Η τεχνολογία έφερε πρόοδο αλλά μην πέσουμε στην παγίδα της υπέρ – ανάλυσης

• VAR: Η τεχνολογία στην υπηρεσία του ποδοσφαίρου
• Η παγίδα της υπερ-ανάλυσης
• Goal-line technology: Το υπόδειγμα τεχνολογικής εφαρμογής στο ποδόσφαιρο
• Η συμβολή στην προπόνηση και στη φυσική κατάσταση
• Αναλύσεις, στατιστικά, big data
• Ποιες αλλαγές – βελτιώσεις μπορούν να γίνουν;
• Προτάσεις για τροποποίηση κανονισμών
• Το ποδόσφαιρο δεν πρέπει να χάσει την ψυχή του

Από τη λάσπη των χωραφιών μέχρι τους πολυτελείς χλοοτάπητες των υπερσύγχρονων σταδίων. Από τη διαισθητική ματιά του διαιτητή μέχρι τις πολλαπλές κάμερες υψηλής ευκρίνειας και το VAR. Το ποδόσφαιρο – αυτό το παγκόσμιο φαινόμενο που ενώνει πολιτισμούς – δεν έμεινε ανεπηρέαστο από τη ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη. Και δεν θα μπορούσε. Το ερώτημα όμως δεν είναι μόνο αν η τεχνολογία βοήθησε το άθλημα. Το πραγματικό ζήτημα είναι πώς και πού μπορούμε να την αξιοποιήσουμε με ακόμα καλύτερο και πιο αποδοτικό τρόπο.

VAR: Η τεχνολογία στην υπηρεσία του ποδοσφαίρου

Η τεχνολογία έκανε την πιο ηχηρή είσοδό της στο παγκόσμιο ποδόσφαιρο με την εισαγωγή του Video Assistant Referee (γνωστού πλέον ως VAR). Από τη Ρωσία και το Μουντιάλ του 2018, το VAR υποσχέθηκε ένα πιο δίκαιο παιχνίδι. Σε έναν κόσμο που ο κάθε πόντος, κάθε γκολ και κάθε φάση κρίνουν πληθώρα συναισθημάτων, εκατομμύρια ευρώ και καριέρες, το αίτημα για δικαιοσύνη ήταν λογικό.

Και πράγματι: ακυρωμένα γκολ για οφσάιντ που δε φαινόταν με γυμνό μάτι, πέναλτι που δίνονταν ή παίρνονταν πίσω, αποβολές που αποδείχτηκαν λανθασμένες — όλα μπήκαν σε μια πιο αντικειμενική τροχιά. Το VAR ήρθε να διορθώσει τους ανθρώπινους περιορισμούς της διαιτησίας, αλλά δεν κατάφερε να εξαλείψει τον υποκειμενισμό. Γιατί στο τέλος, ο άνθρωπος – ο διαιτητής – παραμένει αυτός που παίρνει την τελική απόφαση.

Η παγίδα της υπερ-ανάλυσης

Η μεγαλύτερη κριτική στο VAR δεν είναι η ύπαρξή του, αλλά ο τρόπος που χρησιμοποιείται. Πόσες φορές δεν έχουμε δει έναν αγώνα να "παγώνει" για 3 και 4 λεπτά μέχρι να αποφασιστεί ένα πέναλτι; Πόσες φορές δεν έχουμε δει μια φάση που υπό φυσιολογικές συνθήκες κανείς δεν θα τη συζητούσε, να ακυρώνει γκολ λόγω… του ώμου που προεξέχει 2 εκατοστά; Το ποδόσφαιρο δεν είναι μαθηματικά. Δεν είναι απόλυτο. Είναι ένστικτο, ρυθμός, ένταση. Η υπερ-ανάλυση σκοτώνει το συναίσθημα και μετατρέπει το παιχνίδι σε… επιστημονικό πείραμα. Και το κοινό αρχίζει να χάνει την υπομονή του. Εδώ λοιπόν δεν φταίει η τεχνολογία, αλλά ο τρόπος χρήσης της. Και αυτό είναι το πρώτο μεγάλο πεδίο βελτίωσης.

