Η Νάνα Παπαδάκη στο Gazzetta: «Στο σκοτάδι θα βρούμε αυτό που έχει αξία» (vid)
Η Νάνα Παπαδάκη είναι καλλιτέχνιδα που με ισχυρό ποιητικό πυρήνα. Άνθρωπος με λεπτά, ευγενή, αισθήματα, ατόφια ευαισθησία και με δύναμη που κρατά την ανθρωπιά και τη μαγεία του αθέατου κόσμου. Ηθοποιός, σκηνοθέτρια και ποιήτρια, αγαπά με την ψυχή της ό,τι κάνει και ανταποδίδει με την ομορφιά του βλέμματός της.
Αυτή την περίοδο συμπρωταγωνιστεί -και σκηνοθετεί- με τον Βαγγέλη Παπαδάκη στο «Έργο δύο προσώπων», του Τενεσί Ουίλιαμς, στο θέατρο «Ροές». Η Νάνα Παπαδάκη δέχτηκε να μας μιλήσει γι’ αυτό το ιδιαίτερο και σπάνιο έργο του Αμερικανού συγγραφέα
Περιέγραψέ μου λίγο πώς κατέληξες να ανεβάσεις αυτό το έργο Τενεσί Ουίλιαμς
Ήταν σαν να με διάλεξε το ίδιο το έργο. Δεν περίμενα ποτέ να ασχοληθώ, σκηνοθετικά τουλάχιστον, με τον Τενεσί Ουίλιαμς. Άλλωστε ως ηθοποιός, πρωτίστως, λειτουργώ, όμως, ευτυχώς, μια σειρά από συμπτώσεις με οδήγησαν σε αυτό και σιγά σιγά άρχισα να ανακαλύπτω έναν κόσμο που με συντάραξε και με προσγείωσε σε μια πολύ προσωπική ρωγμώδη περιοχή, που έχει σχέση, τόσο με την υποκριτική λειτουργία μου, όσο και με τη γενικότερη ανθρώπινη στάση μου, απέναντι σε μια πολύ ευαίσθητη ή και εύθραυστη πρόσληψη του κόσμου και σ’ ένα ψυχικό άνοιγμα στον κόσμο, σχεδόν υπερφυσικό και υπερβατικό. Νομίζω ότι αυτό που οι περισσότεροι θα απέφευγαν σε αυτό το έργο ήταν αυτό που με έδεσε μαζί του. Η σπανιότητα, η ευθραυστότητα, η αδάμαστη ποιότητα, η αβεβαιότητα.
Τι σημαίνει, ερμηνευτικά και σκηνοθετικά, για σένα αυτό το έργο;
Ερμηνευτικά συναντώ ένα πλάσμα απροστάτευτο, τραυματισμένο, εξαρτημένο, όμως περήφανο και βαθιά συμπονετικό. Προσπαθώ να υπερασπιστώ την ευαλωτότητά του και να εξερευνήσω δικά μου τραύματα, πάντοτε ισορροπώντας με την ιδιαιτερότητα αυτού του έργου που εκθέτει δύο «αρχετυπικούς» ήρωες του Ουίλιαμς, άνδρα και γυναίκα, σε ένα απογυμνωμένο, σχεδόν μπεκετικό τοπίο. Σκηνοθετικά, εάν μπορώ να μιλώ ως σκηνοθέτης, αυτή είναι και η μεγάλη καλλιτεχνική πρόκληση: να παρουσιάσεις ένα έργο που είναι μεν Τενεσί Ουίλιαμς αλλά έναν Ουίλιαμς που έχει φτάσει στο όριο της δραματουργίας του. Σαν πριν από ένα οριστικό και αμετάκλητο τέλος: τέλος του παιχνιδιού, του ψυχισμού του, της ζωής, του θεάτρου, του κόσμου; Είναι πολύ συγκινητική η χειρονομία του να γράψει ένα τέτοιο έργο. Σαν να πετάει ένα μήνυμα μες στον χρόνο και περιμένει κάποιος να το ανακαλύψει.
