Η ιδιόρρυθμη γεωλογία πίσω από τις πέτρες του curling
Λίγα αθλήματα βασίζονται τόσο απόλυτα στην ποιότητα του εξοπλισμού όσο το curling. Οι χαρακτηριστικές πέτρες βάρους περίπου 20 κιλών δεν κατασκευάζονται απλώς από μια «κατάλληλη» πέτρα, αλλά προέρχονται σχεδόν αποκλειστικά από δύο συγκεκριμένα σημεία στον πλανήτη: το νησί Ailsa Craig στη Σκωτία και το λατομείο γρανίτη Trefor στην Ουαλία. Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία, αλλά αποτέλεσμα γεωλογίας, αντοχής στον χρόνο και δεκαετιών εμπειρικής δοκιμής.
Οι δύο τόποι κατασκευής
Το Ailsa Craig χρησιμοποιείται για την κατασκευή πετρών curling ήδη από τις αρχές του 19ου αιώνα, ενώ το Trefor μπήκε δυναμικά στο παιχνίδι μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν το άθλημα άρχισε να αποκτά διεθνή διάσταση. Και στις δύο περιπτώσεις, οι πέτρες ανήκουν στην οικογένεια των γρανιτοειδών πυριγενών πετρωμάτων, τα οποία σχηματίστηκαν από την ψύξη και κρυστάλλωση μάγματος σε διαφορετικές γεωλογικές περιόδους.
Σύμφωνα με τον ορυκτολόγο Derek Leung του Πανεπιστημίου Regina στον Καναδά, τα πετρώματα του Ailsa Craig δημιουργήθηκαν πριν από περίπου 60 εκατομμύρια χρόνια, όταν και δημιουργήθηκε ο Ατλαντικός Ωκεανός. Αντίθετα, το πέτρωμα του Trefor είναι πολύ παλαιότερο -400 έως 500 εκατομμυρίων ετών- και συνδέεται με την Καληδόνια Ορογένεση, ένα εκτεταμένο επεισόδιο σχηματισμού βουνών στη βόρεια Ευρώπη. Παρά τη διαφορά ηλικίας, και τα δύο θεωρούνται γεωλογικά «νεαρά», στοιχείο που περιορίζει την εμφάνιση μικρορωγμών και δομικών αδυναμιών.
Η επιστήμη πίσω από την ολίσθηση και την κρούση
Κάθε πέτρα curling διαθέτει δύο κρίσιμα τμήματα: την επιφάνεια στο κάτω μέρος, που έρχεται σε επαφή με τον πάγο, και την επιφάνεια κρούσης γύρω από τα πλαϊνά, η οποία δέχεται τα χτυπήματα από άλλες πέτρες. Οι απαιτήσεις για τα δύο αυτά σημεία είναι διαφορετικές και καθορίζουν την επιλογή του πετρώματος.
Η λεγόμενη «blue hone» του Ailsa Craig, με τους μικρούς και ομοιόμορφους κόκκους της, χρησιμοποιείται συνήθως στην κάτω επιφάνεια. Η δομή της μειώνει τον κίνδυνο αποκόλλησης κόκκων και απρόβλεπτης συμπεριφοράς στον πάγο, ενώ η χαμηλή πορώδης φύση της περιορίζει τη διείσδυση νερού και την εμφάνιση ρωγμών. Αντίθετα, για την επιφάνεια κρούσης προτιμώνται πετρώματα με μεγαλύτερη ποικιλία στο μέγεθος των κόκκων, όπως το common green του Ailsa Craig και τα μπλε και κόκκινα πετρώματα του Trefor, καθώς αντέχουν περισσότερο στις συνεχείς συγκρούσεις.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, παρά την επικρατούσα αντίληψη πως τα πετρώματα αυτά περιέχουν ελάχιστο χαλαζία -ένα εύθραυστο ορυκτό-, οι σύγχρονες μικροσκοπικές αναλύσεις του Leung έδειξαν ότι χαλαζίας υπάρχει και στους τέσσερις τύπους. Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, είναι η απουσία εκτεταμένων ρωγμών, κάτι που εξηγεί τη «μακροζωία» των πετρών, οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιούνται επί 50 έως 70 χρόνια.
Πέρα από το Ailsa Craig...
Θεωρητικά, τίποτα δεν αποκλείει την ύπαρξη κατάλληλων πετρωμάτων και σε άλλα μέρη του κόσμου. Στα τέλη του 19ου αιώνα, άλλωστε, οι Σκωτσέζοι curlers χρησιμοποιούσαν πέτρες από διάφορες περιοχές της χώρας. Η επικράτηση του Ailsa Craig και του Trefor φαίνεται να είναι αποτέλεσμα ενός συνδυασμού απόδοσης, παράδοσης και τυποποίησης.
Σήμερα, όμως, η εξόρυξη στο Ailsa Craig έχει σταματήσει, καθώς το νησί αποτελεί προστατευόμενο καταφύγιο πουλιών. Αυτό αναζωπυρώνει το ενδιαφέρον για νέες πηγές. Ο Leung εκτιμά ότι περιοχές με παρόμοιο γεωλογικό υπόβαθρο -όπως η Νέα Σκωτία στον Καναδά, που βρίσκεται στην απέναντι πλευρά της ίδιας τεκτονικής ρήξης- θα μπορούσαν να προσφέρουν λύσεις στο μέλλον. Το επόμενο βήμα, όπως λέει, είναι η συνεργασία με λατομεία και η δοκιμή νέων πετρωμάτων όχι μόνο στο εργαστήριο, αλλά και στον πάγο, εκεί όπου κρίνονται όλα.
