Διεκδικώ ευρωπαϊκή ασπίδα- πλαίσιο απέναντι στην ψηφιακή βία κατά γυναικών και παιδιώνα: Άρθρο της Έλενας Κουντουρά

Μία απλή, συνηθισμένη φωτογραφία αρκεί, για να διαπραχθεί ένα έγκλημα. Με την κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, το πρόσωπο μιας γυναίκας, ενός κοριτσιού ή ενός αγοριού σε λίγα μόνο δευτερόλεπτα τοποθετείται ψηφιακά πάνω σε ένα γυμνό σώμα, αναρτάται σε ένα κατασκευασμένο βίντεο ή φωτογραφία σεξουαλικού περιεχομένου και κυκλοφορεί στο διαδίκτυο.

Τα λεγόμενα deepfakes μπορούν να είναι τόσο πειστικά, ώστε να μοιάζουν αυθεντικά. Συγχρόνως, οι εφαρμογές τύπου nudifier αφαιρούν ψηφιακά τα ρούχα από πραγματικές φωτογραφίες ή δημιουργούν πλαστές γυμνές εικόνες, χωρίς τη γνώση και χωρίς τη συναίνεση του ατόμου που απεικονίζεται.

Το πλαστό ή το πραγματικό υλικό των φωτογραφιών και βίντεο, χρησιμοποιείται από τους θύτες στοχευμένα για να εκδικηθούν, να διαπομπεύσουν, να εκφοβίζουν, ακόμη και εκβιάζουν σεξουαλικά τα θύματά τους, κυρίως γυναίκες και ανηλίκους.

Για το θύμα, η κακοποίηση επαναλαμβάνεται σε κάθε κοινοποίηση και αποθήκευση του υλικού αυτού. Η ανεξέλεγκτη αναπαραγωγή μπορεί να διαρκέσει χρόνια.

Έχω επανειλημμένα τονίσει στις παρεμβάσεις μου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι το ψηφιακό γδύσιμο αποτελεί μία μορφή “ψηφιακού βιασμού”, που παραβιάζει κατάφορα την ιδιωτική ζωή και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Η έμφυλη βία εντός και εκτός διαδικτύου είναι σε έξαρση στην Ευρώπη και παγκοσμίως. Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση και τα στοιχεία είναι ανησυχητικά. Με βάση πρόσφατες έρευνες, σχεδόν 6 στις 10 νέες γυναίκες, έχουν βιώσει τουλάχιστον μία μορφή διαδικτυακής βίας, το 13% των εφήβων έχει υποστεί βία στο διαδίκτυο και το 24% ανέφερε μη συναινετικό διαμοιρασμό προσωπικών φωτογραφιών ή βίντεο.

Η αντιμετώπιση κάθε μορφής βίας αποτελεί σταθερή προτεραιότητα της δράσης μου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Από το 2019, ως μέλος της Επιτροπής FEMM για τα Δικαιώματα των Γυναικών και την Ισότητα των Φύλων, πίεσα για ένα δεσμευτικό και αποτελεσματικό στην πράξη ευρωπαϊκό πλαίσιο που θα προστατεύει τις γυναίκες και τα παιδιά και θα στηρίζει τα θύματα. Θα υποχρεώνει δράστες, εταιρείες και ψηφιακές πλατφόρμες να λογοδοτούν.

Ως εισηγήτρια όλου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, κατάρτισα το 2021 την έκθεση-ορόσημο για τον αντίκτυπο της ενδοσυντροφικής βίας και των δικαιωμάτων επιμέλειας στις γυναίκες και τα παιδιά. Βάλαμε για πρώτη φορά στο επίκεντρο τα παιδιά, που εκτός από μάρτυρες της βίας, είναι και τα ίδια θύματα, με αυτοτελές δικαίωμα στην ασφάλεια και την προστασία.