Τι είναι αυτό που το κάνει ασυνήθιστο και αποκαλυπτικό;
Νομίζω, αυτό ακριβώς που προείπα. Ότι πρόκειται για έναν Ουίλιαμς που δεν γνωρίζουμε και για μια βαθιά ματιά στην «αμερικανική ψυχή», με την οποία έχουμε όλοι μας μεγαλώσει. Είναι σαν να έχει δει ήδη την εποχή που ζούμε. Σαν να γράφει για μια Αμερική του μέλλοντος, όπου, μαζί της, ένας ολόκληρος κόσμος καταρρέει. Βλέπει τη ρίζα της παραφροσύνης, την τρέλα στα μάτια των ανθρώπων, λίγο πολύ, όπως τη ζούμε τώρα, όλοι μας, απορημένοι και αμήχανοι. Ισορροπεί πάνω σε μια περιοχή όπου κινδυνεύει να χαθεί οριστικά ο άνθρωπος, η ανθρωπινότητά (sic) μας, η συνείδηση.
Ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία στο ανέβασμά του;
Να κρατηθούν οι ισορροπίες ανάμεσα στο παιχνίδι και στην τραγικότητα των ηρώων, να βρεθεί η κατάλληλη σκηνική αποτύπωση, όπου το έργο δεν θα γίνει ένα «who done it», ούτε μελόδραμα, ούτε θα αφεθεί απέξω κάποια υπαρξιακή πτυχή του. Πώς θα παραμείνει ζωντανό, παλλόμενο, αυθεντικό και ανοιχτό σε νέες ερμηνείες, πώς θα μπορέσουμε να αναδείξουμε τη ματιά του συγγραφέα που το έβλεπε ως ένα έργο που, ίσως, κάποιοι καταλάβουν στο «μέλλον». Πιστεύω ότι αυτό το μέλλον είναι εδώ και ότι το έργο αποτυπώνει τα ξέφτια μιας παλιάς δραματουργίας όντας παράλληλα έκθετο στην δική του καταστροφή και αναγέννηση επί σκηνής. Επί της ουσίας, το έργο συντίθεται και διαλύεται μπρος στα μάτια μας. Είναι πολύ γενναίο αυτό το έργο από έναν συγγραφέα του διαμετρήματος και της μαεστρίας του Τενεσί Ουίλιαμς. Επίσης, έπρεπε με κάποιον τρόπο να ζωντανέψουν οι μεταφυσικές αναφορές του έργου και να μην κάνουμε ότι δεν τις βλέπουμε. Για αυτό προέκυψαν ευρήματα όπως η «Μικρή Άρκτος», που διαμορφώνεται με τα σπαρμένα αναμμένα λαμπάκια στην «έναστρη» σκηνή και μες στην οποία σώζονται ή/και πεθαίνουν τα δύο αδέλφια, και το παιδικό πιανάκι, που παίζει, επί σκηνής, από μόνο του, κάποιες φορές, χωρίς να ξέρουμε πότε θα συμβεί αυτό. Ένα μυστήριο που ακόμη δεν έχουμε λύσει και που, για εμένα, αποτελεί, σε κάθε παράσταση, σημάδι ότι και το πνεύμα του συγγραφέα είναι μαζί μας.
«Χωρίς ρίσκο δεν υπάρχει ούτε θέατρο, αλλά ούτε και ζωή»
Τι θέλεις να κρατήσει το κοινό απ’ αυτή την παράσταση;
Τη γενναιότητα του συγγραφέα και, ίσως, τη δική μας.
