Ο Πάνος Μπούσαλης στο Gazzetta: «Η σιωπή τα κυοφορεί όλα»
- «Κρατώντας το νήμα ενός τραγουδιού να ενωθούμε»
- «Με θυμάμαι να γράφω από παιδί»
- «Οι πιο πολλοί καλλιτέχνες χρειάζεται να αναζητήσουν άλλους δρόμους βιοπορισμού»
- «Μου αρέσουν τα χειροποίητα πράγματα»
Ο πυρήνας ένας ήταν είναι και θα είναι: η ποίηση! Και ο στίχος με τα παντοτινά νοήματα και το μέτρο που δεν έχει μέτρο, βρίσκει τη φωνή του στο τραγούδι. Και τότε συμβαίνει κάτι μαγικό: οι άνθρωποι γεννιούνται ξανά! Ο Πάνος Μπούσαλης μπαίνει στη διαδικασία της μελοποίησης με τόλμη, σεβασμό και αληθινή ανησυχία τον συνάνθρωπο και την παράδοση που όλα τα στηρίζει.
Το Σάββατο 17 Ιανουαρίου, στο θέατρο «Μικρός Κεραμεικός», παρουσιάζει τη μουσική παράσταση «Τα τραγούδια των ανθρώπων». Η ποίηση ο ήλιος και η παράδοση το γόνιμο έδαφος και η προσωπική δισκογραφία του τραγουδοποιού. Και τα τραγούδια θα ενώσουν φωνές, την πλατεία, την εξέδρα, τις ψυχές. Ο Πάνος Μπούσαλης μας μιλά, μεταξύ άλλων, για την ποίηση, την παράδοση, τη μουσική παράσταση. Τον ευχαριστούμε.
Τι απαιτεί η ποίηση για να μελοποιηθεί;
Καταρχάς ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση να κάνουμε την κουβέντα αυτή. Εύχομαι καλή χρονιά σε εσάς προσωπικά, αλλά και σε όλους τους αναγνώστες του Gazzetta, ένας από τους οποίους είμαι κι εγώ.
Για να μελοποιήσεις ποίηση και για να έχει μια τέτοια προσπάθεια νόημα, νιώθω πως πρώτα απ’ όλα χρειάζεται να την αγαπήσεις και να της δώσεις μέσα σου τον χώρο που χρειάζεται. Δεν θα προτείνω κάποια συγκεκριμένη συνταγή. Η σχέση σου με την ποίηση ως αναγνώστης και η αισθητική σου ως μουσικός είναι στοιχεία που καθορίζουν το αποτέλεσμα. Σίγουρα, λοιπόν, χρειάζεται να διαβάζεις ποίηση και όταν κάτι σε συγκινεί και σε εμπνέει να του δώσεις κι εσύ με τη σειρά σου μια ακόμα διάσταση, ένα ρούχο που να μη φαντάζει ξένο στο σώμα του ποιήματος.
Μουσική και ποίηση μιλούν την ίδια γλώσσα;
Η ποίηση έχει τη δική της μουσική μέσα της. Κάποιες φορές ευδιάκριτη κι άλλες πιο στρυφνή ή πιο κωδικοποιημένη. Το να της δώσεις μια συγκεκριμένη μουσική φόρμα είναι σαν να προσπαθείς να ακούσεις αυτό που υποπτεύεσαι πως υπαινίσσεται.
Από τη διαδικασία της μελοποίησης, τι έχεις κερδίσει και τι έχεις χάσει;
Δεν ξέρω αλήθεια αν υπάρχουν μετρήσιμα κέρδη και ζημιές. Κέρδος είναι το ότι η συνομιλία σου μαζί της γίνεται πιο προσωπική. Φυσικά, υπάρχει και το ρίσκο να μην επιτύχεις κάτι ουσιαστικό. Να μην προσδώσεις κάτι στο κείμενο. Εντέλει το κάνεις επειδή θέλεις να εκφραστείς και να μεταφέρεις κάτι από την εντύπωσή σου για αυτό που αντικρύζεις. Αν καθίσεις να το πολυσκεφτείς, ίσως χάσει η ένωση αυτή τη θέρμη της ερωτικής επαφής.
