«Φως τον Αύγουστο»: Σπουδή γυμνού
Όταν γεννιόμαστε δεν υπάρχουν χρώματα, κι ας λένε, κι ας δείχνουν, κι ας μας τα φορτώνουν. Ναι, το δέρμα το «σώμα» του και τη «γλώσσα» του, αλλά αυτό είναι μόνο η βιολογική εντολή. Κανείς δεν λαμβάνει υπόψη τη μετάβαση από το σκοτάδι στο φως και από το φως στο σκοτάδι. Λογικό. Η ζωή προηγείται, έπεται, ακολουθεί, περιμένει, υπομένει, διαλέγει, υποκλίνεται και συνεχίζει. Ωστόσο, τι γίνεται όταν εκθέσεις γυμνό το ανθρώπινο σώμα στο φως του Αυγούστου; Το γαλακτερό και ελαφρά κίτρινο χρώμα που δίνει ο ήλιος, κυρίως το μεσημέρι, ακυρώνει τους νόμους των χρωμάτων, των συνειδήσεων, των αντιλήψεων, των ηθών.
Ο άνθρωπος που στέκει ακάλυπτος στην ερημιά του τόπου δεν έχει χρωματική ταυτότητα. Το λευκό μπλέκει με το αθέατο σκούρο και τότε το άτομο που βλέπεις είναι ο Χριστός και ο Διάβολος, το καλό και το κακό, το φιλικά γνώριμο και το απειλητικά άγνωστο. Είναι ο ανθρώπινος δυϊσμός που στη μία πλευρά έχει την αλυσίδα και την πληγή στο συκώτι και από την άλλη την αθωότητα και την ανωτερότητα, το φωτοστέφανο της πίστης και της ανθρωπιάς. Ο γυμνός άνθρωπος είναι η αρχή και το τέλος, είναι ο νικητής Βορράς και ο ηττημένος Νότος του αμερικανικού εμφυλίου. Ο γυμνός άνθρωπος είναι η αποκάλυψη του Φόκνερ, είναι η ουσία του μυθιστορήματος «Φως τον Αύγουστο» (Εκδόσεις Gutenberg).
Ο Φόκνερ δεν ξεχνά τον ηττημένο Νότο
Ο Φόκνερ δεν ξέχασε ποτέ τον ηττημένο άνθρωπο του Νότου. Γι’ αυτόν, το να προχωράς δεν σημαίνει ότι αφήνεις, ότι μπορείς να αφήσεις, τα πάντα πίσω. Το παρελθόν, και όσα έζησαν και έμειναν σε αυτό, σε ακολουθεί, σε συντροφεύει, σε στοιχειώνει. Η ήττα του Νότου στο εμφύλιο μπορεί να οδήγησε στην απελευθέρωση των σκλάβων, όμως ο κόσμος που είχε φτιαχτεί γι’ αυτούς έμεινε στα μυαλά, στις ψυχές και στα σώματα των ανθρώπων. Το σώμα ποτέ δεν ξεχνά και είναι αυτό που κουβαλά την πιο ισχυρή μνήμη.
Οι ΗΠΑ ρίζωσαν σε μεγαλό βαθμό χάρη στη δουλοκτησία. Η απάνθρωπη δουλεία έδωσε σε ένα μέρος του πληθυσμού δύναμη, πλούτο, την ικανότητα να ελέγχουν τις ζωές άλλων ανθρώπων. Πάνω σε αυτή την εγκληματική πρακτική χτίστηκαν κοινότητες, συνήθειας, ήθη, συμπεριφορές. Όταν, λοιπόν, ήρθε η απελευθέρωση των δούλων, δύο νέοι κόσμοι εξακολουθούσαν να υπάρχουν. Αυτοί που βοήθησαν να σταματήσει η δουλεία και αυτοί που ευεργετήθηκαν απ’ αυτήν και οικοδόμησαν τη ζωή τους πάνω σε αυτήν. Ο κόσμος προχωρούσε, όμως η σκόνη και η ζέστη, το πυρωμένο φως του Αυγούστου, ήταν πάντα εκεί και για πολλά χρόνια κρατούσε μαζί τον εκμεταλλευτή και τον εκμεταλλευόμενο.
