Euro 2004: Ο «Δρομέας» του ελληνικού ποδοσφαίρου
Τα επικολυρικά προκαλούν το στόμα και το χέρι. Έτοιμα είναι να γλιστρήσουν από τα χείλη και να πατήσουν τα κατάλληλα κουμπιά στο πληκτρολόγιο. Οι περήφανοι τίτλοι σε εξάστηλα πρωτοσέλιδα, οι μεγάλες φωτογραφίες και τα «ξύλινα», μα «θορυβώδη», γράμματα να είναι εκεί και να φιλοξενούν το πάθος, τον πόθο, τη φιλοδοξία, την έκσταση και την ελπίδα του κόσμου. Ο 21ος αιώνας, όμως, δεν θέλει ηρωικά και πένθιμα άσματα, αλλά έργα τέχνης σε δημόσιο χώρο. Τέτοιο είναι ο «Δρομέας» του Κώστα Βαρώτσου, τέτοιο είναι «Η κατάκτηση του Euro 2004» του Ότο Ρεχάγκελ. Αμφότερα ορόσημα, αμφότερα τοπόσημα τόπων και ανθρώπινων ιστοριών, κατορθωμάτων. Αμφότερα συμβολίζουν και μεταδίδουν το κινητό-ακίνητο σημείο της ιστορίας της σύγχρονης Ελλάδας. Και εδώ τα λόγια δεν περνάνε μόνο μέσα από την απαλότητα του πλήκτρου. Όχι… Αυτά που συνοδεύουν, περιγράφουν, τα δύο μνημεία είναι βγαλμένα από την ψυχή και τη φαντασία μας, είναι σμιλεμένα και είναι αυτά που αποκαλύπτουν τη σύνδεση «Δρομέα»-«Euro 2004». Αυτά τα έργα τέχνης έμειναν πάνω στις ταλαιπωρημένες πτυχές της καθημερινότητας. Και δεν είναι η υπέρβαση που τα συνδέει, ούτε η μοναδικότητα. Είναι ο σκοπός, είναι το «γιατί» φτιάχτηκαν αυτά τα δύο υλικά-άυλα έργα. Όλα ξεκινούν με μια ερώτηση και με μια συνεχίζουν. Το γλυπτό του Βαρώτσου και το σύνολο του Ρεχάγκελ διαθέτουν τον ίδιο ζωοδότη πυρήνα. Μοναδικό!
Από την «ξένη» Ελλάς στον έβδομο ουρανό του ελληνικού ποδοσφαίρου
Ο «Δρομέας» δεν βρισκόταν πάντα απέναντι από το ξενοδοχείο «Χίλτον». Η πρώτη του θέση ήταν στην πλατεία Ομονοίας. Η αρχική τοποθέτηση έγινε το 1988 και το έργο είχε άλλη ονομασία τότε. Ήταν ο «Ξένος» που θα κοιτούσε και συντρόφευε τους Αθηναίους και τους επισκέπτες της πόλης. Το κέντρο της χώρας και η ερημιά του και το μελλοντικό σημείο αναφοράς του… Για το ελληνικό ποδόσφαιρο, σε εθνικό επίπεδο, η ερημιά είχε γίνει συνήθεια και δεύτερο δέρμα στις συνειδήσεις επαγγελματιών, ερασιτεχνών, φιλάθλων, «ειδικών» και… «ειδικών». Όσο και να προσπαθούσε η Ελλάς, πάντα έμενε «ξένη» στις μεγάλες ποδοσφαιρικές διοργανώσεις, πάντα…
Ο Βαρώτσος, λοιπόν, θέτει τους τροχούς σε κίνηση. Τον Οκτώβριο του 2021, όταν έγινε καθαρισμός του γλυπτού, δήλωσε, μεταξύ άλλων, στο ΑΠΕ-ΜΠΕ: «Ήθελα να κάνω έναν άνθρωπο ο οποίος είναι αυτός ο ταξιδιώτης που μόλις τον συναντάς του λες “πότε ήρθες;” και η επόμενη ερώτηση που του κάνεις είναι “πότε φεύγεις;”. Είναι ο αέναος ταξιδιώτης. Ο άνθρωπος που αφήνει πίσω την ανάμνησή του. Τον Δρομέα τον βλέπεις και δεν έχεις μια λεπτομέρεια από το έργο, έχεις όμως μια αίσθηση που σου μένει». Εδώ, σε αυτά τα λόγια, υπάρχει ο κοινός ζωοδότης πυρήνας «Δρομέα»-«Εuro 2004» που αναφέρουμε στην αρχή. Η εθνική ομάδα ποδοσφαίρου πάντα ταξίδευε. Αναμενόμενο. Για τους ξένους, τους ανταγωνιστές μας, το ερωτηματικό δίπολο του πότε ήρθες;-πότε φεύγεις; ήταν αυτό που όριζε τη στάση τους απέναντί μας. Πάντα περαστικοί ήμασταν γι’ αυτούς. Είτε μετείχαμε σε προκριματική φάση (συνήθως) είτε σε τελική (σπάνια). Ώσπου ήρθε ο Ρεχάγκελ και έκανε την ουσία των λεγομένων του Βαρώτσου πρώτη ύλη για το… γλυπτό που ακούει στο όνομα «Κατάκτηση Euro 2004». Ή πιο απλά, «Euro 2004», ο έβδομος ουρανός του ελληνικού ποδοσφαίρου.
