«Η επέτειος»: Μια πένθιμη γιορτή…
«Μια κοινωνία που πέφτει», που ακούμε στην ταινία Το Μίσος, του Κασοβίτς. Η αθόρυβη γέννηση του φασισμού, που μας δείχνει Η Λευκή Κορδέλα του Χάνεκε. Τα βιβλία του Χανς Φάλαντα, ένα ποίημα του Αναγνωστάκη με τίτλο Φοβάμαι, η πρώτη σκηνή από το Miss Violence, του Αλέξανδρου Αβράνα. Τα κομμάτια της Γκερνίκα του Πικάσο που δεν ενώνονται και ένα ποίημα καταγγελία του πολέμου από τον Χάρολντ Πίντερ. Τα θεατρικά έργα του Θανάση Τριαρίδη και αστυνομικά δελτία των οκτώ. Οι φωνές που «πνίγονται» στους τέσσερις τοίχους και ένα βιβλίο που εκρήγνυται μέσα σου και το ωστικό του κύμα μένει μέσα σου.
Ένα μυθιστόρημα που γράφτηκε μέσα στον μύθο για να αντέξουμε την αλήθεια που προσφέρει. Όταν μας τη δίνουν άμεσα και ωμά, πιανόμαστε από το σοκ, τρανταζόμαστε, στεκόμαστε για λίγο, μα προχωράμε. Όταν, όμως, τα λόγια διαλύουν τον περίγυρο, το σκηνικό της ζωής μας, τότε μένουμε εκτεθειμένοι στα σημεία των καιρών και καλούμαστε να αναμετρηθούμε με το τέρας που φτιάξαμε, ανεχτήκαμε, γίναμε! Το βλέμμα που μένει άκαμπτο σαν στρατιωτική εντολή και οι προσωπικές σχέσεις που μένουν μουδιασμένες για πάντα, η σιωπή-υποταγή και η τελευταία έξοδος που γίνεται απόδραση, πένθιμη γιορτή και επίμονη μνήμη που καλεί τον άνθρωπο να τη γιορτάζει κάθε χρόνο. Αυτή είναι «Η επέτειος» (Εκδόσεις Ίκαρος) του Αντρέα Μπαγιάνι.
Οι ρωγμές που μας «τρώνε» από μέσα
Το βιβλίο του Αντρέα Μπαγιάνι είναι καθηλωτικό. Και να γιατί: Οι αθέατες πλευρές της βίας, ενδοοικογενειακής, έμφυλης, ψυχολογικής, σωματικής, φωτίζονται με τρόπο που τις αποκαλύπτει μεν, αλλά δεν τις εξαφανίζει δε. Ο συγγραφέας εντοπίζει τις ρωγμές της ψυχής που λίγο-λίγο μας «τρώνε» από μέσα, μας ακινητοποιούν και αφήνουν την τυραννία της πατριαρχίας να μας «καταπιεί». Το βίαιο ξέσπασμα, όσο τρομακτικό και εντυπωσιακό κι αν είναι, κρατά λίγα λεπτά και μετά χάνεται. Αυτό, όμως, που αφήνει πίσω μένει και νεκρώνεται τα πάντα για πάντα! Οι λέξεις, οι φράσεις, οι σκηνές του Μπαγιάνι αυτό ακριβώς αποκαλύπτουν και γι’ αυτό μας συνταράζει «Η επέτειος».
Ο ιταλός συγγραφέας μας λέει κάτι πολύ απλό και βαθιά υπαρξιακό: πίσω από κάθε οικογένεια υπάρχει μία άλλη που κινείται στην κόψη του ξυραφιού. Αυτή η δεύτερη οικογένεια φτιάχνεται από τις επιθυμίες που περιμένουν, τις ανάγκες που δεν φωνάζουν και τις απλές χειρονομίες που σιωπούν. Όταν αυτά δεν ικανοποιούνται και μένει μόνο το σκληρό βλέμμα, η χειραγώγηση και η επίδειξη της δύναμης (σωματικής, πνευματικής), τότε τα άτομα που ζουν μέσα μας πεθαίνουν! Η οικογένεια συγκεντρώνεται στον έναν, στον εξουσιαστή, και αυτός αφήνεται, πλέον, ελεύθερος να ασκήσει όση βία θέλει, όπως θέλει.
