Βρίσκοντας τον εαυτό (pics)

Βρίσκοντας τον εαυτό (pics)
Η λογοτεχνική γωνιά του Gazzetta σας παρουσιάζει δύο βιβλία-οδηγούς για την ταυτότητα, την ύπαρξη…

Η αναζήτηση ταυτότητας είναι σταθερή πηγή έμπνευσης και δοκιμασίας. Αυθαιρετώντας, αν θέλουμε να το προσδιορίσουμε λογοτεχνικά θα το κατατάσσαμε στην «υπαρξιακή λογοτεχνία». Στην ουσία πρόκειται για την κατασκευή μύθου που στοχεύει στο «εγώ» του συγγραφέα και του αναγνώστη. Ο φανταστικός κόσμος που προσφέρει κάθε συγγραφέας είναι η απεικόνιση και αναζήτηση της πραγματικότητας. Στο πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης η απόκτηση ταυτότητας είναι ο θεμέλιος λίθος, η πυξίδα προσανατολισμού στον χαοτικό κόσμο, εξωτερικό και εσωτερικό. Ο δημιουργός ιστοριών διαθέτει την κατάλληλη απόσταση και την τόλμη να παρατηρήσει για να ψάξει και να καταλάβει. Οι πηγές, αληθινές και μη, έμπνευσης τον βοηθούν να κοιτάξει εκεί που θέλει και να διαμορφώσει το ύφος που του ταιριάζει. Το Gazzetta σας παρουσιάζει δύο βιβλία που αναδεικνύουν το θέμα της αναζήτησης ταυτότητας. Το πρώτο είναι ο «Μπράβος» (Εκδόσεις Gutenberg) του Άλαν Τρότερ και το δεύτερο «Το μάγουλο της Παναγίας» (Εκδόσεις Άγρα) του Παντελή Μπουκάλα. [photo credits: imdb/persona]

Φόβος για τη βία και την ανθρωπιά

Το ντεμπούτο του Άλαν Τρότερ έκανε αίσθηση όταν κυκλοφόρησε στη Μεγάλη Βρετανία το 2019. Ο σκωτσέζος συγγραφέας έκανε κάτι που όταν το συναντάμε ή μας καθηλώνει ή μας προκαλεί πλήξη: πήγε κόντρα στο ρεύμα της λογοτεχνικής προσέγγισης. Εν προκειμένω ήξερε πολύ καλά πού είναι ουσία της ύπαρξης των ηρώων του και αποφάσισε να μας αφηγηθεί την απώλεια αυτής! Το να αποδομείς είναι δυσκολότερο από το να συνθέτεις μια και η αφαίρεση ενέχει τον κίνδυνο της αποδυνάμωσης. Ο Τρότερ έπρεπε να προσέξει τα τραύματα των χαρακτήρων του και να αφαιρέσει καθετί απάνθρωπο για να αναδείξει το ανθρώπινο και μαζί την ταυτότητα τους.
Ο τίτλος, «Μπράβος», δηλώνει την «επαγγελματική» ιδιότητα των πρωταγωνιστών. Σε μια πόλη γεμάτη απατεώνες και κακοποιούς, ο μπράβος Μποξ και ο συνεργάτης του δέρνουν και μαχαιρώνουν κατά παραγγελία. Κάποιο βράδυ, σ’ ένα τραπέζι πόκερ, συναντούν έναν συγγραφέα «της κακιάς ώρας» και ένα μυστηριώδη ντετέκτιβ, οι οποίοι τους εμπλέκουν σε μια ιστορία αποτρόπαιης βίας που αφήνει πίσω της αμέτρητα πτώματα. Το βιβλίο φαίνεται ότι ανήκει στην κατηγορία του «αστυνομικού», όμως ξεπερνά την εν λόγω κατηγορία. Οι λυρικές περιγραφές, οι φιλοσοφικοί στοχασμοί και οι παρατηρήσεις που έρχονται από το μέλλον, καθιστούν το έργο του Τρότερ στο απόλυτο υπαρξιακό μυθιστόρημα. Στις σελίδες του βρίσκουμε θραύσματα των Ρέιμοντ Τσάντλερ, Αλμπέρ Καμί, Φίλιπ Ντικ, Πατρίσια Χάισμιθ. Πριν το έγκλημα είναι η σκέψη και πριν τη σκέψη η επιβίωση. Σε λόγια του Χρόνου πριν το παρόν το παρελθόν και πριν το παρελθόν το μέλλον!
Αυτό που χαρακτηρίζει τους ήρωες του δεν είναι η βία, δεν είναι η ανθρωπιά. Ο φόβος αυτών είναι που τους ορίζει και καθορίζει. Δεν ξέρουν πώς να ζήσουν και πώς αλλιώς να επιβιώσουν. Η εκτέλεση εντολών και η πρόκληση πόνου σε άλλους επ’ αμοιβή τους μετατρέπει σε ψυχρά, κυνικά, όργανα. Εντούτοις, έτσι ξεπερνούν τον φόβο της βίας. Αυτός της ανθρωπιάς δεν μπορεί να χαθεί με μια γροθιά, μια μαχαιριά, έναν πυροβολισμό. Μόνο η συνειδητοποίηση του αναπότρεπτου της ανθρώπινης μοίρας τους βοηθά και τους σκοτώνει την ίδια στιγμή! Η αφήγηση του Τρότερ είναι συναρπαστική και απαιτητική και στον πυρετικό ρυθμό του λόγου του κινήθηκε και η μετάφραση του Γιώργου Ίκαρου Μπαμπασάκη.