Η αξία του ταξιδιού
Ο Ρεχάγκελ μετέδωσε στους Έλληνες ποδοσφαιριστές τη διαχρονική αξία του ταξιδιού. Υπό ποια έννοια όμως; Δεν ήταν μόνο η απόλαυση και η δοκιμασία της φυγής, αλλά και η διαμόρφωση αυτής. Όταν μας κοίταξαν υποτιμητικά οι αντίπαλοι στα γήπεδα της Πορτογαλίας και εμμέσως ανέφεραν το πότε ήρθες-πότε φεύγεις;, οι παίκτες της Ελλάδας τους έδωσαν να καταλάβουν ότι πάντα ερχόμαστε και φεύγουμε όποτε θέλουμε εμείς, με τον δικό μας τρόπο. Αυτή η νοοτροπία, που πέρασε στο γήπεδο, ουσιαστικά έχτισε τον «Δρομέα» του Ρεχάγκελ.
Ο Βαρώτσος, στις δηλώσεις που έκανε πριν τέσσερα χρόνια, διευκρίνιζε γιατί δέχτηκε το όνομα «Δρομέας»: «αυτός ο ξένος που περιγράφω είναι και δρομέας, είναι δρομέας της ζωής. Η λογική του δρομέα μεγάλων αποστάσεων είναι συνδεδεμένη με τον ξένο, αυτό συμβολίζει. Ο δρομέας ο οποίος ξεκινάει από έναν στόχο να φτάσει κάπου αλλού. Γι αυτό και το δέχτηκα». Ο… ξένος Ρεχάγκελ με συνέπεια, πειθαρχία και σταθερότητα ενίσχυσε το ελληνικό πείσμα, την ελληνική ψυχή, με τη νοοτροπία και τη φιλοδοξία του δρομέα. Η Εθνική Ελλάδας πήγε στο «Euro 2004» με στόχο να φτάσει κάπου αλλού. Δεν είχε σημασία το πού. Σημασία είχε η κίνηση… Ο «Δρομέας» συμβολίζει τους ανθρώπους που υπερβαίνουν τα όριά τους, που ξεκινούν από ένα σημείο για να φτάσουν σε ένα άλλο. Έτσι το ορίζει ο Βαρώτσος και έτσι επιβεβαιώθηκε και στα γήπεδα της Πορτογαλίας πριν 21 χρόνια.
Η κατάκτηση του «Euro 2004» έχει «μνημειωθεί» πια στην εθνική, συλλογική, συνείδηση. Κι αν έπρεπε φιλοτεχνηθεί ένα γλυπτό γι’ αυτό το κατόρθωμα, ο «Δρομέας» θα ήταν η καλύτερη απεικόνισή του. Ο «Δρομέας», το «Euro 2004», πάντα θα δείχνει τον δρόμο για το ελληνικό ποδόσφαιρο. Το ερώτημα είναι αν μπορούμε να τον διαβούμε. Μπορούμε;
Cover Photo: Χρήστος Ζωίδης
*Χρησιμοποιήθηκαν πληροφορίες από το άρθρο Πώς έγινε ο «Δρομέας» του Βαρώτσου στο Χίλτον μετά τον καθαρισμό [athensvoice.gr]