«Κρατώντας το νήμα ενός τραγουδιού να ενωθούμε»
Αυτή η μουσική παράσταση, είναι και φόρος τιμής για την παράδοση;
Ναι. Με τη λογική πως η παράδοση είναι πανταχού παρούσα όπως και η ροπή για ανανέωση και ανατροπή. Και φυσικά η δημοτική ποίηση είναι μια μήτρα γάργαρη και ιερή.
Τι σημαίνει για σένα παράδοση;
Είναι όσα έχουν προηγηθεί και έχουν χτίσει τον ζωντανό μύθο μας. Θα μπορούσα να της δώσω την εικόνα μιας πέτρινης σκάλας που βρίσκεται εκεί για όλους για να την κατέβουν και να αναδυθούν. Μια σκάλα στέρεα, αλλά την ίδια στιγμή και διαρκώς μεταβαλλόμενη με έναν ρυθμό αρχαίο, σταθερό και ψύχραιμο, δίχως βιασύνες
Τα τραγούδια των ανθρώπων είναι η γλώσσα της σιωπής τους;
Ήθελα να δώσω ένα όνομα που να περιλαμβάνει την ποίηση ως κάτι ζωντανό που αναπνέει μέσα στην ομιλία, μέσα στο τραγούδι του λαού. Η ποίηση ως κοινή κληρονομιά που την τραγουδάμε και την κοινωνούμε. «Τα τραγούδια των ανθρώπων» είναι, όπως λέει κι ο Χικμέτ στο ομότιτλο ποίημα, κάτι στο οποίο μπορεί να είσαι πιο πιστός από ό,τι στους ίδιους τους ανθρώπους. Και μπορούμε κρατώντας το νήμα ενός τραγουδιού να ενωθούμε, έστω στιγμιαία. Όσο για τη σιωπή που ρωτήσατε, αυτή τα κυοφορεί όλα.
Ποια ήταν η αφορμή για να στηθεί αυτή η μουσική παράσταση;
Έχω μελοποιήσει ποιητές που αγαπώ και δεν είχα ετοιμάσει ξανά κάποια παράσταση με τις μελοποιήσεις μου. Μάλλον ωρίμασε μέσα μου η ιδέα και τολμάω αυτό που μπορεί να μοιάζει πιο ακαδημαϊκό από τις άλλες συναυλίες μου, αλλά εντέλει δεν είναι κάτι άλλο από γλώσσα, μουσική και ψυχή.
Ο τίτλος της παράστασης είναι από ποίημα του Ναζίμ Χικμέτ. Ποιο τραγούδι σου απαντά σε αυτόν τον τίτλο;
Όλα τα τραγούδια που θα παιχτούν στην παράσταση αγκαλιάζουν τον τίτλο. Οι στίχοι των ποιητών απηχούν νοήματα πανανθρώπινα.
«Με θυμάμαι να γράφω από παιδί»
Πώς στράφηκες στην τραγουδοποιΐα;
Ήταν μια εσωτερική ανάγκη νιώθω. Ενδεχομένως συνοδευόμενη από μια κλίση που έκανε πιο ορατή τη δυνατότητα κίνησης στον δρόμο αυτό. Με θυμάμαι να γράφω από παιδί.
Ποιοι παράγοντες συνέβαλαν στη διαμόρφωση της καλλιτεχνικής σου προσωπικότητας;
Είναι ένας συνδυασμός ερεθισμάτων. Από τα οικογενειακά ακούσματα, τις κουβέντες και την όλη στάση και ατμόσφαιρα, μέχρι ό,τι έφτασε σε μένα ρητά ή μυστικά.
