Η ανάγκη αμυντικής αυτονομίας της Ευρώπης: Άρθρο της Ελίζας Βόζενμπεργκ

Οι σοβαρές και διαρκώς αυξανόμενες εντάσεις που καταγράφονται διεθνώς σε γεωπολιτικό επίπεδο, έχουν ανατρέψει πολλές από τις ισορροπίες και τις βεβαιότητες του παρελθόντος. Σε αυτό το δύσκολο περιβάλλον, με σφοδρές πολεμικές συγκρούσεις να μαίνονται ακόμη και δίπλα στα σύνορά της, η Ευρώπη καλείται να επαναπροσδιορίσει τη θέση της και να υπερασπιστεί αποτελεσματικά τις αρχές και τα συμφέροντά της.

Σε αυτή τη μάχη απαιτείται κοινός βηματισμός των 27, γιατί η Ευρώπη μόνο ενωμένη μπορεί να ενισχύσει τη διπλωματική της επιρροή, να αναβαθμίσει το γεωστρατηγικό της αποτύπωμα και να ανταποκριθεί με επιτυχία στις μεγάλες προκλήσεις του σύγχρονου κόσμου.

Οι νέες γεωπολιτικές προκλήσεις και η ευρωπαϊκή απάντηση

Στην πρώτη γραμμή του ενδιαφέροντος βρίσκεται η ανάγκη για στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, δοθέντος ότι μία από τις πιο σημαντικές ανατροπές των τελευταίων ετών είναι οι σοβαρές αναταράξεις που καταγράφονται στις ευρωατλαντικές σχέσεις. Αφορμή στάθηκε η αλλαγή στάσης των ΗΠΑ απέναντι στην Ευρώπη, ιδίως στον κρίσιμο τομέα της αμυντικής συνεργασίας.

Υπό το πρίσμα αυτό, αναδεικνύεται περισσότερο από κάθε άλλη φορά η επιτακτική ανάγκη για την αμυντική αυτονομία της Ευρώπης, καθώς η εκπεφρασμένη επιλογή των ΗΠΑ για σταδιακή στρατηγική απεμπλοκή από την ευρύτερη περιοχή, δημιουργεί νέα δεδομένα για την ευρωπαϊκή εξωτερική ασφάλεια.

Οι ευρωπαίοι ηγέτες για πρώτη φορά μετά τη λήξη του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου συνεργάζονται με στόχο την αναβάθμιση της αμυντικής και στρατιωτικής ισχύος της Ευρώπης, για την οποία είχαν επαναπαυθεί εδώ και 80 χρόνια, στηριζόμενοι στον στρατηγικό ρόλο και την ενεργό παρουσία των ΗΠΑ.

Καταλυτικό ρόλο στις εξελίξεις διαδραμάτισε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το Φεβρουάριο του 2022, η οποία αποκάλυψε όχι μόνο τα κενά και τις δομικές αδυναμίες της ευρωπαϊκής άμυνας, αλλά και το βάθος της εξάρτησής της από τα αμερικανικά οπλικά συστήματα.

Από τα αντιαεροπορικά συστήματα Patriot, μέχρι τους πυραύλους Tomahawk και τις δορυφορικές επικοινωνίες τύπου Starlink, η ευρωπαϊκή ασφάλεια στηρίζεται σε πολύ σημαντικό βαθμό στην αμερικανική τεχνολογία.

Ο σχεδιασμός της ΕΕ για αμυντική αυτονομία και μείωση της εξάρτησης από εξωτερικούς συμμάχους, πρέπει να στηριχθεί στην ενίσχυση των κοινών αμυντικών προμηθειών, στη χρηματοδότηση της εγχώριας παραγωγής και στη διασφάλιση ανεξάρτητων εφοδιαστικών αλυσίδων.

Τα ευρωπαϊκά εργαλεία για την ενίσχυση της άμυνας

Για τους ανωτέρω σκοπούς η ΕΕ έχει ήδη αναλάβει σημαντικές πρωτοβουλίες, όπως η υλοποίηση του στρατηγικού προγράμματος ReArm Europe ύψους 800 δις ευρώ, του προγράμματος SAFE ύψους 150 δις ευρώ και του «Ευρωπαϊκού Προγράμματος Αμυντικής Βιομηχανίας».

Παράλληλα η ΕΕ ενισχύει το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας με στόχο την υποστήριξη της έρευνας, της καινοτομίας και των αμυντικών τεχνολογιών επόμενης γενιάς, ενώ ενεργοποιεί τη Ρήτρα Διαφυγής στο Σύμφωνο Σταθερότητας για να δοθεί δημοσιονομική ευελιξία στα κράτη μέλη, επιτρέποντάς τους να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες.

Περαιτέρω προωθεί τα «Ευρωπαϊκά Αμυντικά Έργα Κοινού Ενδιαφέροντος», μια νέα γενιά στρατηγικών προγραμμάτων και προάγει τη «Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία», ένα αμυντικό πλαίσιο, που επιτρέπει στα κράτη-μέλη να σχεδιάζουν, να αναπτύσσουν και να επενδύουν από κοινού σε στρατιωτικές δυνατότητες.

Ο δρόμος προς τη στρατηγική αυτονομία

Θεωρητικά, η αμυντική αυτονόμηση της Ευρώπης είναι απολύτως εφικτή. Όμως το εύλογο ερώτημα είναι πόσο γρήγορα μπορεί να επιτευχθεί, όταν επί παραδείγματι στο επίπεδο της ψηφιακής τεχνολογίας, η ΕΕ δεν διαθέτει αυτόνομο δίκτυο δορυφόρων, αισθητήρων και drones.

Αυτό δείχνει ότι, ο δρόμος για την ευρωπαϊκή αμυντική αυτονομία είναι μεν ανοικτός, αλλά δεν μπορεί να είναι ιδιαίτερα σύντομος. Όμως το πιο σημαντικό είναι ότι η ανάγκη για κοινή αμυντική πολιτική και στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, που πρώτος είχε θέσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης, έχει πλέον γίνει κοινή πεποίθηση και βασική προτεραιότητα για την Ενωμένη Ευρώπη.