Το αποτύπωμα της ψυχής
Να κάτι που δεν μπορεί ο ποιητής να σημειώσει: το σκίρτημα της ψυχής του! Δεν αρκούν τα φτερά του έρωτα, oύτε το πιάνο που συνοδεύει τον παφλασμό των κυμάτων για να γραφτούν αυτά που μένουν ανείπωτα και ανίδωτα. Ίσως ο χρόνος και οι ώρες να μπορούν στερεώσουν το υγρό μελάνι που χάνεται στις σχισμές της σκέψης, ίσως… Μπορεί να αρκεί ένα ουρλιαχτό, μια εξομολόγηση, φωνή βοήθειας, διαμαρτυρίας, που έρχεται από τα 60’s και πάει στο άπειρο, μπορεί… Κι αν όλα βρίσκονται στη γυμνή αλήθεια του θεάτρου του παραλόγου; Ναι, εδώ στέκεσαι και ψάχνεις την τρέλα σου που δικαιολογεί τη λογική σου και συνομιλεί με την ψυχή σου!
Και πριν βγάλεις την κασετίνα άσος άφιλτρο για να γράψεις αυτό που δεν ακούς και αυτό που δεν βλέπεις, παίρνεις το όπλο σου και κολλάς ξανά χέρια, πόδια. Πλέον είσαι ένα αστέρι πεσμένο που αναβοσβήνει κάτω από το δέρμα, το αίμα, τα δάκρυα, τον χτύπο της καρδιάς… Τότε δεν μιλάς, εύχεσαι μόνο. Δίνεις το χέρι σου στον Διάβολο και συγχωρείς τον εαυτό σου που δεν ξέρει τι κάνει. Με το καρφί της αμαρτίας σου σπας την άδεια γυάλα σου και αφήνεσαι στη μία και μοναδική ανάσα σου, αφήνεσαι σε αυτό που διαβάζεις και είναι «Η εξομολόγηση μας πλαστής ψυχής» (Εκδόσεις Ποταμός), του Ιλάριε Βορόνκα.
Η πεταλούδα στο στόμα
Το βιβλίο αυτό δεν έχει νόημα να το κατατάξεις. Μοντερνισμός, υπαρξισμός, φουτουρισμός ρομαντισμός και δεν ξέρω και γω τι άλλο… Αυτό το βιβλίο πρέπει να το νιώσεις, να το αφήσεις να μπει σαν πεταλούδα στο στόμα και σαν αστραπή στα μάτια σου. Εδώ είναι σαν να μπαίνει το κοράκι του Πόε κάτω από το δέρμα σου και αφού πετάξει στα δώματα του εσωτερικού σου κόσμου, κάθεται δίπλα από καρδιά και αρχίζει να μεταφράζει-μεταφέρει τους χτύπους της.
Σε αυτό το βιβλίο συνειδητοποιείς ότι είμαστε μεν ένα σώμα, αλλά έχουμε δύο γλωσσικά όργανα και μια μόνιμη αντανάκλαση πίσω από τα μάτια. Ο Ιλάριε Βορόνκα σε κάνει να συνειδητοποιείς ότι δεν θα μάθεις ποτέ ποιος είσαι παρά μόνο λίγο πριν το τέλος της ζωής σου. «Η εξομολόγηση μιας πλαστής ψυχής» σου υπενθυμίζει το απρόβλεπτο και αληθινά ελεύθερο στοιχείο που ζει μέσα σου/μας: την ψυχή. Αυτό που δεν μπορείς να προσδιορίσεις, να του δώσεις μορφή και σχήμα, αυτό που διαρκώς καθορίζει και επανακαθορίζει την ταυτότητά σου/μας. Εδώ, τις νεκρές ψυχές δεν τις μαζεύει ο Γκόγκολ, αλλά ένας Ρουμάνος ποιητής. Και όχι, δεν τις αγοράζει ούτε τις πουλάει, απλά άκουσε και είδε το σκίρτημα τους.
«Ένα πράγμα λευκό που αιμορραγούσε»
Ο ανώνυμος ήρωας του μυθιστορήματος υποβάλλεται σε εκτομή ψυχής! Ένα πράγμα λευκό που αιμορραγούσε, γράφει στην πρώτη σελίδα. Η φθορά της προηγούμενης επιβάλλει την αλλαγή και την προσθήκη νέας. Βρισκόμαστε εν καιρώ πολέμου και, ευτυχώς, η ειρήνη είναι μακριά. Ο πρωταγωνιστής μας παίρνει την ψυχή ενός στρατιώτη ο οποίος αναζητά τη χαμένη του αγάπη.
Ο Βορόνκα «πατά» πάνω στις ανάσες του εσωτερικού λόγου/μονολόγου, στις παύσεις της σκέψης και στον πυρετό του βλέμματος για να στήσει την πλοκή και την αφήγησή του. Η ειρωνική, κρυφά σκωπτική, συμβολική, αναφορά στον πόλεμο και στην ευτυχία της απομακρυσμένης ειρήνης, είναι η έμμεση και ευθεία βολή του Βορόνκα για το ημιτελές θαύμα που λέγεται «άνθρωπος». Εμείς δημιουργούμε και εμείς καταστρέφουμε. Εμείς γεννάμε και εμείς σκοτώνουμε. Εμείς σώζουμε και εμείς καταδικάζουμε. Εμείς αγαπάμε και εμείς ξεχνάμε. Και μες τις αντιφάσεις ξεχνάμε ποιοι είμαστε και δεν ξέρουμε πού πατάμε και πού πάμε. Έχουμε μια ταυτότητα, εθνική, φυλετική, θρησκευτική, ταξική, σεξουαλική, αλλά δεν βλέπουμε, και δεν ξέρουμε αν έχουμε, το αποτύπωμα της ψυχής. Ο Βορόνκα πιάνει το νήμα της ανθρώπινης επικοινωνίας από την αρχή, από το σκοτάδι του και δίνει ολοκληρωμένη την ουσία της ανθρωπότητας. Γεννιόμαστε, μεγαλώνουμε, προσπαθούμε να επιβιώσουμε, αγαπάμε, πονάμε, πεθαίνουμε και η ζωή κάπου αλλού συνεχίζεται. Ο συμπυκνωμένος, αποσπασματικός λόγος τους Βορόνκα κόβει σαν νυστέρι και στο τέλος μένει το καθαρό βάρος της ψυχής, τίποτα περισσότερο, τίποτα λιγότερο.
Για να μπορέσουμε να ενθουσιαστούμε, ψυχαγωγηθούμε, ευφρανθούμε, καίρια ήταν η φροντίδα των εκδόσεων Ποταμός και η μετάφραση του Αχιλλέα Κυριακίδη. Ακρίβεια και πλούτος λεξιλογίου, σεβασμός και παρακολούθηση του ρυθμού και των «αναπνοών» του κειμένου. Μπράβο στον Αχιλλέα Κυριακίδη και στις εκδόσεις Ποταμός.
*Το βιβλίο κυκλοφορεί σε όλα τα κεντρικά βιβλιοπωλεία και ΕΔΩ