Όλος ο κόσμος μας επηρεάζει. Τα διαβάσματά μου επίσης έχουν σημαντικό ρόλο όπως και οι «δάσκαλοί» μου με την ευρύτερη έννοια. Και βέβαια οι συνεργάτες μου και οι μεγάλοι συνθέτες που υπήρξα κοντά τους. Όλα μας διαμορφώνουν και τα διαμορφώνουμε.
Τι σε εμπνέει και τι σου στερεί την έμπνευση να δημιουργήσεις;
Αν μπορούσα να διαλέξω κάτι από το πολύ ευρύ, συχνά ασαφές, κάλεσμα αυτού που ονομάζουμε έμπνευση, ίσως θα επέλεγα τους όμορφους αγώνες των ανθρώπων, την ομορφιά και τη χάρη όπου κι αν τη συναντάμε και την αγάπη διαχρονικά.
Άλλοτε μπορεί να είναι κάτι ευγενικό και λεπτό, άλλοτε κάτι αρχέγονο και σπηλαιώδες. Κάτι που θα δούμε ή θα ακούσουμε μπορεί να παρακινήσει για δημιουργία. Και είναι προϊόν τεκτονικών κινήσεων και ενέργειας που συσσωρεύεται μέχρι να βρεθεί το ερέθισμα που θα την απελευθερώσει.
Την έμπνευση ή το κέφι για δημιουργία μπορεί να σου στερήσουν, ενδεχομένως, εμπόδια ρεαλιστικά, όπως η σκληρή πραγματικότητα, η οποία βέβαια σε άλλα επίπεδα μπορεί να κινητοποιήσει αντίρροπες δυνάμεις μέσα σου. Δύναται, όμως, να σου στερήσει μέσα πολύτιμα για τη δημιουργία σε κάποιους τομείς. Ειδικά στη μουσική που χρειάζεται πέρα από την πρώτη ύλη της δημιουργίας, να ενορχηστρώσεις, να ηχογραφήσεις κλπ. Για όλα αυτά απαιτούνται πόροι.
«Οι πιο πολλοί καλλιτέχνες χρειάζεται να αναζητήσουν άλλους δρόμους βιοπορισμού»
Έχεις συνεργαστείς με σπουδαίους καλλιτέχνες, προσωπικότητες, της χώρας αυτής. Τι έμαθες απ’ αυτούς;
Οφείλω πολλά στους δασκάλους μου. Τους αγαπώ βαθιά. Ο καθένας σου δίνει τη μοναδική του οπτική για τα πράγματα και την εμπειρία του. Αν ακούς γόνιμα, έχεις να κερδίσεις. Και οι στιγμές καθαυτές δίπλα τους, τόσο καλλιτεχνικά όσο και σε ανθρώπινο επίπεδο, είναι θησαυρός,
Οι σπουδές σου στο Πολυτεχνείο βοήθησαν τη δημιουργική σου έκφραση;
Στο Πολυτεχνείο σε μαθαίνουν πως ό,τι δημιουργείς πρέπει να «δουλεύει». Να μην διαλύεται στην πρώτη περιστροφή. Με αυτή τη λογική ίσως να μεταφέρεται μια κάποια λειτουργικότητα και στα τραγούδια. Μια τέτοια πρόθεση και έγνοια. Από την άλλη, επειδή ένιωθα πως λόγω των σπουδών μου είχα επαγγελματικά μια ακόμα ορατή πόρτα, ίσως δεν μπήκα τόσο διεκδικητικά σε ορισμένες περιοχές της καλλιτεχνικής πραγματικότητας,
Τι επιδιώκεις μέσα από την τέχνη σου; Την επικοινωνία με το κοινό, με τον εαυτό σου ή την προστασία της ψυχής σου;
Την έκφραση, αν το πούμε με μια λέξη. Το άνοιγμα και προς τα έσω και προς τα έξω. Η ψυχή εκτίθεται. Η επικοινωνία σίγουρα είναι ένα σημαντικό κομμάτι. Η μέθεξη.
