Απέναντι στην απάνθρωπη πλειοψηφία (vid)

• «Εχθρός του λαού», ο σκλάβος, αυτός που νανουρίζεται με τζόγο και με τσόντες
• Το κέρδος ο εχθρός, η ζωή ο λαός

Ό,τι και να γίνει, ο ηθοποιός θα είναι πάντα απέναντι στην εξουσία και μία δυνατή φωνή στου θεάτρου την πλατεία. Ο ένας γίνεται δυο και τρεις και χίλιοι δεκατρείς και αυτοί είμαστε εμείς. Και δεν θα ανέβει στη σκηνή για να πει τα λογάκια του, να κάνει τα ναζάκια του, να μοιραστεί τα αστειάκια του. Η εκπαιδευμένη μαϊμού και ο καημένος παπαγάλος θα τον ήθελα κοντά τους, θα ήθελαν να μεγαλώσει η παρέα των θλιμμένων, των παραιτημένων, των υποταγμένων. Αυτός, όμως, που πατά στο σανίδι είναι, πρέπει να είναι, το κομμάτι του εαυτού μας που δεν θα σιωπήσει ποτέ, που δεν θα επικαλεστεί το δικαίωμα της σιωπής, δεν θα αφεθεί στη λήθη και θα μείνει για πάντα στον δρόμο της μνήμης που του δίνει μόνο πόνο, φθόνο, αδικία, πίκρα, θλίψη και ούτε ένα ευχαριστώ. Μοιάζει μεσσιανικό όλο αυτό, αλλά δεν είναι…
Ο ηθοποιός υπηρετεί και κουβαλά την ακατέργαστη αλήθεια και οι «σωτήρες» που προσφέρουν θεία κοινωνία, ευλογία, αλαζονεία ενοχλούνται απ’ αυτόν. Ο ηθοποιός που δεν σου λέει τι να σκεφτείς και πώς να το σκεφτείς. Αυτός που σου υπενθυμίζει ότι δεν πρέπει να ξεχνάς, να αποχωρείς από τα κοινά και στην τυραννία της απάνθρωπης πλειοψηφίας να προσκυνάς. Το θέατρο είναι μέγιστη πολιτική πράξη και ο ηθοποιός μέγιστο πολιτικό ον και ο «Εχθρός του λαού», του Χένρικ Ίψεν, ο λόγος που επιμένει.

«Εχθρός του λαού», ο σκλάβος, αυτός που νανουρίζεται με τζόγο και με τσόντες

Κοιτάξτε τώρα τι ακριβώς έχει πετύχει ο Τόμας Οστερμάιερ με αυτή την εκδοχή του ιψενικού έργου. Στο μυαλό του υπογράφοντος παίζει ο ραπ στίχος που λέει του δεκάωρου οι σκλάβοι κι οι πεσόντες/νανουρίζονται με τζόγο και με τσόντες [σ.σ ράπερ Dave, των Φράξια]. Και μετά έρχεται αυτός ο «Εχθρός του λαού» και σου δείχνει τον σκλάβο, το δεκάωρο, τους πεσόντες, τον τζόγο και τις τσόντες! Η τολμηρή και στιβαρή σκηνοθεσία του «πατά» πάνω στο «μπιτ» που του δίνει η εμπνευσμένη δραματουργία [Florian Borchmeyer] και διασκευή [μαζί με τον Florian Borchmeyer].
Το έργο γράφτηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και διαδραματίζεται σε μια μικρή πόλη της Νορβηγίας. Έρχεται, λοιπόν, ο Οστερμάιερ και τι κάνει; Τη μεταφέρει στο σήμερα, στον αστικό ιστό! Με αυτή την απλή αλλαγή επιτυγχάνει το εξής: ενώνει το συμβολικό με το σημερινό και δίνει στον άχρονο λόγο του Ίψεν τη σάρκα, το πνεύμα και την πνοή του 2026 και κάθε έτους που ακολουθεί. Αυτό εξηγεί και την επιτυχία του ανεβάσματος. Όπως διαβάζουμε στο δελτίο Τύπου: Ο εμβληματικός Γερμανός σκηνοθέτης διασκευάζει και σκηνοθετεί το μνημειώδες έργο του Ίψεν, το οποίο έχει παρουσιάσει από το 2012 σε πάνω από 30 χώρες με τεράστια επιτυχία.