Τι κατάλαβες, έμαθες, για το επάγγελμά σου μέσα απ’ αυτό το έργο;
Το να έχεις δημόσιο βήμα προϋποθέτει μεγάλη υπευθυνότητα. Ή θα προσφέρεις στο κοινό εύκολη τροφή και θα συνεισφέρεις κι εσύ στην πτώση του ηθικού και πνευματικού επιπέδου ή, εάν θέλεις να λέγεσαι καλλιτέχνης και όχι μόνον να είσαι ένας επαρκής επαγγελματίας, κάτι το οποίο σέβομαι, αλλά για εμένα δεν αρκεί, θα πρέπει να ανοίγεσαι σε ρίσκα που αποσκοπούν στο να δώσουν στο κοινό ερεθίσματα για την καλλιέργεια της σκέψης και ενός βαθύτερου αισθήματος απέναντι σε αυτό που ονομάζουμε ζωή. Δεν γίνεται να προσφέρουμε φτηνή τροφή στους ανθρώπους και μετά να διαμαρτυρόμαστε για την ηθική μας έκπτωση. Αυτή η διπολική αντιμετώπιση δεν μου ταιριάζει. Επίσης έμαθα ότι χωρίς ρίσκο δεν υπάρχει ούτε θέατρο, αλλά ούτε και ζωή.
Τι πιστεύεις ότι θέλει να πει μέσα απ’ αυτό ο Τενεσί Ουίλιαμς;
Να τον νιώσουμε θέλει. Τι άλλο να καταλάβουμε; Όλο καταλαβαίνουμε και γινόμαστε πιο έξυπνοι και απαθείς. Νομίζω ότι θέλει να αισθανθούμε την ερημία του και κατ’ επέκταση να δούμε και τη δική μας ερημία ως έναν τόπο ουσιαστικής άνθισης και όχι στειρότητας και καταστροφής.
Θεωρείς ότι το «Έργο δύο προσώπων» έχει λάβει την αναγνώριση που του αξίζει;
Όχι, αλλά αυτό ακριβώς θεωρώ ότι είναι και το προτέρημα του έργου. Δεν νομίζω ότι πρόκειται για ένα έργο που ζητά διακαώς την αναγνώριση. Είναι τόσο απροστάτευτο που ξέρει ακριβώς ποιον σκοπό υπηρετεί: αυτόν ενός «αδύνατου» που μπορεί να γίνει «δυνατό». Ούτε επιζητά το φως και τη λάμψη. Εξάλλου στην εποχή που ζούμε το φως περισσότερο κρύβει, παρά φανερώνει. Εκεί στο σκοτάδι θα βρούμε αυτό που έχει αξία. Ας πούμε, πολλές φορές μιλάμε για τοξικότητα και την ταυτίζουμε με το σκοτάδι, αλλά μεγαλύτερη τοξικότητα απ’ αυτή που έχει νομιμοποιηθεί και μάλιστα σε άπλετο φως, δεν υπάρχει. Οπότε, είναι καλό να μην έχει λάβει το έργο την αναγνώριση που του αξίζει σε αυτό που αποκαλούμε φως. Οι άνθρωποι, όμως, που μπορούν να «δουν», βλέπουν, αισθάνονται, καταλαβαίνουν, παίρνουν δύναμη και ενθαρρύνονται προκειμένου να βαδίσουν στον δρόμο τους.
Με τον συμπρωταγωνιστή σου, τον Βαγγέλη Παπαδάκη, πώς δουλέψατε στις πρόβες;
Είμαι πολύ τυχερή για τη συνεργασία μας. Θεωρώ ότι ο Βαγγέλης Παπαδάκης είναι ο ιδανικός Φελίς, ένας εξαίρετος ηθοποιός και συνεργάτης. Δουλέψαμε πολύ και θεωρώ ότι αφεθήκαμε, έντιμα και ολόψυχα, σ’ έναν δρόμο που μας οδήγησε, ταυτόχρονα, στην καταβύθιση και στο φως, προκειμένου να ανακαλύψουμε κάτι πολύτιμο. Νομίζω ότι η δική μου σπλαχνική προσέγγιση και η δική του αναλυτική διεισδυτικότητα αντάλλαξαν δυναμικές και έδεσαν, με έναν πολύ εποικοδομητικό και αποκαλυπτικό τρόπο, παράγοντας μια ολοζώντανη σκηνική χημεία που πηγάζει από μια βαθιά αλήθεια.
