Starlink στο Ιράν: Πώς ο Έλον Μασκ έσπασε το ψηφιακό μπλακάουτ της Τεχεράνης
Η λογοκρισία στο Ιράν δεν καταρρέει με κραυγές, αλλά με σήματα. Όχι από κεραίες κινητής τηλεφωνίας, αλλά από δορυφόρους που κινούνται αθόρυβα πάνω από τη χώρα. Εκεί όπου η Τεχεράνη απειλεί με απαγχονισμό όσους συνδεθούν. Eνα δίκτυο ψηφιακής αντίστασης, βασισμένο στο Starlink του Έλον Μασκ, μετατρέπει τον ουρανό στον πιο απρόβλεπτο σύμμαχο των διαδηλώσεων.
Στα ορεινά περάσματα του Κουρδιστάν, οι παραδοσιακοί αχθοφόροι δεν μεταφέρουν πια μόνο τσάι ή καύσιμα. Κάτω από κουβέρτες και σακιά κρύβονται λευκά, επίπεδα τερματικά με ένα λιτό λογότυπο: Starlink. Πρόκειται για το πιο επικίνδυνο λαθρεμπόριο της εποχής. Ένα μπουκάλι αλκοόλ μπορεί να κοστίσει μαστιγώματα. Μια δορυφορική κεραία, όμως, μπορεί να κοστίσει τη ζωή.
Στην ψηφιακή εποχή, το απόλυτο όπλο των αυταρχικών καθεστώτων είναι το μπλακάουτ. Αυτό που συνέβη όμως στις 9 Ιανουαρίου 2026 δεν ήταν μια απλή διακοπή. Ήταν πλήρης αποσύνδεση. Μετά από σχεδόν δύο εβδομάδες διαδηλώσεων, το καθεστώς έριξε τον γενικό διακόπτη, αφήνοντας 85 εκατομμύρια ανθρώπους εκτός παγκόσμιου ιστού. Εκείνη τη στιγμή, τα σήματα του Starlink έπαψαν να είναι τεχνολογική πολυτέλεια και μετατράπηκαν σε μοναδική γραμμή επικοινωνίας με την πραγματικότητα.
Η άδεια και η παράκαμψη
Το έδαφος για αυτή τη σύγκρουση είχε προετοιμαστεί χρόνια νωρίτερα. Το 2022, το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών εξέδωσε τη Γενική Άδεια D-2, επιτρέποντας σε τεχνολογικές εταιρείες να παρακάμπτουν τους ψηφιακούς περιορισμούς του Ιράν. Με αυτή τη νομική κάλυψη και με πολιτική ανοχή από την Ουάσιγκτον, ο Έλον Μασκ ενεργοποίησε την υπηρεσία του. Ένα κλικ αρκούσε για να τρυπήσει το σκοτάδι που επέβαλαν οι Αγιατολάχ.
Η διαδρομή μιας κεραίας από την αγορά του Ντουμπάι έως μια ταράτσα στην Τεχεράνη μοιάζει με σενάριο κατασκοπευτικού θρίλερ. Ο εξοπλισμός περνά τον Περσικό Κόλπο με ταχύπλοα, αποφεύγοντας τις περιπολίες των «Φρουρών της Επανάστασης». Στη συνέχεια, Κούρδοι μεταφορείς διασχίζουν τα σύνορα με τα πόδια. Για τους ίδιους είναι απλώς ένα φορτίο. Για έναν φοιτητή στο Πολυτεχνείο Σαρίφ, είναι ο μόνος τρόπος να δείξει στον κόσμο τι συμβαίνει μέσα στις αίθουσες και τις φυλακές.
Στη μαύρη αγορά, ένα τερματικό Starlink φτάνει τα 3.000 δολάρια. Ποσό απαγορευτικό για έναν άνθρωπο, αλλά εφικτό όταν μια ολόκληρη πολυκατοικία συνεισφέρει. Ένα μόνο πιάτο στην ταράτσα και ένα δίκτυο Wi-Fi αρκούν για να αποκτήσει πρόσβαση μια γειτονιά.
Ο ίδιος ο Μασκ δεν έκρυψε ποτέ τον ρόλο του. Στα τέλη του 2022 είχε παραδεχτεί ότι λειτουργούσαν δεκάδες τερματικά στο Ιράν. Σήμερα, ο αριθμός αυτός θεωρείται πολλαπλάσιος. Σε ένα αποκεντρωμένο δίκτυο, μια κεραία αρκεί για να κρατήσει ζωντανό ένα οικοδομικό τετράγωνο. «Το Starlink είναι ενεργό στο Ιράν», έγραψε τότε. Για την Τεχεράνη, ήταν μια ευθεία πρόκληση.
Η απάντηση ήρθε με καταστολή
Το καλοκαίρι του 2025, το ιρανικό κοινοβούλιο ψήφισε νόμο που επιτρέπει τη θανατική ποινή για κατοχή εξοπλισμού Starlink, εφόσον θεωρηθεί πράξη κατασκοπείας. Παράλληλα, το καθεστώς προσέφυγε στη Διεθνή Ένωση Τηλεπικοινωνιών, ζητώντας να διακοπεί η υπηρεσία. Η απόφαση ήταν τυπικά υπέρ του Ιράν. Ο Μασκ την αγνόησε.
Στο έδαφος, η σύγκρουση εξελίσσεται σε τεχνολογικό ανταρτοπόλεμο. Ειδικές μονάδες εντοπίζουν τα σήματα με ειδικό εξοπλισμό. Οι ακτιβιστές απαντούν βάφοντας τις κεραίες, κρύβοντάς τες ή ενεργοποιώντας τες για λίγα λεπτά τη φορά. Οδηγοί επιβίωσης κυκλοφορούν στο Telegram, εξηγώντας πώς να πληρώνεται η συνδρομή με κρυπτονομίσματα και πώς να αποφεύγεται ο εντοπισμός. Τεχνολογία αιχμής, χρησιμοποιημένη με την εφευρετικότητα ανθρώπων που παίζουν τη ζωή τους κορώνα-γράμματα.
Το παράδοξο είναι ότι την ίδια στιγμή, κυβερνητικά κτίρια και πρεσβείες συνεχίζουν να χρησιμοποιούν δορυφορικό ίντερνετ χωρίς περιορισμούς. Και κάποιες φορές, το σήμα ξεφεύγει. Οι γείτονες συνδέονται παράνομα. Το δίκτυο του καθεστώτος γίνεται, άθελά του, σωσίβιο για τους αντιφρονούντες.
Η ανησυχία δεν περιορίζεται στο Ιράν. Στην Κίνα, στρατιωτικοί αναλυτές προειδοποιούν ότι το Starlink λειτουργεί ως γεωπολιτικό εργαλείο. Το Πεκίνο δοκιμάζει ήδη τρόπους εξουδετέρωσης των δορυφόρων. Στα αυταρχικά καθεστώτα, ο Μασκ δεν αντιμετωπίζεται ως επιχειρηματίας, αλλά ως μια «υποδομή» που δεν μπορούν να ελέγξουν.
