Copa Africa: Βουντού και ποδόσφαιρο: μύθος ή άλλοθι για την ήττα;

Από τελετουργικές πρακτικές μέχρι θυσίες ζώων, το Copa Africa έχει κατά καιρούς συνδεθεί με ιστορίες «βουντού» και υπερφυσικών παρεμβάσεων, οι οποίες επανέρχονται στη δημόσια συζήτηση κάθε φορά που ένα αποτέλεσμα αμφισβητείται ή προκαλεί έκπληξη.

Οι κατηγορίες για χρήση βουντού, juju ή μαγείας δεν αποτελούν καινούργιο φαινόμενο στο αφρικανικό ποδόσφαιρο. Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για φήμες ή προσωπικές ερμηνείες, που εντάσσονται σε ένα πολιτισμικό πλαίσιο όπου η πίστη και ο αθλητισμός συχνά συνυπάρχουν. Πρακτικές όπως το ρίξιμο αλατιού μπροστά από το πούλμαν μιας ομάδας, η είσοδος των παικτών στον αγωνιστικό χώρο με συγκεκριμένες κινήσεις ή η αναζήτηση «πνευματικής προστασίας» πριν από αγώνες θεωρούνται από ορισμένους μέρος της προετοιμασίας.

Το ζήτημα επανήλθε στο προσκήνιο μετά τον αποκλεισμό της Νιγηρίας από το Παγκόσμιο Κύπελλο, έπειτα από ήττα στα πέναλτι από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Ο προπονητής της Νιγηρίας, Ερίκ Σελ, υποστήριξε ότι κατά τη διάρκεια της διαδικασίας των πέναλτι παρατήρησε τελετουργικές κινήσεις από την αντίπαλη πλευρά, αφήνοντας αιχμές για χρήση βουντού.

Δείτε Επίσης

Αθλητικές Μεταδόσεις στο Gazzetta

Όπως εξηγεί ο πάστορας και συγγραφέας Φράνσις Τζ. Μπότσγουεϊ, στο βιβλίο του Juju, Magic and Witchcraft in African Soccer: Myth or Reality?, σε πολλές αφρικανικές κοινωνίες η έννοια της τύχης δεν αποσυνδέεται από τη θρησκευτική ή πνευματική πίστη. «Η αντίληψη ότι τίποτα δεν συμβαίνει τυχαία είναι βαθιά ριζωμένη», σημειώνει, τονίζοντας ότι τέτοιες πρακτικές λειτουργούν κυρίως σε ψυχολογικό επίπεδο.

Παρά τις προσπάθειες των ποδοσφαιρικών αρχών να αποθαρρύνουν τέτοιες συμπεριφορές, μαρτυρίες πρώην ποδοσφαιριστών δείχνουν ότι εξακολουθούν να υφίστανται. Ο παλαίμαχος διεθνής της Ζιμπάμπουε, Mέμορι Μουτσεραχόβα, είχε αποκαλύψει στην αυτοβιογραφία του ότι οι ομάδες του συμβουλεύονταν παραδοσιακούς θεραπευτές πριν από κάθε αγώνα, χωρίς, ωστόσο, να μπορεί να αποδώσει με βεβαιότητα αγωνιστικά οφέλη.

Αντίστοιχα, ο πρώην διεθνής της Ζάμπια, Ντσιμούνια Μουέτβα, έχει αναφέρει ότι η χρήση juju επηρέαζε κυρίως την ψυχολογία των παικτών που πίστευαν σε αυτό, ενισχύοντας την αυτοπεποίθησή τους.

Σύμφωνα με τον Μπότσγουεϊ, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται σε αρκετές χώρες μετατόπιση από τους παραδοσιακούς μάγους προς χαρισματικούς θρησκευτικούς ηγέτες, οι οποίοι αναλαμβάνουν να προσευχηθούν ή να καθοδηγήσουν πνευματικά τους ποδοσφαιριστές.

Ωστόσο, δεν λείπουν και οι ακραίες περιπτώσεις. Ο πρώην μέσος της Ακτής Ελεφαντοστού, Ζιλ Γιαπί - Γιαπό, έχει καταγγείλει ότι βρέθηκε σε οικονομική και ψυχολογική εξάρτηση από «μαραμπού», δαπανώντας μεγάλα χρηματικά ποσά σε τελετουργικές πρακτικές, πριν καταφέρει να απομακρυνθεί.

Παρά τις συχνές αναφορές σε «μαγεία», το αφρικανικό ποδόσφαιρο αντιμετωπίζει και ένα ζήτημα εικόνας. Στελέχη της Αφρικανικής Συνομοσπονδίας Ποδοσφαίρου (CAF) έχουν κατά καιρούς εκφράσει την ανησυχία ότι τέτοιες ιστορίες αναπαράγουν στερεότυπα, τα οποία αδικούν την αγωνιστική πρόοδο και τον επαγγελματισμό των αφρικανικών ομάδων.

Το γεγονός ότι ποδοσφαιριστές σε όλο τον κόσμο εκφράζουν δημόσια τη θρησκευτική τους πίστη χωρίς να προκαλείται ανάλογος σχολιασμός, ενισχύει την αίσθηση δύο μέτρων και δύο σταθμών. Όπως είχε δηλώσει ήδη από το 1990 ο Καμερουνέζος διεθνής Φρανσουά Ομαμ-Μπιγίκ, μετά τη νίκη επί της Αργεντινής στο Παγκόσμιο Κύπελλο:
«Δεν θέλουμε να μας αντιμετωπίζουν ως φολκλόρ. Είμαστε ποδοσφαιριστές και το αποδείξαμε στο γήπεδο».

Ίσως, τελικά, το συμπέρασμα να είναι απλό: όσο το ποδόσφαιρο κρίνεται από την απόδοση, την τακτική και την ψυχολογία, οι ιστορίες περί βουντού θα παραμένουν στο περιθώριο περισσότερο ως εξήγηση της ήττας, παρά ως αιτία της νίκης.