Το ψηφιακό κόλπο που εξαφανίζει τα πετρελαιοφόρα του Σκοτεινού Στόλου
Η κατάσχεση ενός πετρελαιοφόρου από τις Ηνωμένες Πολιτείες, στα ανοικτά των ακτών της Βενεζουέλας, έφερε ξανά στο προσκήνιο τις μεθόδους που χρησιμοποιούν τα λεγόμενα πλοία του «Σκοτεινού Στόλου» για να αποκρύπτουν τις πραγματικές τους διαδρομές. Σύμφωνα με ειδικούς της ναυτιλιακής παρακολούθησης, το συγκεκριμένο δεξαμενόπλοιο φέρεται να έκανε χρήση μιας διαδεδομένης αλλά ιδιαίτερα παραπλανητικής τεχνικής: της πλαστογράφησης σήματος.
Η πρακτική αυτή βασίζεται στη χειραγώγηση του συστήματος αυτόματης αναγνώρισης (AIS), ενός υποχρεωτικού, βάσει διεθνούς δικαίου, συστήματος για μεγάλα πλοία, το οποίο μεταδίδει μέσω ραδιοσυχνοτήτων τη θέση, την πορεία και τα βασικά στοιχεία κάθε σκάφους. Αντί να εκπέμπει τις πραγματικές του συντεταγμένες, ένα πλοίο που πλαστογραφεί το AIS στέλνει ψευδή δεδομένα, εμφανιζόμενο σε διαφορετική γεωγραφική θέση από εκείνη στην οποία βρίσκεται στην πραγματικότητα.
Το δεξαμενόπλοιο που κατασχέθηκε -με δυνατότητα μεταφοράς τουλάχιστον 1,1 εκατ. βαρελιών αργού πετρελαίου- είχε τεθεί στο παρελθόν υπό κυρώσεις για φερόμενο λαθρεμπόριο το 2022. Κατά την επιχείρηση, έπλεε υπό σημαία Γουιάνας, ωστόσο η κυβέρνηση της χώρας δήλωσε ότι δεν είχε δώσει σχετική άδεια. Οι αμερικανικές αρχές δεν έχουν αποκαλύψει τις λεπτομέρειες που οδήγησαν στον εντοπισμό του, ωστόσο στοιχεία της Windward, εταιρείας ανάλυσης ναυτιλιακών δεδομένων, το συνδέουν με δίκτυο δεξαμενόπλοιων «Σκοτεινού Στόλου» που μεταφέρουν πετρέλαιο υπό κυρώσεις, αξιοποιώντας παραπλανητικές πρακτικές όπως ψευδείς σημαίες και παραποίηση σημάτων AIS.
Όπως εξηγεί ο Matt Smith, επικεφαλής αναλυτής πετρελαίου για την Αμερική στην Kpler, η χειραγώγηση του AIS αποτελεί εδώ και χρόνια βασικό εργαλείο αυτών των πλοίων για την αποφυγή ελέγχων. Στην προκειμένη περίπτωση, το σήμα του δεξαμενόπλοιου εμφάνιζε, στα τέλη Οκτωβρίου, ότι βρισκόταν ανοιχτά της Γουιάνας. Ωστόσο, οι δορυφορικές εικόνες αποκάλυπταν πως στην πραγματικότητα έπλεε κοντά στις ακτές της Βενεζουέλας.
«Έχουμε πλέον τα οπτικά δεδομένα για να γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι το πλοίο δεν βρισκόταν εκεί όπου ισχυριζόταν», σημειώνει ο Smith. Πέρα από τις δορυφορικές λήψεις, οι αρχές και οι αναλυτές αντλούν πληροφορίες και από λιμενικούς πράκτορες, ναυλομεσίτες, λίστες κατάπλου και άλλα δίκτυα πληροφόρησης, προκειμένου να χαρτογραφήσουν τις πραγματικές κινήσεις των δεξαμενόπλοιων και των φορτίων τους.
Σημαντικό ρόλο παίζει και η TankerTrackers.com, εταιρεία που ειδικεύεται στην παρακολούθηση των παγκόσμιων μεταφορών αργού πετρελαίου. Μέσω προηγμένης οπτικής παρακολούθησης, η εταιρεία φωτογραφίζει και ταυτοποιεί χιλιάδες δεξαμενόπλοια διεθνώς, έχοντας αναπτύξει μια ιδιότυπη «οπτική μηχανή αναζήτησης» για την άμεση αναγνώρισή τους. Όπως εξηγεί ο συνιδρυτής της, Samir Madani, η σύγκριση των δορυφορικών εικόνων με τα δεδομένα που εκπέμπει το AIS επιτρέπει τον άμεσο εντοπισμό αναντιστοιχιών. Όταν οι δύο πληροφορίες δεν συμπίπτουν, η πλαστογράφηση θεωρείται σχεδόν βέβαιη.
Παρότι ορισμένα πλοία εξακολουθούν να «εξαφανίζονται» ψηφιακά, η ταχεία εξέλιξη των τεχνολογιών παρακολούθησης καθιστά όλο και δυσκολότερη την επιτυχή εφαρμογή αυτών των τεχνασμάτων. Για τον Σκοτεινό Στόλο, το παιχνίδι της απόκρυψης γίνεται πλέον ολοένα και πιο ριψοκίνδυνο.