Δώσε μου μια εικόνα των δύο προσώπων.
Τα δύο πρόσωπα είναι ο Φελίς και η Κλαιρ. Δύο αδέλφια και ηθοποιοί. Δύο υπάρξεις στα όρια της δικής τους ανθρωπινότητας (sic), παρεξηγημένες, ίσως, και απομονωμένες, και, ταυτόχρονα, με μια μεγάλη ευκαιρία να επανανακαλύψουν τους εαυτούς τους. Ο Φελίς είναι και ο συγγραφέας του «έργου μέσα στο έργο» που, επίσης, ονομάζεται «Έργο Δύο Προσώπων», υπερασπίζεται τη δική του αλήθεια και η Κλαιρ είναι μια ηθοποιός, μάλλον μεγάλης ευαισθησίας και ψυχικής γκάμας, δύο αλλοτινοί «αστέρες», με την κυριολεκτική και τη μεταφορική έννοια, αποδέκτες μιας «μοίρας», προσωπικής και συλλογικής, που όμως τη μετουσιώνουν σε δημιουργία, μέσα από πάλη προσωπική, μεταξύ τους, με τον κόσμο. Είναι σαν δυο άρρηκτα δεμένα πλάσματα, τα οποία όλοι φέρουμε μέσα μας ή που είναι κάπου εκεί έξω και περιμένουν να αγαπηθούν με έναν καινούριο τρόπο, σε μια καινούρια εποχή, στο φως μιας νέας ανθρώπινης συνείδησης. Τα πλάσματα αυτά δεν θέλουν να δοξαστούν. Θέλουν να γίνουν ορατά στο φως της συνείδησής μας. Γιατί αυτό που τα ενώνει δεν είναι το συμφέρον, αλλά, κατά τη γνώμη μου, ο σπόρος μιας νέας εποχής.
Σε ευχαριστώ.
Και γω σε ευχαριστώ.
INFO
«Έργο δύο προσώπων», του Τενεσί Ουίλιαμς
Σκηνοθεσία: Νάνα Παπαδάκη.
Στο θέατρο «Ροές» [Ιάκχου 16, Γκάζι]
Κάθε Κυριακή στις 16:00 και Μ. Δευτέρα, Μ. Τρίτη στις 21:00
Εισιτήρια: ΕΔΩ
Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 6976840689
Υπό την αιγίδα του Ελληνικού Ινστιτούτου
Πολιτιστικής Διπλωματίας των ΗΠΑ
Πρωταγωνιστούν: Βαγγέλης Παπαδάκης, Νάνα Παπαδάκη.
Ταυτότητα παράστασης
Μετάφραση: Αλίκη Κατσαβού
Σκηνοθεσία: Νάνα Παπαδάκη
Σχεδιασμός φωτισμών: Μαρία Αθανασοπούλου
Κοστούμια: Άση Δημητρολοπούλου
Μουσική: Βασίλης Τζαβάρας
Διαμόρφωση σκηνικού χώρου: Νάνα Παπαδάκη, Βαγγέλης Παπαδάκης
Βοηθός σκηνοθέτη: Ζωρζέτ Αλιμπέρτη
Φωτογράφηση - Βίντεο: Κατερίνα Τζιγκοτζίδου
Γραφιστική επιμέλεια: Κώστας Στεφανόπουλος (GDStudio)
Επικοινωνία: Μαριάννα Παπάκη, Nώντας Δουζίνας (Cont Act)
Παραγωγή: Μαλντορόρ Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία
