Το μυστήριο του «σκοτεινού οξυγόνου» επανέρχεται: 11.000 μέτρα κάτω από τη θάλασσα οι επιστήμονες ψάχνουν την απάντηση
Μπορεί να ακούγεται απίστευτο, όμως στον απόλυτο σκοτάδι του ωκεανού οι επιστήμονες έχουν βρεθεί μπροστά σε ένα φαινόμενο που θα μπορούσε να αλλάξει όσα γνωρίζουμε για το οξυγόνο και τις συνθήκες που επιτρέπουν στη ζωή να υπάρχει. Το λεγόμενο «σκοτεινό οξυγόνο» εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε βάθος περίπου 4.000 μέτρων στον Ειρηνικό, σε μια τεράστια περιοχή ανάμεσα στη Χαβάη και το Μεξικό.
Η αρχική μελέτη, που δημοσιεύτηκε το 2024, υποστήριζε ότι οι μεταλλικοί όζοι που βρίσκονται στον πυθμένα μπορούσαν να συνδέονται με την παραγωγή οξυγόνου χωρίς την παρουσία ηλιακού φωτός. Πρόκειται για μικρά πετρώματα πλούσια σε μέταλλα όπως νικέλιο, χαλκό, κοβάλτιο και μαγγάνιο, τα οποία έχουν τεράστια οικονομική αξία και αποτελούν στόχο της βιομηχανίας εξόρυξης του βυθού.
Eπιστρέφουν στον βυθό για να λύσουν το μυστήριο
Το εντυπωσιακό της υπόθεσης είναι ότι η ιστορία δεν τελείωσε με την αρχική ανακάλυψη. Αντίθετα, τα ευρήματα προκάλεσαν έντονη επιστημονική συζήτηση και αμφισβήτηση, με αποτέλεσμα η ερευνητική ομάδα του θαλάσσιου οικολόγου Andrew Sweetman να οργανώσει νέα, πολύ πιο φιλόδοξη έρευνα.
Το 2026 η ομάδα παρουσίασε ειδικά σχεδιασμένα υποβρύχια landers, τα οποία μπορούν να φτάσουν σε βάθος έως και 11.000 μέτρων. Ο στόχος είναι να πραγματοποιηθούν νέες μετρήσεις στον βαθύ ωκεανό, αυτή τη φορά με εξοπλισμό που θα μπορεί να παρακολουθεί ταυτόχρονα το οξυγόνο, το υδρογόνο, τη θολότητα, την αγωγιμότητα και την πίεση.
Οι επιστήμονες θέλουν κυρίως να απαντήσουν σε ένα ερώτημα που παραμένει άλυτο: τι ακριβώς δημιουργεί το οξυγόνο;
Η αρχική θεωρία ήταν ότι οι μεταλλικοί όζοι λειτουργούν σαν ένα είδος φυσικής «μπαταρίας», δημιουργώντας ηλεκτρικό δυναμικό που μπορεί να διασπά το θαλασσινό νερό και να απελευθερώνει οξυγόνο. Οι ερευνητές είχαν μετρήσει τάση έως και 0,95 volt στην επιφάνεια των όζων.
Όμως ακριβώς εδώ βρίσκεται και η μεγάλη επιστημονική διαμάχη.
Μετά τη δημοσίευση της μελέτης, άλλοι επιστήμονες αμφισβήτησαν την ερμηνεία των αποτελεσμάτων και τέθηκαν ερωτήματα ακόμη και για το αν το φαινόμενο οφείλεται πράγματι στους μεταλλικούς όζους ή σε πειραματικό παράγοντα. Η ίδια η Nature Geoscience έχει πλέον προσθέσει σημείωση που ενημερώνει τους αναγνώστες ότι υπάρχουν ζητήματα σχετικά με τη μελέτη τα οποία εξετάζονται από τους εκδότες.
Γι' αυτό η νέα αποστολή αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη εξερεύνηση του βυθού, αλλά για προσπάθεια να διαπιστωθεί αν το «σκοτεινό οξυγόνο» είναι πραγματικό φυσικό φαινόμενο και, εφόσον είναι, πώς ακριβώς παράγεται.
Το ζήτημα έχει τεράστια σημασία και για έναν ακόμη λόγο. Οι ίδιοι μεταλλικοί όζοι που μπορεί να συνδέονται με το φαινόμενο θεωρούνται ένας από τους μεγάλους στόχους της μελλοντικής εξόρυξης στον βαθύ ωκεανό. Αν αποδειχθεί ότι παίζουν ρόλο στη λειτουργία των οικοσυστημάτων του βυθού, η μαζική απομάκρυνσή τους θα μπορούσε να έχει συνέπειες που σήμερα δεν μπορούμε να υπολογίσουμε.
Και το μυστήριο δεν περιορίζεται στη Γη. Αν μπορεί να δημιουργηθεί οξυγόνο σε ένα περιβάλλον χωρίς φως, τότε ανοίγει ξανά η συζήτηση για το αν παρόμοιοι μηχανισμοί θα μπορούσαν να υποστηρίξουν μικροβιακή ζωή σε σκοτεινά περιβάλλοντα άλλων κόσμων, όπως ο Εγκέλαδος ή η Ευρώπη.
Για την ώρα, πάντως, οι επιστήμονες δεν έχουν την οριστική απάντηση. Το «σκοτεινό οξυγόνο» παραμένει ένα από τα πιο παράξενα και αμφιλεγόμενα μυστήρια του βαθιού ωκεανού και η νέα αποστολή έχει έναν ξεκάθαρο στόχο: να δείξει αν πραγματικά υπάρχει.