Το κέρδος ο εχθρός, η ζωή ο λαός

Το έργο που είδαμε χθες στο θέατρο «Κνωσός», είναι παραγωγή της βερολινέζικης καλλιτεχνικής ομάδας «Schaubühne» σε συνεργασία με το «Θέατρο του Νέου Κόσμου». Συνεπώς, εδώ έχουμε τη συνεργασία της συνεργασίας. Έτσι, η μετάφραση του Αντώνη Γαλέου συνεχίζει από κει που το αφήνει η διασκευή-δραματουργία. Τα ελληνικά λόγια κυλούν αβίαστα, άνετα, ανεπιτήδευτα και ρεαλιστικά σίγουρα. Η κρίσιμη σκηνογραφία του Jan Pappelbaum δένει με αυτήν της Νατάσας Τσιντικίδη. Ο σχεδιασμός φωτισμών σε πλήρη αρμονία [Erich Schneider-Σοφία Αλεξιάδου], όπως και το ενδυματολογικό κομμάτι [Nina Wetzel-Νατάσσα Παπαστεργίου].
Και να πώς όλα τα προηγούμενα εξυπηρετούν και αναδεικνύουν την ιστορία. Σε έναν σκηνικό χώρο που άλλοτε είναι διαμέρισμα, άλλοτε καλλιτεχνικό στέκι, άλλοτε γραφεία εφημερίδας και άλλοτε αμφιθέατρο -αυτή η ευελιξία είναι σημαντική και πραγματοποιείται άμεσα και απλά χωρίς να καταναλώνει χρόνο άσκοπα- ενεργούν, δρουν, οι εφτά χαρακτήρες του κειμένου. Ο γιατρός Στόκμαν ζει με τη γυναίκα το νεογέννητο παιδί τους. Εργάζεται ως υπάλληλος στα λουτρά της πόλης. Τα λουτρά είναι ο θεμέλιο λίθος της τοπικής οικονομίας. Όταν, όμως, ορισμένοι επισκέπτες αρρωσταίνουν, ο γιατρός στέλνει δείγμα νερού για χημικές εξετάσεις. Η απάντηση που παίρνει είναι ξεκάθαρη: το νερό είναι μολυσμένο. Οι αγωγοί νερού πρέπει να ξαναφτιαχτούν και να μεταφερθεί η πηγή πιο ψηλά. Ο Στόκμαν θέλει να ενημερώσει τους συμπολίτες του, τους φίλους, την οικογένειά του, τον αδερφό του τον δήμαρχο. Και ενώ το ηθικό, συλλογικό, χρέος είναι μεγάλο, το πολιτικό, οικονομικό, ατομικό χρέος το ξεπερνά! Η ιδιοτέλεια, το βόλεμα και το κέρδος μπαίνουν πάνω από την υγεία και την αξία της ανθρώπινης ζωής. Η βία του συστήματος συναντά τη μοναχική αντιβία του πρωταγωνιστή. Η αλήθεια θάβεται, πρόσκαιρα, τα Μ.Μ.Ε γίνονται Μέσα Μαζικής Εξαπάτησης και όλα αποκαλύπτονται στον λόγο του Στόκμαν στο αμφιθέατρό, όταν ενημερώνει τους συμπολίτες του. Ο αδερφός του ο δήμαρχος των υπομονεύει πριν μιλήσει, όμως ο γιατρός θα πει τη μεγάλη αλήθεια: ήρθε η ώρα να ξεβολευτούμε και να δώσουμε τη μία και μοναδική λύση, την επαναστατική.
Οι ηθοποιοί παίζουν άνετα, μπαίνουν στο άγριο πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό «σήμερα» και η διαλεκτική τους έχει μια αφοπλιστική φυσικότητα. Τους ενισχύει η μουσική διδασκαλία της Εύης Νάκου, μια και τραγουδούν κομμάτια που «συνομιλούν» με τον πυρήνα του έργου. Εδώ, λοιπόν, έχουμε καθαρόαιμο, πολιτικό, θέατρο που απαιτεί συλλογική φωνή-ερμηνεία και αυτήν ακριβώς του έδωσαν οι Κωνσταντίνος Μπιμπής, Μιχάλης Οικονόμου, Λένα Παπαληγούρα, Ιερώνυμος Καλετσάνος, Στέλιος Δημόπουλος, Άλκηστις Ζιρώ, Ιάσονας Άλυ. Και ξέρετε γιατί δικαιώνεται το πολιτικό, το παίρνω θέση, θέατρο; Γιατί ο Οστερμάιερ στη ροή της δράσης, της αφήγησης, την κρίσιμη στιγμή, κάνει το κοινό συμμέτοχό του! Ο τελικός λόγος του Στόκμαν είναι ευθεία αναφορά στη σημερινή απονευρωμένη, σχεδόν παραιτημένη, διεφθαρμένη, αντιδραστική εποχή μας. Στο δίλημμα «κέρδος ή ζωή;», οι θεατές παίρνουν τον λόγο που τους δίνει ο Γερμανός σκηνοθέτης. Άρα, σκηνή, πλατεία, εξώστης, γίνονται ένα, γίνονται μια Βουλή με αμεσοδημοκρατικό πνεύμα και ανυπόκριτη συμπεριφορά. Ο «Εχθρός του λαού», του Τόμας Οστερμάιερ είναι κρυστάλλινη πολιτική πράξη που ξεκινά από κάτω και αξίζει να τη δείτε.

INFO
«Εχθρός του λαού», του Χένρικ Ίψεν

Στο θέατρο «Κνωσός» [έως 25/1]

Διάρκεια: 110 λεπτά.

Ημέρες και ώρες παραστάσεων: Πέμ., Παρ. 9 μ.μ., Σάβ. 9.15 μ.μ., Κυρ. 6 μ.μ., Τετ. 8 μ.μ.

Εισιτήρια ΕΔΩ

Συντελεστές
Διασκευή Florian Borchmeyer & Thomas Ostermeier
Σκηνοθεσία Thomas Ostermeier

Ενδυματολόγος Nina Wetzel

Σχεδιασμός ήχου Malte Beckenbach, Daniel Freitag

Δραματουργία Florian Borchmeyer

Σχεδιασμός φωτισμών Erich Schneider

Συντελεστές ελληνικής παραγωγής

Μετάφραση Αντώνης Γαλέος

Συνεργάτης Σκηνοθέτης Christoph Schletz

Σκηνογράφος Jan Pappelbaum

Ζωγραφική σκηνικού Katharina Ziemke

Σχεδιασμός φωτισμών Σοφία Αλεξιάδου

Ενδυματολόγος Νατάσσα Παπαστεργίου

Σχεδιασμός ήχου Ηλίας Φλάμμος

Σκηνογράφος - προσαρμογή σκηνικού Νατάσα Τσιντικίδη

Κατασκευή σκηνικού Θωμάς Μαριάς

Μουσική διδασκαλία Εύη Νάκου

Βοηθός σκηνοθέτη Ειρήνη Λαμπρινοπούλου

Βοηθός ενδυματολόγου Μαριάνθη Ράδου

Φωτογραφίες: Πάτροκλος Σκαφίδας

Παίζουν Κωνσταντίνος Μπιμπής, Μιχάλης Οικονόμου, Λένα Παπαληγούρα, Ιερώνυμος Καλετσάνος, Στέλιος Δημόπουλος, Άλκηστις Ζιρώ, Ιάσονας Άλυ.

Οπτική ταυτότητα Θεάτρου του Νέου Κόσμου 2025-26 Creative director - Art director: Πάρις Μέξης | Art director - Graphic designer: Θωμάς Παλυβός.

Μια παραγωγή της Schaubühne Berlin
Σε συνεργασία με το Θέατρο του Νέου Κόσμου.