Το φαινόμενο Dehnel: Πώς ορισμένα είδη μπορούν να συρρικνώσουν τα οστά και τον εγκέφαλό τους κατά 20% για να επιβιώσουν τον χειμώνα

• Ποια είναι τα ζώα που... συρρικνώνονται;
• Τι έδειξε μελέτη στους τυφλοπόντικες
• Η εντυπωσιακή αναγέννηση της άνοιξης

Κάποια είδη πέφτουν σε λήθαργο μέχρι την άνοιξη, άλλα βρίσκουν τρόπους να αναζητήσουν τροφή, ενώ υπάρχουν και εκείνα που απλώς αποδέχονται το παγερό περιβάλλον.

Ωστόσο, μέσω μιας διαδικασίας γνωστής ως «φαινόμενο Dehnel», μια επιλογή μικρών θηλαστικών μπορεί να μειώσει το μέγεθός της έως και 20% ή και περισσότερο πριν από τη χειμερινή περίοδο. Δεν χάνουν απλώς βάρος, μειώνουν ενεργά το μέγεθος των οστών, των οργάνων και των ιστών τους.

Ποια είναι τα ζώα που... συρρικνώνονται;

Το φαινόμενο περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1949 και έκτοτε έχει εντοπιστεί σε ορισμένες μυγαλές (συγκεκριμένα στην οικογένεια με τα κόκκινα δόντια), σε τυφλοπόντικες και σε δύο είδη μικρών νυφιτσών.

Αν και έχει μελετηθεί περισσότερο στις μυγαλές, αυτές ζουν συνήθως μόνο 13 μήνες, οπότε βιώνουν το φαινόμενο μόνο μία φορά στη ζωή τους, γεγονός που περιορίζει τις γνώσεις μας. Ως εκ τούτου, οι ερευνητές προσπαθούν ακόμη να ανακαλύψουν τους παράγοντες που οδηγούν σε αυτή τη μοναδική προσαρμογή.

Τι έδειξε μελέτη στους τυφλοπόντικες

Για να διερευνηθεί περαιτέρω αυτό, μια μελέτη του 2022 εξέτασε τους ευρωπαϊκούς τυφλοπόντικες, οι οποίοι έχουν παρόμοια οικολογία με τις μυγαλές, δεν πέφτουν σε χειμερία νάρκη και έχουν πολύ υψηλή κατανάλωση ενέργειας λόγω του συνεχούς σκαψίματος.

Οι ερευνητές τους συνέκριναν με τον ιβηρικό τυφλοπόντικα, καθώς έχουν διαφορετικούς κύκλους αναπαραγωγής και ζουν σε διαφορετικά κλίματα, κάτι που θα τους επέτρεπε να αξιολογήσουν αν ο κλιματικός παράγοντας παίζει ρόλο.

Η ομάδα διαπίστωσε ότι στους ευρωπαϊκούς τυφλοπόντικες το ύψος του κρανίου ακολουθούσε ένα εποχιακό μοτίβο κατά τη διάρκεια της ζωής τους, αφού ήταν μεγαλύτερο το καλοκαίρι και μικρότερο τον χειμώνα. «Μείωσαν το μέγεθος του κρανίου τους κατά 11%, φτάνοντας στο ελάχιστο μέγεθος τον Νοέμβριο του πρώτου έτους της ζωής τους», εξήγησαν οι συγγραφείς.

Για τον λόγο αυτό, πρόσθεσαν τους ευρωπαϊκούς τυφλοπόντικες στη λίστα των ζώων που παρουσιάζουν το φαινόμενο Dehnel. αλλά απέκλεισαν τον ιβηρικό. Ο τελευταίος δεν άλλαξε το μέγεθος του εγκεφάλου ή του κρανίου του, γεγονός που οδήγησε την ομάδα στο συμπέρασμα ότι το φαινόμενο Dehnel συνδέεται με το χειμερινό κλίμα και δεν προκαλείται μόνο από την έλλειψη πόρων.

Η εντυπωσιακή αναγέννηση της άνοιξης

Το ακόμα πιο αξιοσημείωτο είναι ότι την άνοιξη αυτά τα χαρακτηριστικά επανέρχονται, ορισμένα μερικώς και κάποια γίνονται ακόμη μεγαλύτερα από ό,τι ήταν το προηγούμενο καλοκαίρι.

Το στοιχείο, όμως, που προκαλεί τη μεγαλύτερη εντύπωση είναι ότι το κρανίο και η μάζα του εγκεφάλου υφίστανται μια τεράστια αλλαγή στο μέγεθός τους.