Εξώφυλλο Μπράβος

Μια παθιασμένη εικασία

Το δεύτερο βιβλίο, «Το μάγουλο της Παναγίας», αφορά εμάς, του Έλληνες ,αλλά και όσους βρίσκονται ή βρέθηκαν στη θέση του αγωνιστή, του επαναστάτη. Δεν έχουμε να κάνουμε με ιστορική μελέτη, ανάλυση γεγονότων του ’21. Όπως μας πληροφορεί ο υπότιτλος διαβάζουμε την «αυτοβιογραφική εικασία του Γεώργιου Καραϊσκάκη». Ο συγγραφέας, ο Παντελής Μπουκάλας, διακρίνεται για τον καθαρό του λόγο, το ανήσυχο πνεύμα, τον σεβασμό στην Ιστορία και τα πρόσωπα και την επαγγελματική του ευσυνειδησία. Όπως μας πληροφορεί στον επίλογο: «Το δικό μου πορτρέτο, εξ ορισμού μια εικασία, μια δοκιμή, δεν σχεδιάστηκε φυσικά για να απαντήσει σε ερωτήματα στα οποία δεν έχει απαντήσει ακόμα η Ιστορία. Δεν αποβλέπει επίσης στην ανάπλαση κάποιου “αυθεντικού” Καραϊσκάκη, με τα ρουμελιώτια στο στόμα του, που δεν είναι εύκολο να αναπαρασταθούν τυπογραφικά με πληρότητα ούτε να γίνουν αμέσως και ευρέως κατανοητά».
Ο Μπουκάλας, λοιπόν, επιλέγει τη θεατρική μορφή στο πεζογράφημα του για να μας παρασύρει στα έργα και τα λόγια του μεγάλου αγωνιστή. Για να μας θυμίσει τι σημαίνει αγώνας, επανάσταση και τι αλλαγή ψυχής και συμπεριφοράς. Η εθνική μας ταυτότητα βρίσκεται στον Καραϊσκάκη γιατί είναι διαρκώς υπό διαμόρφωση. Τον «γιό της καλόγριας» η φωτιά και το ατσάλι, το αίμα και το ψέμα, οι ανάγκες του Αγώνα σμίλεψαν την προσωπικότητα του. Ο Μπουκάλας συνδυάζει άψογα τη φαντασία με διαθέσιμες μαρτυρίες, ιστοριογραφήματα, δημοτικά τραγούδια, λαογραφικές αναφορές. Η σκηνή που φτιάχνει δίνει σχήμα στις σκιές και στηρίγματα στις φωτιές, η εθνικοαπελευθερωτική επανάσταση ξεδιπλώνεται μπροστά μας και ο Καραϊσκάκης είναι εκεί, πρωταγωνιστής, ήρωας και αποδιοπομπαίος τράγος. Το βιβλίο του Παντελή Μπουκάλα ξεχειλίζει από πάθος, νηφαλιότητα, συντροφικότητα, ηρωισμό, αλληλεγγύη, προδοσία, αχαριστία, ξεχειλίζει από την ύπαρξη, την ταυτότητα της Ελλάδας.

Εξώφυλλο Το μάγουλο της Παναγίας