Το «Φως τον Αύγουστο» απεικονίζει τη βαθιά εσωτερική σύγχυση του ανθρώπου, την υπαρξιακή αγωνία του και την αδυναμία του να ξεπεράσει τον βίαιο, μικροπρεπή, εαυτό του. Για τον Φόκνερ, αυτοί που ηττηθήκαν στον πόλεμο και αυτοί που ναι μεν έσπασαν τα δεσμά, αλλά έμειναν στην περιοχή της ήττας, έχουν κάτι κοινό: το παρελθόν και τη φτώχεια. Ο διαχωρισμός στη νέα εποχή γίνεται πρώτα με ταξικά κίνητρα, δεδομένα, και μετά ακολουθούν οι επίμονες φυλετικές, έμφυλες, θρησκευτικές προκαταλήψεις. Ένας από τους βασικούς χαρακτήρες του βιβλίου, ο Τζο Κρίσμας, έχει ανοιχτόχρωμο δέρμα, αλλά μέσα του κυλά το αφροαμερικανικό πνεύμα. Σε αυτόν ενσαρκώνεται ο νέος άνθρωπος των ΗΠΑ λίγο μετά τον εμφύλιο. Ο Φόκνερ στήνει έναν άλλο, ιδιότυπο, εμφύλιο, που περνά μέσα από τον Κρίσμας και τα πρόσωπα που γνωρίζει και τον συνοδεύουν.
Μέσα στο ανθρώπινο σκοτάδι
Ο Φόκνερ τοποθετεί τη δράση την περίοδο του μεσοπολέμου. Βρισκόμαστε στις αρχές των 30’s και οι ΗΠΑ βιώνουν τις δυσάρεστες συνέπειας του κραχ. Στις περιφερειακές πόλεις, στην επαρχία, ο χρόνος κινείται στα εμφυλιακά-μετεμφυλιακά χρόνια. Η νέα αμερικανική ταυτότητα χάνεται μέσα στη βία, τον ρατσισμό, τις δεισιδαιμονίες, τη φτώχεια, τον αποκλεισμό, τη θρησκευτική πίστη. Μια λευκή έγκυος γυναίκα και ο Κρίσμας είναι στο επίκεντρο της αφήγησης. Μέσα από φλας μπακ, μαθαίνουμε πώς συνδέονται οι δυο τους με ένα τρίτο πρόσωπο που έχει επηρεάσει σημαντικά τις ζωές αμφοτέρων.
Ο Φόκνερ αποκαλύπτει τις εσωτερικές διαδρομές των ηρώων του και τις εξωτερικεύει καθαρά τόσο σε αφηγηματικό όσο και εκφραστικό, δομικό επίπεδο. Ο λόγος του μας βάζει μέσα στο ανθρώπινο σκοτάδι, στην αδυναμία να βρούμε το φως που θα οδηγήσει τα βήματά μας, στην ανημποριά μας να ξεφύγουμε από τα φαντάσματα του παρελθόντος. Οι τσακισμένοι από τη ζωή ήρωες του επιβιώνουν χωρίς να αλλάζει κάτι ουσιαστικά στον βίο του. Είναι, όμως, αυτή η προσπάθεια, της επιβίωσης, να βρουν τον προορισμό, την ταυτότητά τους, που κάνει τις φυσιογνωμίες τους αξιόλογες και σημαντικές. Το ψυχογράφημα των προσώπων και κατ’ επέκταση των κοινωνιών, της χώρας, αποδίδεται μέσα από το αποκαλυπτικό, εναργές, πνεύμα και τη γεμάτη ζωντάνια γλώσσα του δημιουργού. Σε αυτό το μεγάλο μυθιστόρημα, με τους κόσμους, εσωτερικούς-εξωτερικούς, να ενώνονται, η μετάφραση του Παναγιώτη Κεχαγιά είναι αξιοπρόσεκτη. Ο ρυθμός, η ατμόσφαιρα και η διαμόρφωση των προσώπων και των κοινωνικών, πολιτικών, φυλετικών, θρησκευτικών σκηνικών από τον Φόκνερ, βρίσκουν χώρο και μορφή στην ελληνική γλώσσα.
*Το βιβλίο το βρίσκεται στα κεντρικά βιβλιοπωλεία και ΕΔΩ
