Εκεί... βρομάει μπάσκετ!

Πρώτα απ' όλα να σας εξομολογηθώ την αμαρτία μου: μολονότι φανατικός θιασώτης του κολεγιακού μπάσκετ και υπερήφανος διότι το ψώνιο μου με οδήγησε ως τώρα σε τέσσερα Φάιναλ Φορ του NCAA, δεν είδα τον σημερινό τελικό...

Πανάθεμα το ξυπνητήρι, που το 'χα βάλει, αλλά δεν το άκουσα!

Το Κεντάκι γενικώς έχει διαλάθει της προσοχής μου κι αυτό είναι επίσης ασυγχώρητο! Οι τύποι έχουν κατακτήσει οκτώ κολεγιακούς τίτλους, αλλά ο προτελευταίος ενεγράφη στο... E9 τους, έναν χρόνο προτού εντρυφήσω σε αυτή τη μοναδική αθλητική μυσταγωγία: το 1998 με προπονητή τον Τιούμπι Σμιθ, που είχε πάρει τη σκυτάλη (μαζί και τη βαριά κληρονομιά) από τον Ρίκι Πιτίνο. Παρεμπιπτόντως ο Σμιθ έμεινε στον πάγκο της δεύτερης (μετά τον θρύλο του Τζον Γούντεν στο UCLA) ενδοξότερης ομάδας στα χρονικά του ΝCAA μέχρι το 2007, οπότε ανέλαβε υπηρεσία ο Μπίλι Γκιλέσπι κι αυτός με τη σειρά του το 2009 παρέδωσε στον Τζον Καλιπάρι...

Στον Καλιπάρι, που προφανώς δεν είναι... τσαρλατάνος, όπως τον κατηγόρησε ο (άλλοτε μάνατζερ της ΑΕΚ, επί ημερών Ιβκοβιτς) Τσάρλι Σπασόφ, πέρυσι τέτοιες μέρες, που το Κεντάκι είχε ηττηθεί με 56-55 στον ημιτελικό από το Κονέκτικατ. Είναι βεβαίως ο (ίδιος) Καλιπάρι, ο οποίος έχει διατελέσει για τρεις σεζόν προπονητής των Νετς και έχει οδηγήσει (βαδίζοντας στα χνάρια του Πιτίνο) τρία διαφορετικά σχολεία στο Φάιναλ Φορ: τη Μασαχουσέτη το 1996, το Μέμφις το 2008 και το Κεντάκι το 2012!

Χρήζει ειδικής μνείας το δεύτερο ταξίδι του, διότι σε εκείνη την ομάδα του Μέμφις αγωνίζονταν μεταξύ άλλων ο (μετέπειτα σούπερ σταρ των Σικάγο Μπουλς και MVP στην περυσινή σεζόν του ΝΒΑ) Ντέρικ Ρόουζ, ο Κρις Ντάγκλας - Ρόμπερτς και ο νυν σέντερ του Ολυμπιακού Τζόι Ντόρσι, ο οποίος μάλιστα αποτελούσε βασικό μοχλό της λειτουργίας των "Τigers".

Αισθάνομαι, ένεκα της επικαιρότητος, την ανάγκη να ανατρέξω στο (μακρινό, αλλά και το πιο πρόσφατο) παρελθόν για να ανασύρω πρόσωπα και πράγματα και να καταθέσω μια σπονδή σε ένα από τα πιο φημισμένα μπασκετικά προγράμματα. Εδώ όντως "tradition says", που έλεγε και μια παλιά διαφήμιση, διότι η παράδοση του Κεντάκι στην κορυφή του βάθρου βαστά από το 1948 και μάλιστα είναι μια από τις ελάχιστες ομάδες που κατάφερε να πετύχει το "repeat", ενώ μετά από μισό αιώνα κατέκτησε δυο τίτλους σε μια τριετία...