Goal-line technology: Το υπόδειγμα τεχνολογικής εφαρμογής στο ποδόσφαιρο

Σε αντίθεση με το VAR, η τεχνολογία γραμμής (goal-line technology) έχει καταφέρει σχεδόν καθολική αποδοχή. Δεν διακόπτει το παιχνίδι, δεν απαιτεί γνώμη ή ερμηνεία — απλώς δουλεύει. Το γκολ είτε μπήκε, είτε όχι. Ένα “beep” στο ρολόι του διαιτητή και όλοι ξέρουν. Ίσως αυτό να είναι και το μοντέλο πάνω στο οποίο πρέπει να βασιστεί η περαιτέρω τεχνολογική παρέμβαση στο άθλημα: απλό, διακριτικό, ακριβές.

Η συμβολή στην προπόνηση και στη φυσική κατάσταση

Αν η τεχνολογία στον αγωνιστικό χώρο διχάζει σε κάποιες περιπτώσεις, στον τομέα της προπόνησης και της αθλητικής επιστήμης έχει φέρει επανάσταση χωρίς αντίλογο. Οι GPS trackers που φορούν οι παίκτες στις προπονήσεις και στους αγώνες επιτρέπουν στο τεχνικό τιμ να γνωρίζει τα πάντα: από τα χιλιόμετρα που διανύει ένας παίκτης, μέχρι τη μέγιστη ταχύτητα, την κόπωση και τις πιθανότητες τραυματισμού.

Τα δεδομένα αυτά οδηγούν σε εξατομικευμένη προπόνηση, καλύτερη διαχείριση της φυσικής κατάστασης και γρηγορότερη αποκατάσταση. Τα σύγχρονα ιατρικά τιμ μπορούν να προλάβουν τραυματισμούς πριν καν εκδηλωθούν. Η διάρκεια της καριέρας ενός ποδοσφαιριστή έχει αυξηθεί αισθητά. Παίκτες όπως ο Κριστιάνο Ρονάλντο ή ο Ζλάταν Ιμπραΐμοβιτς αποτελούν παραδείγματα μακροζωίας σε ένα άθλημα που κάποτε θεωρούσουν ¨τελειωμένος" στα 33.

Αναλύσεις, στατιστικά, big data

Οι ποδοσφαιρικές ομάδες δεν βασίζονται πια μόνο στο «μάτι» του σκάουτερ ή σε εισηγήσεις ατζέντηδων. Χρησιμοποιούν πλατφόρμες ανάλυσης (όπως Wyscout, Instat, Statsbomb) που παρέχουν χιλιάδες στατιστικά για κάθε παίκτη, κάθε επαφή με τη μπάλα, κάθε ματς. Η επιλογή ενός μεταγραφικού στόχου είναι πλέον μια επιστημονική διαδικασία.

Παράλληλα, τα big data προσφέρουν ανάλυση αντιπάλων, προβλέψεις αγωνιστικών συμπεριφορών και βοηθούν στην τακτική προσέγγιση κάθε αγώνα. Όμως, εδώ χρειάζεται και ένα αντίβαρο: το ποδόσφαιρο δεν παίζεται σε excel. Όσες «heat maps» και να αναλύσεις, στο τέλος χρειάζεσαι και τον χαρακτήρα, τη νοοτροπία, το «κάτι παραπάνω» που δεν καταγράφεται σε νούμερα.

Ποιες αλλαγές – βελτιώσεις μπορούν να γίνουν;

Η τεχνολογία προχωρά — το ερώτημα είναι πώς και με ποιο όριο. Ορίστε μερικές προτάσεις που θα μπορούσαν να φέρουν άμεσα οφέλη :

1. Καθολική χρήση Ημι-αυτόματου offside (όπως στο Μουντιάλ 2022)

Η FIFA παρουσίασε στο Κατάρ ένα ημι-αυτόματο σύστημα οφσάιντ, το οποίο με αισθητήρες και AI έδειχνε σε λίγα δευτερόλεπτα αν ένας παίκτης ήταν εκτεθειμένος. Το σύστημα αυτό μείωσε τις καθυστερήσεις, περιόρισε τα λάθη και αύξησε τη διαφάνεια. Είναι καιρός να επεκταθεί τουλάχιστον σε όλα τα πρωταθλήματα και τις διοργανώσεις πρώτης γραμμής.

2. Live ήχο από το VAR

Το VAR μοιάζει πολλές φορές με μαύρο κουτί. Κανείς δεν ξέρει τι λέγεται μεταξύ VAR και διαιτητή. Αν υπήρχε δυνατότητα να ακούγεται ο διάλογος, το κοινό θα είχε καλύτερη κατανόηση και λιγότερη καχυποψία.

3. Καλύτερη αποτύπωση των καθυστερήσεων

Πόσα λεπτά παίζεται πραγματικά η μπάλα σε ένα 90λεπτο; Σύμφωνα με μελέτες, μόλις 55–65 κατά μέσο όρο. Οι καθυστερήσεις, οι τραυματισμοί και τα «τρικ» σκοτώνουν τον ρυθμό. Ένας κανονισμός που θα μπορούσε να βελτιώσει το συγκεκριμένο ζήτημα είναι η δυνατότητα διακοπής του χρονομέτρου. Όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, στο ράγκμπι, οι διαιτητές θα μπορούν να σταματούν το ρολόι του αγώνα σε περίπτωση αμφισβητούμενης φάσης ή σοβαρού τραυματισμού. Στόχος είναι φυσικά να υπάρχει περισσότερος πραγματικός χρόνος παιχνιδιού έτσι ώστε να αυξηθεί η ουσία, η ροή και η δικαιοσύνη του παιχνιδιού.

Προτάσεις για τροποποίηση κανονισμών

Αν είχα την ευκαιρία να αλλάξω κάποιους κανονισμούς στο παγκόσμιο ποδόσφαιρο, θα ξεκινούσα από την επαναφορά των τριών αλλαγών στην κανονική διάρκεια του αγώνα, με τη δυνατότητα μιας επιπλέον αλλαγής για κάθε ομάδα μόνο σε περίπτωση παράτασης .Ο κανονισμός των πέντε αλλαγών, αν και σχεδιάστηκε με γνώμονα την προστασία των παικτών, εντείνει το χάσμα ανάμεσα στις μεγάλες ομάδες και τις μικρότερες. Δεν είναι σύνηθες για μια ομάδα με περιορισμένο μπάτζετ να διαθέτει 18-20 ισάξιους ποδοσφαιριστές για να εκμεταλλευτεί πλήρως τις επιπλέον αλλαγές, κάτι που ενισχύει τις ανισότητες και την υπεροχή των πλουσιότερων συλλόγων.

Ένας ακόμα κανονισμός που θα πρότεινα να τροποποιηθεί αφορά τον καταλογισμό πέναλτι σε περιπτώσεις μαρκαρίσματος εκτός φάσης μετά από εκτέλεση στημένου. Το ποδόσφαιρο είναι ένα άθλημα που εμπεριέχει έντονα το στοιχείο της επαφής, και αυτό πρέπει να λαμβάνεται υπόψη. Τα τελευταία χρόνια, με τη χρήση του VAR, έχουν δοθεί αρκετά πέναλτι σε φάσεις μετά από εκτέλεση φάουλ ή κόρνερ, όπου το μαρκάρισμα γίνεται σε σημείο απομακρυσμένο από την πραγματική ευκαιρία για γκολ. Σε αυτές τις περιπτώσεις, θεωρώ ότι αντί για πέναλτι θα έπρεπε να τιμωρείται με κίτρινη κάρτα ο αμυνόμενος που περιορίζει αντικανονικά τον επιτιθέμενο, ενώ η εκτέλεση της στημένης φάσης θα επαναλαμβάνεται. Φυσικά, αν το μαρκάρισμα γίνεται σε παίκτη που έχει ενεργή συμμετοχή στη φάση και δημιουργεί πραγματική ευκαιρία για γκολ, η ποινή του πέναλτι πρέπει να παραμείνει αμετάβλητη.

Το ποδόσφαιρο δεν πρέπει να χάσει την ψυχή του

Η τεχνολογία έχει ήδη αλλάξει το ποδόσφαιρο. Το έχει κάνει δικαιότερο, ταχύτερο, πιο επιστημονικό. Όμως το ποδόσφαιρο δεν είναι εργαστήριο. Είναι συναίσθημα. Είναι ένστικτο. Είναι η φωνή του παιδιού που φωνάζει «γκοοοολ» πριν ακόμη η μπάλα αναπαυτεί στα δίχτυα του τερματοφύλακα. Η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί το ποδόσφαιρο – όχι να το αλλοιώνει. Όπου διορθώνει αδικίες, είναι ευπρόσδεκτη. Όπου σκοτώνει τον ρυθμό και τη μαγεία, πρέπει να περιορίζεται.

Γιατί το ποδόσφαιρο δεν είναι τέλειο. Αλλά ίσως γι’ αυτό να είναι και τόσο όμορφο.