Τι συνέβη σε μια οικογένεια που ήταν καταδικασμένη να διαλυθεί
Η ιστορία ξετυλίγεται μέσα στα τετραγωνικά ενός διαμερίσματος και στο μυαλό και την ψυχή του γιου της οικογένειας. Εμείς διαβάζουμε την αφήγηση του παιδιού που έγινε έφηβος και μετά ενήλικας και κατάφερε να αποδράσει από το τοξικό, πατριαρχικό, οικογενειακό περιβάλλον. Ο νεαρός άντρας που μας απευθύνεται έχει κάνει κάτι αδιανόητο: έχει εγκαταλείψει τον πατέρα και τη μητέρα του και το έκανε για να σωθεί και να σώσει ό,τι κι αν σώζεται από μια μονοδιάστατη και φοβισμένη/εκφοβιστική οικογένεια. Η αδερφή του έχει φύγει πιο εύκολα. Αυτός, ωστόσο, έμεινε για καιρό δεμένος στην αλυσίδα που είχε φτιάξει ο πατέρας-αφέντης και η μητέρα-αιχμάλωτη. Η μητέρα λειτουργεί ως καθρέφτης που αντέχει και δεν σπάει, αλλά μένει πάντα σκονισμένος και αιώνια κτήμα του ιδιοκτήτη δυνάστη. Η απονεκρωμένη φύση της είναι αυτή που αντανακλά τη δράση διάδραση των μελών και αποκαλύπτει τον ύπουλο και επικίνδυνο πατέρα-τύραννο.
Ο τρόπος που εισχωρεί η ματιά του γιου, αυτού που έχει καταφέρει να βλέπει απ’ έξω και από το αθέατο μέσα τα πράγματα, είναι μοναδική. Ο Μπαγιάνι συλλαμβάνει την πτώση της οικογένειας, τις κρυμμένες στιγμές αυταρχισμού και πόνου που προκαλεί ο πατέρας και το αφοπλιστικό ξάφνιασμα της άμεσης εκδήλωσης της βίας. Η ήρεμη αφηγηματική δύναμη εκφράζεται πάνω στην αποστασιοποιητική προσέγγιση του Μπαγιάνι. Η γραφή του είναι σαν ένα πανοραμικό πλάνο που δείχνει καθαρά το τι έχει συμβεί σε μια οικογένεια που ήταν καταδικασμένη να διαλυθεί. Σαν το πλάνο του Σκορσέζε στο μακελειό του Ταξιτζή. Διαβάζουμε στη σελίδα 99: Ο πατέρας μου έκανε σκόνη και θρύψαλα κάθε είδους δεσμό, οικογενειακό ή μη. Μετέτρεψε τη ζωή της γυναίκας του σε μια έρημο δίχως ζωή στον ορίζοντα. Μόνο που εκείνη ήταν η μοναδική που μπορούσε να κατοικήσει αυτήν την έρημο, η μοναδική που είχε εκφράσει μια τόσο ολοκληρωτική, τόσο οριστική παραίτηση από τα πάντα.
Αυτό το σπουδαίο βιβλίο ευτύχησε να το αναλάβει μεταφραστικά η Δήμητρα Δότση. Πραγματικά, κάθε ανάσα, κάθε μικρή σκέψη, κάθε δισταγμός, κάθε εικόνα, του Μπαγιάνι είναι εδώ και οφείλεται στη μετάφρασή της.
*Το βιβλίο το βρίσκεται σε όλα τα κεντρικά βιβλιοπωλεία και ΕΔΩ