Στο Κεντάκι μυρίζει μπάσκετ! Πέρασα από εκεί το 2006 (ταξιδεύοντας οδικώς μαζί με τον Δημήτρη Καρύδα και τον Στράτο Κωσταλά, από το Σινσινάτι προς την Ιντιανάπολις) και από τα ανοιχτά παράθυρα μας ερχόταν μια αφόρητη μπασκετική ... μπόχα! Δυστυχώς βιαζόμασταν και δεν προλάβαμε να σταματήσουμε ούτε για έναν καφέ στο Λέξινγκτον για να εισπνεύσουμε και να κρατήσουμε στα ρουθούνια αυτή την ιδιότυπη μυρωδιά, αλλά τουλάχιστον αποζημιωθήκαμε φτάνοντας στον τελικό προορισμό μας και βλέποντας τι έγραφε η πινακίδα στο έμπα της: "Basketball language is spoken here"!

Όντως στην Ιντιάνα τα μπασκετικά είναι η πρώτη γλώσσα, αλλά νομίζω ότι και στο Κεντάκι μιλιέται πολύ η ρουφιάνα!

Με τον θρίαμβο του Κεντάκι να είναι ακόμη νωπός και τιμής ένεκεν για την ανεκτίμητη κληρονομιά αυτού του σχολείου στο παγκόσμιο μπάσκετ, σταχυολογώ ιστορικά πρόσωπα και πράγματα που αποτελούν το φετίχ του και επιφυλάσσομαι να τα εμπλουτίσω, αν με αξιώσει κάποτε ο θεός να κάνω εκείνη τη στάση που δεν πρόλαβα πριν από έξι χρόνια...

Η ιστορία του Κεντάκι αρχίζει και θα μπορούσε να τελειώνει κιόλας σε ένα όνομα: του Αντολφ Ραπ, του ενός και μοναδικού "βαρώνου" του παγκοσμίου μπάσκετ. Μεγάλος προπονητής (1901-1977), ο οποίος μαθήτευσε δίπλα στον Φογκ Αλεν κάθισε στον πάγκο των "αγριόγατων" από το 1940 έως το 1972 και τις οδήγησε στην κατάκτηση ενός τίτλου NIT (1946) και τεσσάρων του NCAA (1948, 1949, 1951, 1958). Επίσης ήταν φιναλίστ το 1966, όταν το Κεντάκι (με παίκτη τον Πατ Ράιλι) ηττήθηκε από το Τέξας Γουέστερν σε έναν τελικό που έγινε βιβλίο και ταινία: πρόκειται για το περιβόητο " Glory Road", όπου εξιστορείται η απίθανη ιστορία της άσημης ομάδας, το οποίο με προπονητή τον συχωρεμένο Ντον Χάσκινς και με πέντε μαύρους στην πεντάδα του εμφανίστηκε από το πουθενά και νίκησε την... κατάλευκη ομάδα του Ραπ!

Αυτή ήταν η μεγαλύτερη κασκαρίκα που έπαθε "ο άνθρωπος με το καφέ σακάκι", όπως επονομαζόταν, ο γκουρού του Κεντάκι, λόγω της αλά... Ιωαννίδη εμμονής του με το συγκεκριμένο ρούχο, ενώ συν τοις άλλοις ήταν και εξόχως προληπτικός! Δεκαπέντε χρόνια νωρίτερα είχε βρεθεί στη δίνη του κυκλώνα, όταν τρεις παίκτες του (συμπεριλαμβανομένου του θρυλικού αρχηγού των "Fabulous Five" στα πρωταθλήματα του '48' και του '49 και χρυσού Ολυμπιονίκη στο Λονδίνο, Αλεξ Γκρόζα) κατηγορήθηκαν ότι είχαν στήσει ματς (με τις διαφορές πόντων) και ενώ ο ίδιος δήλωσε άγνοια, η ομάδα τιμωρήθηκε με αποκλεισμό ενός χρόνου από το ΝCAA.

