«Trainspotting»: Διάλεξε ζωή (vid)
Η ζωή σου ξεκινά με την επιλογή του μέλλοντος. Μπουσουλάς και ακούς τον παππού σου να λέει αυτός, θα γίνει μεγάλος και τρανός! Μεγαλώνεις λίγο και η φίλη των γονιών σου που έχει έρθει επίσκεψη σε σηκώνει στην αγκαλιά της και σου λέει χαριτωμένα τι θα γίνεις όταν μεγαλώσεις εσύ, δικηγόρος σαν τον μπαμπά; Ε; Φτάνεις στην Έκτη Δημοτικού και ακούς τον θείο σου, που δεν χάνει ματς στην τηλεόραση, να σου λέει παλικάρι μου, να γίνεις ποδοσφαιριστής, να βγάλεις εκατομμύρια. Μπαίνεις στην εφηβεία και όταν φτάνει η στιγμή να διαλέξεις τι θα σπουδάσεις, η μάνα σου σου κάνει την διαχρονική-διαγενεακή ερώτηση τι θα κάνεις παιδί μου με τη ζωή σου;
Οι ερωτήσεις μένουν μέσα σου και οι απαντήσεις που είναι γύρω σου δεν ενθουσιάζουν ούτε για μια στιγμή. Υποχρεώσεις, φόροι, ενοίκιο, λογαριασμοί, οκτάωρο, υπερωρίες, ακρίβεια, τηλεόραση, πέντε μέρες διακοπές, μέσα μεταφοράς, ιδρώτας, άγχος, αρρώστιες, ανεκπλήρωτες επιθυμίες. Φωνάζεις μέσα σου Σκατά! Το πρόσωπό σου μένει ήρεμο και με το χαμόγελο του καλού παιδιού. Όταν έρχεται ο πατέρας σου και σου λέει κοίτα να περάσεις Αθήνα γιατί δεν έχουμε χρήματα για σπουδές εκτός πρωτεύουσας, τότε ανοίγεις το στόμα σου και λες με αποφασιστικότητα διαλέγω να μην διαλέξω ζωή. Διαλέγω τα ναρκωτικά! Το φως στο βάθος του τούνελ γίνεται ο ήχος του τρένου, ο ήχος της αλησμόνητης εμπειρίας του «Trainspotting».
Η επιλογή των ναρκωτικών
Το καλοκαίρι είναι η εποχή των θερινών σινεμά και των προβολών διαχρονικών αριστουργημάτων. Όταν, λοιπόν, διαβάσαμε ότι θα παιχτεί ξανά, 30 χρονιά μετά την πρώτη προβολή, το «Trainspotting», κάτι ταρακουνήθηκε μέσα μας. Γιατί όμως; Ήταν τα κοφτερά λόγια του Ίρβιν Γουέλς, στο βιβλίο του οποίου βασίστηκε η ταινία; Ήταν η σκηνοθεσία του Ντάνι Μπόιλ που «έτρεχε» με τα χίλια; Ήταν οι ερμηνείες των ηθοποιών; Ήταν η μουσική; Ήταν ο τόπος γυρίσματος, η υποβαθμισμένη περιοχή του Εδιμβούργου; Όχι! Ήταν η αλήθεια που έλεγαν τα ναρκωτικά!
Το «Trainspotting» δείχνει με τον πιο εύγλωττο τρόπο την επιλογή των ναρκωτικών. Σκοπός των δημιουργών δεν ήταν να τονίσουν (μόνο) την ανθυγιεινή και επικίνδυνη φύση των χημικών ουσιών. Αυτό ήταν και είναι αυτονόητο. Σκοπός τους ήταν να δείξουν ότι είτε άμεσα είτε έμμεσα μπορούν γίνουν η ζωή ενός ανθρώπου. Άλλοι το κάνουν συνειδητά, όπως οι χαρακτήρες του φιλμ, και άλλοι το κάνουν ασυνείδητα. Το θέμα είναι ότι τα ναρκωτικά υπάρχουν, δίνουν προσωρινή διέξοδο και έναν κόσμο που η απουσία ζωής είναι ζωή! Η ταινία, στα 93 λεπτά διάρκειας, δείχνει ακριβώς αυτό και το κάνει με στυλιζαρισμένα, πρωτότυπα, τολμηρά, αποφασιστικά.
