«Τα Μάγια»: Η Ιστορία ξεφυλλίζει ξανά την επανάληψη
Η επανάληψη είναι η μητέρα της μαθήσεως και η Ιστορία η καλύτερη μαθήτρια της. Ναι, η γνωστή φράση η Ιστορία επαναλαμβάνεται είναι όλα όσα πρέπει να ξέρει ο άνθρωπος του σημερινού αιώνα και του επόμενου. Και του προηγούμενου φυσικά. Μόνο που το «προηγούμενο» κανείς δεν ξέρει αν θέλει να γίνει επόμενο. Από τη στιγμή που ο άνθρωπος μπήκε στις συνθήκες της παραγωγής, της κοινωνικής δικαιοσύνης, της εξουσίας, είχε πάντα ένα δίπολο να τον δοκιμάζει, προκαλεί, σε ένα σύνολο να τον εντάσσει: Πλούσιοι-φτωχοί. Εργάτες-Αφεντικά. Εργατική τάξη-Αστική τάξη. Και ενώ ο εργάτης παράγει, μόνο αδικία μετράει. Ενώ ο κόσμος κινείται με τη δική του προσπάθεια, άλλοι κάθονται στη θέση του εξουσιαστή και καταπιέζουν.
Ο έλεγχος του πλούτου, της διαχείρισης της εξουσίας του κεφαλαίου και η διαιώνιση της εκμετάλλευσης ήταν η ισχυρή αντίρροπη δύναμη που πάντα τσάκιζε αυτόν που έφερνε στην επιφάνεια τον πλούτο. Και όταν οι έχοντες φοβούνταν ότι ένα παραμύθι, ένα ξεροκόμματο και ένα επίδομα δεν αρκούσαν, τότε κατασκευαζόταν ο εσωτερικός εχθρός και ο… μάγος! Η απειλή από τα κάτω έφερνε τον τρόμο από τα πάνω με τη μορφή του δημαγωγού, του λαϊκιστή, του τυράννου με το γλυκό χαμόγελο. Και αυτός, με τη σιδερένια γροθιά τυλιγμένη σε βελούδο, χειραγωγούσε και έκανε «Τα Μάγια» (Εκδόσεις Έρμα) ατσάλινα δεσμά. Εκείνη τη στιγμή η Ιστορία ξεφύλλιζε (ξανά) την επανάληψη.
Έγραψε την κατάλληλη στιγμή
Ο Χέρμαν Μπροχ έγραψε την κατάλληλη στιγμή και ήρθε η τωρινή, άνοδος ακροδεξιάς, άνοδος και μεγάλη απήχηση του AfD στη Γερμανία, για να θυμίσει την κυκλική ιστορική πορεία. Και τι κάνει με «Τα Μάγια»; Δεν παρατηρεί μόνο την κίνηση του κύκλου, αλλά, κυρίως, εντοπίζει την καθοριστική χειρονομία που έκανε τον κύκλο να γυρίζει και να θερίζει προσωπικότητες και συνειδήσεις. Το ερώτημα σήμερα είναι γιατί ο λαός ακολούθησε τον Χίτλερ; Το ερώτημα τότε ήταν γιατί αναδύθηκε, στηρίχτηκε και επικράτησε ο Χίτλερ; Η ρίζα του κακού εντοπίζεται στα χρόνια του Μεσοπολέμου και ο Μπροχ την αποκαλύπτει με την ομορφιά και τη δύναμη της λογοτεχνίας. Εκεί που η φωτιά [Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος] έχει κάψει τα πάντα, εκεί που ο κόσμος περιμένει μέσα από τις στάχτες να γεννηθεί κάτι φωτεινό, εκεί που κυοφορούνται τέρατα.
Ο Μπροχ μας δείχνει μέσα από τον ποιητικό, λυρικό, παραβολικό, μυστικιστικό και βαθιά υπαρξιακό-ψυχικό του λόγο πώς μια αγροτική, ορεινή, κοινότητα πίστεψε σε έναν «μάγο», σε έναν φύρερ. Είναι η αυτοεκπληρούμενη προφητεία, είναι η απελπισία που οδηγεί σε κατασκευασμένα θαύματα, είναι η διατάραξη των παγιωμένων καταστάσεων που παρουσιάζεται ως απειλή και περνά στους κατοίκους το άγνωστο κακό που «τρώει» από μέσα την ψυχή του τόπου και του λαού του. Όταν «απειλούνται» τα ιερά και τα όσια και τα αληθινά ανθρώπινα σιωπούν και δαιμονοποιούνται, τότε το μάτι Διαβόλου είναι αυτό που κάνει την Ιστορία να κινήσει.
Θα πιστέψουν σε λαοπλάνους, παράφρονες
Ο Μπροχ μας περιγράφει ένα ημερολογιακό έτος από τη ζωή μιας ορεινής αγροτικής κοινότητας στα χρόνια Μεσοπολέμου. Αφηγητής είναι ο γιατρός του χωριού. Κάποια στιγμή εμφανίζεται ο ξένος Μάριους Ράτι. Αρχικά αντιμετωπίζεται με δυσπιστία από τους ντόπιους. Γρήγορα, όμως, τα μυστικιστικά και ιδεοληπτικά του κηρύγματα για τη χαμένη ενότητα με τη φύση και τον συνάνθρωπο, αρχίζουν να «μαγεύουν» την πλειοψηφία των κατοίκων. Το παλιό ορυχείο στα έγκατα του βουνού αναβιώνει και η μαζική παράκρουση κορυφώνεται με μια ανήκουστη τραγωδία.
Ο Μπροχ δεν στέκεται μόνο στη φτώχεια, την απομόνωση και τη δεισιδαιμονία. Αυτά είναι μόνο οι πρώτοι κύκλοι στην κάθοδο στην προσωπική-συλλογική κόλαση. Στον τελευταίο κύκλο της δαντικής κόλασης υπάρχει η προδοσία και στα «Μάγια» είναι η προδοσία του ανθρώπου από τον άνθρωπο και αυτή διαπιστώνεται και από τα κάτω και από ψηλά. Αυτοί που δεν πιστεύουν στη δύναμη τους, θα πιστέψουν στους λαοπλάνους και τους παράφρονες. Το μυθιστόρημα του Μπροχ είναι πανέμορφο και επιβλητικό, αληθινό και σκληρό και η μετάφραση (και τα επιλεγόμενα) από τη Σοφία Αυγερινού μας το προσφέρει σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια.
*Το βιβλίο το βρίσκετε στα κεντρικά βιβλιοπωλεία και ΕΔΩ