Το Κεντάκι και ο Ραπ συνδέθηκαν άρρηκτα όχι μόνο με το παγκόσμιο μπασκετικό γίγνεσθαι, αλλά και με το ελληνικό και μάλιστα πολλώ λογιώ κι αυτή είναι πραγματικά μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία, που χάθηκε μέσα στο χρόνο και στα ερείπια του Β' Παγκοσμίου πολέμου, της κατοχής, του εμφυλίου και του σχεδίου Μάρσαλ! Στο πλαίσιο του δόγματος Τρούμαν, ο "μπάρμπα Σαμ" πρόσφερε τη βοήθεια του και στο μπάσκετ, καθώς ανάμεσα στους πρώτους Αμερικανούς που ήλθαν για να δώσουν τα φώτα τους ήταν οι Ελληνοαμερικανοί Λου Τσιορόπουλος (απόφοιτος της τάξης του '51 από το Κεντάκι και πρωταθλητής με τους Μπόστον Σέλτικς το 1957 και το 1959) και Νικ Ρόντις και ο ασίσταντ κόουτς του "βαρόνου", Χάρι Λάνγκαστερ.

"Τότε είδαμε για πρώτη φορά στο ξακουστό "Kentucky system" στην επίθεση, με ένα ψηλό στα high post δυο γκαρντ και δυο ελ, όπως λέγαμε τότε τους φόργουορντ" μου είχε πει σαν σήμερα πριν από 16 χρόνια (με την ευκαιρία της κατάκτησης του τίτλου του 1996 από την παρέα του μετέπειτα παίκτη του Παναθηναϊκού Τόνι Ντελκ) ο συχωρεμένος πια Φαίδων Ματθαίου. Ο "Πατριάρχης" ήταν παρών στο σεμινάριο του Λάνγκαστερ οι διδαχές του οποίου επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό τη φιλοσοφία του Νικόλαου Νησιώτη, ο οποίος εκείνη την εποχή έκτιζε τη μεγάλη ομάδα του Πανελληνίου, που κυριάρχησε στη δεκαετία του '50 και έμεινε στην ιστορία ως "η χρυσή πεντάδα" (Χολέβας- Μανιάς- Παπαδήμας- Στεφανίδης-Ρουμπάνης).

Η κατεύθυνση του ελληνικού μπάσκετ στα 50s επηρεάστηκε από τρεις ξενόφερτους προπονητές: τον Χάρι Λάνγκαστερ, τον περιπλανώμενο ανά τον κόσμο Τζίμι Μακ Γκρέγκορ και τον σπουδαγμένο στις ΗΠΑ και μόνιμο κάτοικο Καναδά Γιώργο Καρατζόπουλο, ο οποίος μάλιστα διετέλεσε και προπονητής της εθνικής ομάδας. Μάλιστα η παρουσία τους επέφερε και καινά δαιμόνια, σε διεθνές επίπεδο, καθώς τρεις μεγάλοι παίκτες της εποχής υπήρξαν πιονιέροι σε ισάριθμες μπασκετικές κινήσεις: ο Τάκης Ταλιαδώρος θεωρείται ο πρώτος μπασκετμπολίστας στον κόσμο που επινόησε μόνος του και λανσάρισε τη ριβέρς ντρίμπλα, ενώ οι αδελφοί Σπανουδάκη πρωτοστάτησαν στην Ευρώπη, ο μεν Αλέκος στο τζαμπ σουτ, ο δε Γιάννης στο σκριν.