Να περνάνε τα τρένα της ζωής και να μην χάνονται
Την εποχή που βγήκε στις αίθουσες η ταινία όλα είχαν ήδη καταρρεύσει. Εξέγερση και συμμόρφωση δεν οδηγούσαν πουθενά. Με τον τρόπο τους και τα δύο ήταν τοξικά. Το πρώτο, χωρίς ουσιαστικό πρόταγμα, χωρίς πρωτοπορία και καθοδήγηση ήταν κενό γράμμα που απλωνόταν στο πεδίο του αυθόρμητου. Το δεύτερο, ήταν η υποταγή στον συντηρητισμό της εξουσίας του συστήματος, στις κοινωνικές/οικονομικές επιταγές που ζητούσαν και έφτιαχναν ήσυχους καταναλωτές. Η νέα γενιά, λοιπόν, που ετοιμαζόταν να ενηλικιωθεί, ή είχε είδη μπει στα πρώτα χρόνια ενηλικίωσης, δεν είχε συμβατική επιλογή. Ο μόνος τρόπος να αποδράσει από τα «πρέπει» και τα ακυρωμένα «θέλω» ήταν τα ναρκωτικά. Η χημική οδός έδινε την «ασφάλεια» της αφυδατωμένης ζωής, έδινε το προσωρινά ανακουφιστικό «τριπάρισμα» που όλα τα φροντίζει και όλα τα τακτοποιεί. Και μόλις οι χρήστες ξεκινούσαν αυτή τη διαδρομή, ξεκινούσαν και τα τρένα της ζωής να περνούν και να χάνονται.
Το «Trainspotting» έρχεται μέσα από τις γειτονιές του Εδιμβούργου και την αληθινή, δύσκολη, σκληρή, ζωή των αστικών κέντρων. Φυσικά υπάρχει υπερβολή που μεγεθύνει αυτό που κάνουμε πως δεν βλέπουμε. Με τα χρώματα της καθημερινότητας, με τους διαλόγους της διπλανής πόρτας και με τα θανάσιμα λάθη των απλών ανθρώπων που περνάνε το όριο νομίζοντας ότι θα αντέξουν. Μέσα από τους καθαρούς και ευδιάκριτους, αξέχαστους χαρακτήρες, Renton, Sick Boy, Spud, Begbie, Tommy, Diane, την εύστοχη επιλογή χώρων γυρισμάτων, χώρων που έδειχναν καθαρά την υποβάθμιση του περιβάλλοντος, την αποξένωση και την αγριότητα του κοινωνικού γίγνεσθαι που κουβαλούσαν τα πρόσωπα, το παγωμένο και εκτυφλωτικό φως που συνέλαβε η κινηματογράφηση του Μπράιαν Τουφάνο, τη μουσική, τα τραγούδια, δηλαδή αυτά των Iggy Pop, Lou Reed, Blur, Pulp, Bedrock, Ice MC, Underworld, το μοντάζ του Μασαχίρο Ιρακούντο, έργο δύσκολο μια και η αφηγηματική ροή δεν είναι συμβατική και συνηθισμένη και φυσικά το σκηνοθετικό όραμα του Ντάνι Μπόιλ, το «Trainspotting» έγινε ταινία-σταθμός των 90’s και της ποπ κουλτούρας. Το μαύρο χιούμορ συνδυάστηκε άψογα με το κοινωνικό δράμα και καθιέρωσε τους συντελεστές του φιλμ στο καλλιτεχνικό στερέωμα. Αν, λοιπόν, πρέπει να διαλέξεις ζωή, διάλεξε αυτήν με την οποία θα μπορείς να τρέχεις μαζί για πάντα.
Cover Photo: Χρήστος Ζωίδης
*Αντλήθηκαν πληροφορίες από Trainspotting Explained – Decoding the Real Message Behind Danny Boyle’s Bildungsroman [cinemaexplained.com] και Trainspotting: The Complete Behind-The-Scenes History [empireonline.com]
