαϊκή ασφάλεια έχουν αναγκάσει την Ευρώπη να αναζητήσει νέα εργαλεία άμυνας και αποτροπής.

Η ευρωπαϊκή άμυνα μπροστά σε νέα γεωπολιτικά δεδομένα

Σ’ αυτό το περιβάλλον επανέρχεται η πρόταση κάποιων κρατών-μελών και «κύκλων»στις Βρυξέλλες για τη δημιουργία ενός «mini-NATO», δηλαδή ευέλικτων περιφερειακών συνασπισμών με τη συμμετοχή χωρών, όπως η Τουρκία, η Νορβηγία και το Ηνωμένο Βασίλειο, που θα αναλαμβάνουν επιχειρήσεις χωρίς την ανάγκη ομοφωνίας και των 32 κρατών της Συμμαχίας. Πρόκειται για μια λογική που εφαρμόζεται σε επιμέρους συνεργασίες, όπως το NORDEFCO στη Βόρεια Ευρώπη, και η οποία πλέον προβάλλεται ως χρήσιμη λύση και για τις κρίσεις της Μαύρης Θάλασσας ή της Μέσης Ανατολής

Αν καταλήξουμε σε ένα τέτοιο μοντέλο, σύντομα θα βρεθούμε μπροστά σε ένα μεγάλο στρατηγικό αδιέξοδο. Πιο συγκεκριμένα, ένα «mini-NATO» δεν θα παραγάγει ευρωπαϊκή ισχύ διότι οι επιμέρους ομάδες κρατών θα συνεχίσουν να εξαρτώνται από εξω-ευρωπαϊκούς παράγοντες και από τις ισορροπίες του «μητρικού» ΝΑΤΟ. Με άλλα λόγια, το μεγαλύτερο πρόβλημα αυτής της πρόταση είναι ότι δεν απαντά στο ζήτημα της αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Η Τουρκία και οι αντιφάσεις της ευρωπαϊκής ασφάλειας

Επίσης, σε οποιοδήποτε σχήμα που θα αφορά την Ουκρανία, την Ανατολική Μεσόγειο ή το Ιράν, η Τουρκία θα αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο. Ήδη πολλά κράτη-μέλη ενθαρρύνουν τη σύμπραξη με την Άγκυρα, την ώρα που ο Πρόεδρος Ερντογάν ζητά την επανεκκίνηση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, ζητώντας συμμετοχή της Άγκυρας στα ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα. Παράλληλα, χαρακτηρίζει «ανεξήγητο» τον αποκλεισμό της Τουρκίας από τις κοινές ευρωπαϊκές αμυντικές προμήθειες. Πώς όμως είναι δυνατόν μια χώρα που αμφισβητεί καθημερινά τα κυριαρχικά δικαιώματα δύο κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απειλεί με πόλεμο την Ελλάδα, κατέχει στρατιωτικά το βόρειο τμήμα της Κύπρου και παρεμποδίζει ακόμη και ευρωπαϊκά έργα κοινού ενδιαφέροντος, όπως η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, να θεωρείται ταυτόχρονα πυλώνας της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας;

Εδώ ανακύπτει μία αντίφαση που βιώνω συχνά στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: στους διαδρόμους των Βρυξελλών, όσο το ερώτημα αυτό παραμένει αναπάντητο, η συζήτηση μετατοπίζεται στην περίφημη Διακήρυξη των Αθηνών ή στην λογική των «ήρεμων νερών». Έτσι, οι ελληνικές ανησυχίες, μολονότι στρατηγικές και βάσιμες, αποδυναμώνονται από τη στάση που έχει ακολουθήσει η ίδια η Αθήνα τα τελευταία χρόνια.

Στρατηγική αυτονομία με κοινή ευρωπαϊκή βούληση

Γι’ αυτό, η Ευρώπη και βεβαίως η Ελλάδα, οφείλουν να αποφασίσουν τι ακριβώς επιδιώκουν. Εάν η ΕΕ επιθυμεί να εξελιχθεί σε αυτόνομο γεωπολιτικό παράγοντα, δεν μπορεί να στηρίζει την άμυνά της σε προσωρινές διευθετήσεις και περιφερειακές συμμαχίες μεταβλητής γεωμετρίας. Χρειάζεται κοινή στρατηγική κουλτούρα, ενιαίο επιχειρησιακό σχεδιασμό, ευρωπαϊκή διοίκηση και δυνατότητα αυτόνομης ανάπτυξης δυνάμεων όταν διακυβεύονται τα συμφέροντά της.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αριθμεί σχεδόν 450 εκατομμύρια πολίτες, διαθέτει οικονομία που υπερβαίνει τα 18 τρισεκατομμύρια ευρώ, κορυφαία τεχνολογική βάση και μία από τις ισχυρότερες αμυντικές βιομηχανίες παγκοσμίως. Δεν είναι λοιπόν ζήτημα πόρων ή δυνατοτήτων αλλά πολιτικής βούλησης να μετατραπεί αυτή η οικονομική ισχύς σε στρατηγική ισχύ.Συνεπώς, η προοπτική ενός «mini-ΝΑΤΟ» στην ευρωπαϊκή περιφέρεια δεν θα λύσει κανένα πρόβλημα. Η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω σε αντιφάσεις, ούτε μπορεί να στηρίζεται σε κράτη που αμφισβητούν την κυριαρχία της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η κοινή άμυνα προϋποθέτει κοινή αντίληψη περί απειλής και κοινή βούληση επιβολής πολιτικών στο πεδίο. Κι αυτό σκοπεύουμε να καταστήσουμε σαφές σε όλους. Καλώ την Ελληνική Κυβέρνηση να πράξει το ίδιο.

*Ο Νικόλας Φαραντούρης είναι Ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, μέλος των επιτροπών Εξωτερικών Υποθέσεων και Αμερικανικών Σχέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου του Πανεπιστημίου Πειραιώς.