Η Ελλάδα έμαθε τον Ραπ από τη φήμη του, αλλά ο Ματθαίου είχε την ευκαιρία να τον γνωρίσει από κοντά και παραθέτω τη σχετική διήγηση του: " Τον συνάντησα το 1972, όταν μαζί με τον Λανγκάστερ ο οποίος ήταν ο αιώνιος βοηθός του και αργότερα έγινε αθλητικός διευθυντής στο πανεπιστήμιο, έκαναν στάση στην Αθήνα για μια εβδομάδα, καθ' οδόν προς το Τελ Αβίβ, όπου το Κεντάκι εκπροσωπούσε τις ΗΠΑ στη Μακαμπιάδα. Ήταν πολύ παράξενος άνθρωπος~! Τους πήγαμε σε ένα ξενοδοχείο που υπήρχε δίπλα από την Ένωση Συντακτών στην οδό Ακαδημίας και άρχισε να βρίζει, φωνάζοντας "εγώ έχω σπίτι με οκτώ δωμάτια και air condition κι εσείς με φέρατε σε αυτή την τρύπα"! Τον ηρέμησα, αλλά ύστερα δεν του άρεσε το πρωινό και γι' αυτό κανόνισε με την αμερικανική πρεσβεία και πήγαινε αξημέρωτα να τρώει εκεί!"

Μαζί με τον Τζον Γούντεν, τον Κλερ Μπι και τον (προπονητή της εθνικής ομάδας στο σκανδαλώδες Ολυμπιακό Τουρνουά του 1972) Χανκ Αιμπα, ο Ραπ σημάδεψε μια ολόκληρη εποχή στο παγκόσμιο μπάσκετ και άφησε πίσω του μια μονάκριβη κληρονομιά ως οίστρο στις επόμενες γενιές. Το Κεντάκι ανέδειξε μεγάλους προπονητές, παρήγαγε σπουδαίους παίκτες και κυρίως κατέθεσε στην παγκόσμια τράπεζα συστήματα που επηρέασαν τα δρώμενα της τακτικής και τη στρατηγική κατεύθυνση του μπάσκετ τα τελευταία 65 χρόνια!

Για να μη μένουν κενά στην υπόθεση, αναγκάζομαι να αναδημοσιεύσω το σχετικό απόσπασμα από ένα κείμενο, που δημοσιεύθηκε εδώ στις 3 Απριλίου του 2011 και αφορά τις τρεις τακτικές πατέντες οι οποίες επινοήθηκαν από τον Ραπ και τον Πιτίνο και διασώζονται με μεγάλη επιτυχία ως τις μέρες μας. Τούτη η μακροημέρευση τους στα προπονητικά ρεπερτόρια δεν συνιστά καμιά έκπληξη, διότι όπως έχει επισημάνει ο Θόδωρος Ροδόπουλος, "τα συστήματα στο μπάσκετ πηγαινοέρχονται όπως η μόδα στα φουστάνια των γυναικών από το μίνι στο μίντι, από το μίντι στο μάξι και τούμπαλιν".

. Kentucky offense: Τη λανσάρισε στη δεκαετία του '50 ο Ραπ, αναφέρεται επίσης με την κωδική ονομασία «scissors» (ψαλίδι) και είναι ένα pick 'n' roll εν κινήσει. Σε αυτήν την επιθετική πατέντα, δύο γκαρντ κι ένας ψηλός δημιουργούν ένα τρίγωνο στο χάι ποστ και από εκεί και πέρα σταυρώνουν οι γκαρντ μεταξύ τους ή ο ένας γκαρντ με τον πλάγιο και όποιος περνάει στην κίνηση μπορεί να πάρει το σουτ.

.Ζώνη 1-3-1: Επί των ημερών του Ραπ, το Κεντάκι εφάρμοζε με εξαιρετική επιτυχία την άμυνα ζώνης 1-3-1, που αναφέρεται επίσης και ως «σταυρός» με τον Λούι Νταμπίερ στην κορυφή και τον Πατ Ράιλι στην ουρά! Ο μεν Νταμπίερ σήκωνε τα χέρια και έκλεινε τις πάσες από τον άξονα, ο δε Ράιλι, που ήταν πολύ γυμνασμένος πήγαινε πέρα δώθε σαν σύρτης για να μην επιτρέψει τις διεισδύσεις. Αυτή την άμυνα την αντιμετώπισε η ελληνική ομάδα σε ένα Τουρνουά στο Τελ Αβίβ, όπου μάλιστα ένα βράδυ οι παίκτες βγήκαν για να διασκεδάσουν μαζί με τον Ράιλι και τον ανέβασαν σε ένα τραπέζι, μαθαίνοντας του πώς χορεύουν το τσιφτετέλι!!!