Αν και χαράζεις τον δικό σου δρόμο, ωστόσο ποιανού καλλιτέχνη την πορεία θα ήθελες να φτάσεις;
Θαυμάζω πολλούς καλλιτέχνες. Δεν μπορώ να με φανταστώ, όμως, στα δικά τους χνάρια, γιατί ο καθένας εντέλει είναι μοναδικός. Μπορώ να σου απαντήσω σχετικά με το ποιοι με διαμόρφωσαν. Πέρα από τους μεγάλους μας συνθέτες και ποιητές, ερμηνευτές όπως ο Ξυλούρης κι ο Λιδάκης και τραγουδοποιοί όπως ο Θαλασσινός κι ο Περίδης είναι παραδείγματα καλλιτεχνών που νιώθω κοντά μου. Και άλλοι πολλοί, παλιότεροι και πιο σύγχρονοι.
Ποια είναι η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετωπίζεις στη δουλειά σου;
Μεγάλη δυσκολία για όλους μας στη γενιά μου είναι να βιοποριστούμε με αξιοπρέπεια και να μπορέσουμε να δημιουργήσουμε με τους όρους που θα έκαναν πιο γόνιμη την εξέλιξή μας. Αυτό είναι θέμα κοινωνικό που φτάνει παντού. Οι πιο πολλοί καλλιτέχνες χρειάζεται να αναζητήσουν άλλους δρόμους βιοπορισμού.
«Μου αρέσουν τα χειροποίητα πράγματα»
Η Τεχνητή Νοημοσύνη θα βοηθήσει τους τραγουδοποιούς;
Δεν το σκέφτομαι τόσο. Γιατί να μας βοηθήσει όμως και πως; Να γράψει για λογαριασμό μας; Τι νόημα έχει αυτό; Να γράψεις μια μουσική και να σου δώσει προτάσεις ενορχήστρωσης; Δεν ξέρω… Μου αρέσουν τα χειροποίητα, καταλαβαίνετε πως το εννοώ, πράγματα. Η τεχνολογία εννοείται είναι χρήσιμη και πάντα το πως θα την χρησιμοποιήσει ο άνθρωπος θα κρίνει και το αποτέλεσμα.
Τα κοινωνικά, πολιτικά, γεγονότα, μηνύματα, της εποχής, περνάνε στη δουλειά σου;
Οπωσδήποτε. Το τραγούδι είναι και πολιτικό. Εμπεριέχει τις αγωνίες για τον άνθρωπο και για την ανθρωπότητα. Από τη γειτονιά, τη χώρα, μέχρι τον πλανήτη μας. Πέρα από τον υπαρξιακό χαρακτήρα της τέχνης υπάρχει το περιβάλλον μας και όσα συμβαίνουν σε αυτό είναι λόγος για να μιλήσουμε και να αγωνιστούμε.
Στην πορεία σου υπάρχει κάτι που θα το έκανες διαφορετικά;
Με την εμπειρία που αποκτάς αν γυρίσεις και δεις πράγματα που έκανες ή δεν έκανες θα σκεφτείς πολλά. Όμως πώς μπορείς με το μυαλό του σήμερα να φιλτράρεις το χθες; Ίσως το να μελετούσα περισσότερο μουσική. Κιθάρα, αρμονία κλπ
Τι θα ήθελες να πετύχεις καλλιτεχνικά το 2026;
Πρώτα απ’ όλα εύχομαι υγεία για όλους μας και ως προς τα και καλλιτεχνικά, δημιουργία, εξέλιξη, συνεργασίες, χαρά και δικαίωση.
INFO
Πάνος Μπούσαλης
«Τα τραγούδια των ανθρώπων»
Σάββατο 17 Ιανουαρίου, στο θέατρο «Μικρός Κεραμεικός»
Ώρα έναρξης: 21:15
Εισιτήρια ΕΔΩ
Συντελεστές
Κιθάρα, τραγούδι: Πάνος Μπούσαλης
Πιάνο: Λουκάς Κουρλής
Τραγούδι: Ευήνα Ηλιοπούλου
Πολλές εκπλήξεις με φιλικές συμμετοχές.