Ταυτόχρονα, ως εισηγήτρια της πολιτικής μου ομάδας συνδιαμόρφωσα τη νομοθετική έκθεση για την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας στο διαδίκτυο.

Οι τροπολογίες μου για την ποινικοποίηση των σεξουαλικών deepfakes και της εκδικητικής πορνογραφίας (revenge porn) υπερψηφίστηκαν στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και έχουν συμπεριληφθεί στην ιστορική Οδηγία 1385 του 2024, την πρώτη ευρωπαϊκή νομοθεσία ειδικά για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας, με υποχρεωτική ενσωμάτωση στις εθνικές νομοθεσίες έως τον Ιούνιο 2027.

Η Οδηγία προβλέπει την ποινικοποίηση της μη συναινετικής δημοσιοποίησης πραγματικού ή παραποιημένου προσωπικού υλικού, της κυβερνοπαρακολούθησης, της κυβερνοπαρενόχλησης και της διαδικτυακής υποκίνησης σε βία ή μίσος λόγω φύλου.

Τον Ιανουάριο του 2026, με παρέμβασή μου στην Ολομέλεια και γραπτή ερώτηση προς την Κομισιόν ζήτησα την άμεση απόσυρση του παράνομου υλικού από συστήματα μεγάλων πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης, την επιβολή κυρώσεων στις πλατφόρμες, την ειδική προστασία των θυμάτων και την ένταξη των deepfakes στις απαγορευμένες πρακτικές της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Με τις διεκδικήσεις μου και την πίεση που άσκησα, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέκρινε τον προηγούμενο μήνα νέους αυστηρότερους κανόνες για τις ψηφιακές πλατφόρμες: από τις 2 Δεκεμβρίου 2026 απαγορεύονται συστήματα δημιουργίας γυμνών εικόνων ή ψηφιακού γδυσίματος πραγματικών ατόμων, χωρίς τη ρητή συναίνεσή τους, θεσπίζοντας εξοντωτικά πρόστιμα για τους παραβάτες.

Παράλληλα, επιτεύχθηκε προσωρινή συμφωνία Συμβουλίου και Κοινοβουλίου για την αυστηροποίηση των κανόνων κατά της σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης παιδιών, που συμπεριλαμβάνει και την κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.

Και σε συνέχεια ψηφίσματος μας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, για ευρωπαϊκό ελάχιστο όριο ηλικίας για την πρόσβαση ανηλίκων στα social media, η Γαλλία ενέκρινε ιστορικό νομοσχέδιο που απαγορεύει την πρόσβαση κάτω των 15 ετών, αποτελώντας την πρώτη χώρα της ΕΕ που θεσπίζει ηλικιακό όριο.

Η μεγάλη πρόκληση είναι πλέον η αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων και η μηδενική ανοχή απέναντι σε αυτά τα εγκλήματα.

Έχω συγχρόνως ζητήσει να δοθεί προτεραιότητα στη συστηματική ενημέρωση των παιδιών, των γονέων και των εκπαιδευτικών, για την έμφυλη βία εντός και εκτός διαδικτύου, μέσα από ειδικά προγράμματα σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, και με στοχευμένες εκστρατείες ευαισθητοποίησης σε όλη την κοινωνία.

Η τεχνολογία δεν μπορεί να μετατρέπεται σε εργαλείο κακοποίησης και διευκόλυνσης του εγκλήματος.

Πιέζω για ακόμη πιο φιλόδοξες νομοθετικές και θεσμικές μεταρρυθμίσεις, με στόχο ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο -ασπίδα απέναντι σε εγκλήματα έμφυλης βίας οριζόντια στην Ευρωπαϊκή Ένωση, που θα διορθώσει στρεβλώσεις, αποκλίσεις και κενά στις εθνικές νομοθεσίες, και θα προάγει ουσιαστικά το σεβασμό στον άνθρωπο, ανεξάρτητα από το φύλο του, με πλήρη προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.