. Match up press: Στα μέσα της δεκαετίας του '90, ο Ρίκι Πιτίνο παρουσίασε στην παγκόσμια μπασκετική σκηνή μια άμυνα πρέσινγκ σε όλο το γήπεδο, που βασιζόταν στις αρχές της ζώνης και είχε ποικιλόμορφες διατάξεις (1-2-2, 1-3-1, 2-3 κοκ) σε όλο το γήπεδο. Στο πλαίσιο αυτής της τακτικής, όταν η μπάλα βρίσκεται στον άξονα η άμυνα έχει σχήμα ρόμβου, ενώ όταν παίζεται στα πλάγια παίρνει τη μορφή τετράγωνου. Με άρμα μάχης αυτή την άμυνα, οι "αγριόγατες" κατέκτησαν τον κολεγιακό τίτλο του 1996, έχοντας ως πρωταγωνιστές τον (μετέπειτα, αλλά... περαστικό παίκτη του Παναθηναϊκού) Τόνι Ντελκ, τον Γουόλτερ Μακάρτι, τον Ντέρεκ Αντερσον και τον Ρον Μέρσερ. Εκείνη η ομάδα έπαιξε όντως διαστημικό μπάσκετ, επονομάστηκε «The Untouchables» (οι αδιάφθοροι) και απαρτιζόταν από σπουδαίους παίκτες, οι οποίοι χρειάζονταν την κατάλληλη διαχείριση. Ο Πιτίνο αποδείχτηκε μάστορας στη συγκεκριμένη δουλειά και ο προπονητής του Πρόβιντενς, Πιτ Γκίλεν του έβγαλε το καπέλο με μια δήλωση που έμεινε στην Ιστορία: «Τόσο διπλωμάτης και καλός ψυχολόγος που είναι ο Ρίκι, θα μπορούσε άνετα να πουλήσει χιόνι στους Εσκιμώους»!

Και εδώ, πάλι υπάρχει το λεγόμενο... Greek connection, καθώς στοιχεία αυτής της άμυνας (με... προξενητή μέσω της ιδέας του Ροδόπουλου, τον συνεργάτη του Γιαννάκη, Λευτέρη Κακιούση) δανείστηκε η εθνική ομάδα στο Μουντομπάσκετ του 2006. Τα αποτελέσματα; Συγκλονιστικά, εάν ανακαλέσει κάποιος στη μνήμη του τον τρόπο με τον οποίο πίεζαν και παγίδευαν στα ματς με την Κίνα και στη Γαλλία τους αντίπαλους γκαρντ ο Διαμαντίδης και ο Παπαλουκάς.

ΥΓ: Επιστρέφοντας (μετά την αναδημοσίευση) σε φρέσκα πράγματα για τις ανάγκες του επιλόγου, σημειώνω μια δ΄ληωση του Ραπ, όταν κάποιος του είπε ότι σημασία έχει ο καλός αγώνας. Αναψοκοκκίνισε, λέει, από την τσατίλα του και είπε το εξής: "Εγώ είμαι εδώ μόνο για τη νίκη. Η ομάδα μου θέλει να νικήσει και πρέπει να νικήσει. Ο θεός ξέρει ότι καμιά άλλη ομάδα στον κόσμο δεν θέλει τη νίκη, όσο η δική μου. Κι αν, όπως μου λέτε, δεν έχει σημασία ποιος νικά και ποιος χάνει σε έναν αγώνα, τότε τι στο διάολο χρησιμεύει αυτός ο... γαμημένος ο πίνακας που γράφει το σκορ;"