Η «Πανούκλα των Αθηνών» ήταν μία από τις πρώτες επιδημίες στον κόσμο: Εξόντωσε το ένα τρίτο της αρχαίας Αθήνας
Αμνησία, δύσοσμη αναπνοή, γάγγραινα και ασταμάτητη διάρροια: αυτά ήταν μόνο μερικά από τα συμπτώματα που προκαλούσε ο διαβόητος «Λοιμός της Αθήνας».
Παρά το γεγονός ότι έχουν περάσει 2.500 χρόνια, το παθογόνο που ευθύνεται για αυτή τη φρικιαστική ασθένεια παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα ιατρικά μυστήρια της ιστορίας.
Η μαρτυρία του Θουκυδίδη και η πτώση της Αθήνας
Οι περισσότερες πληροφορίες που διαθέτουμε προέρχονται από τον ιστορικό Θουκυδίδη, ο οποίος περιέγραψε την επιδημία στο έργο του «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου».
Η επιδημία, που διήρκεσε από το 430 έως το 426 π.Χ., στοίχισε τη ζωή σε 75.000 έως 100.000 ανθρώπους, επιταχύνοντας το τέλος του Χρυσού Αιώνα. Μεταξύ των θυμάτων ήταν και ο Περικλής, ενώ η τεράστια απώλεια σε ανθρώπινο δυναμικό αποδυνάμωσε τον αθηναϊκό στρατό, συμβάλλοντας στην τελική ήττα από τη Σπάρτη.
Ο Θουκυδίδης κατέγραψε ότι οι ασθενείς υπέφεραν από έντονο πυρετό, εξανθήματα και γαστρεντερικές επιπλοκές. Πολλοί ένιωθαν τόσο έντονη εσωτερική κάψα που πετούσαν τα ρούχα τους και αναζητούσαν απεγνωσμένα κρύο νερό. Ο θάνατος επερχόταν συνήθως μετά από επτά έως εννέα ημέρες. Όσοι κατάφερναν να επιζήσουν, συχνά υπέφεραν από σοβαρή αμνησία, χάνοντας την ικανότητα να αναγνωρίσουν ακόμα και τους δικούς τους ανθρώπους.
Οι επικρατέστεροι «ύποπτοι»
Ερευνητές συνέκριναν τα συμπτώματα που περιγράφει ο Θουκυδίδης με 17 σύγχρονες ασθένειες.
- Τυφοειδής πυρετός: Θεωρείται ο πιο πιθανός υποψήφιος, καθώς ταιριάζει με 9 από τα 12 κύρια συμπτώματα. Επιπλέον, DNA του βακτηρίου Salmonella Typhi εντοπίστηκε σε λείψανα από το μοναδικό γνωστό νεκροταφείο θυμάτων του λοιμού στην Αθήνα. Ωστόσο, ο τύφος δεν μεταδίδεται εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο, κάτι που έρχεται σε αντίθεση με τις αναφορές της εποχής.
- Ιλαρά και Μηνιγγίτιδα: Ακολουθούν στη λίστα των υπόπτων, καλύπτοντας 8 από τις 12 προϋποθέσεις.
- Συνδυασμός παθογόνων: Μια άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι μπορεί να συνέπεσαν δύο ασθένειες ταυτόχρονα, όπως τύφος με βουβωνική πανώλη ή ευλογιά με χολέρα.
- Εξαφανισμένο παθογόνο: Υπάρχει και η πιθανότητα η επιδημία να προκλήθηκε από έναν ιό που πλέον έχει εκλείψει, όπως ένας αρενοϊός παρόμοιος με τον πυρετό Λάσα, που έφτασε στην Αθήνα από την Αφρική μέσω του Πειραιά.