* Ο τίτλος της παράστασης δανεισμένος από το ομώνυμο ποίημα του Ναζίμ Χικμέτ.
Βιογραφικό Πάνου Μπούσαλη
Ο Πάνος Μπούσαλης γεννήθηκε στην Αθήνα στις 26 Απριλίου του 1979 και μεγάλωσε στο χωριό Νιάτα του Νομού Λακωνίας. Φοίτησε κλασική κιθάρα στο Απολλώνιο Ωδείο. Είναι απόφοιτος Πολυτεχνείου του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσ/νίκης της σχολής των Μηχανολόγων Μηχανικών με μετεκπαίδευση στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και έχει επιμορφωθεί (Ε.Κ.Π.Αθηνών & Πανεπιστήμιο του Maryland) στο αντικείμενο των πολιτισμικών σπουδών και στη διοίκηση πολιτισμικών μονάδων.
Ως τραγουδοποιός έχει εκδώσει δύο προσωπικούς δίσκους (Γκέμμα , Σεμπρεβίβα) και πολυάριθμα singles, ενώ συμμετείχε και σε άλλους δίσκους (Βορεινό παράθυρο, Χάλκινα φεγγάρια, Κάραβος, Μιαν άνοιξη και μόνο, Ροδόσταγμα, Ταξιδεύουν τα στιχάκια μου, Πέταγμα, Χρήστος Λεοντής 60 χρόνια, Ηρώδειο, Ο γύρος του θριάμβου, Λύκε , λύκε είσαι εδώ; , Ξαναδιαβάζωντας τον Μίκη Θεοδωράκη κ.α).
Έχει βραβευθεί στο Φεστιβάλ Νέων Δημιουργών ''Νικόλας Άσιμος'' για το ''Χαρούμενο τραγούδι''.
Έχει συνεργαστεί με τους Θάνο Μικρούτσικο, Λίνο Κόκοτο, Χρήστο Λεοντή, Σταύρο Ξαρχάκο, Μαρία Φαραντούρη, Γεράσιμο Ανδρεάτο, Αλκίνοο Ιωαννίδη, Αναστασια Μουτσάτσου, Γιώργο Σταυριανό, Γιώργο Καλογήρου, ΛΙζέτα Καλημέρη , Μανόλη Ανδρουλιδάκη, Νεοκλή Νεοφυτίδη, Μιχάλη Τερζή , Γιώργο Σταυριανό, Ρίτα Αντωνοπούλου κ.α.
Έχει μελοποιήσει Γιάννη Ρίτσο, Μανόλη Αναγνωστάκη, Νικηφόρο Βρεττάκο, Ναπολέων Λαπαθιώτη, Κώστα Καρυωτάκη, Γιώργο Σεφέρη, Αντρέα Παγουλάτο, Γιολάντα Πέγκλη, Βέρα Βασιλείου- Πέτσα, Στέλλα Βλαχογιάννη, Αλάσιο, Λίνο Ιωαννίδη, Μποντλέρ, Παόυλ Τσέλαν κ.α.
Έχει επιμεληθεί μουσικά αφιερώματα στους Νίκο Ξυλούρη, Γιάννη Ρίτσο, Νικηφόρο Βρεττάκο, Νίκο Γκάτσο , Νίκο Καββαδία, στους μεγάλους Έλληνες συνθέτες, στην μουσική από το θέατρο και τον κινηματογράφο κ.α
Έχει δώσει μουσικές παραστάσεις σε Ελλάδα, Κύπρο καθώς και σε Σαν Φρανσίσκο, Σαν Χοσέ, Νέα Υόρκη, Τορόντο, Κάτω Ιταλία κ.α.
Έχει εκδοθεί μια ποιητική του συλλογή με τίτλο ''Η κουδουνίστρα του ήλιου''.
