«Φωτιά» στις τιμές των τσιγάρων: Το πακέτο στην Ελλάδα μπορεί να φτάσει στα 6,50 ευρώ
Τα τσιγάρα βλέπουν ξανά την ανηφόρα και, αυτή τη φορά, η κουβέντα δεν αφορά μια μικρή διόρθωση στην τιμή, αλλά ένα σενάριο που θα άλλαζε αισθητά την καθημερινότητα (και την τσέπη) εκατομμυρίων καπνιστών στην Ελλάδα. Η συζήτηση που έχει ανοίξει σε ευρωπαϊκό επίπεδο φέρνει στο προσκήνιο ένα ενδεχόμενο που μέχρι πριν από λίγο καιρό έμοιαζε μακρινό: το πακέτο να φτάσει από τα περίπου 4,80 ευρώ στα 6,50 ευρώ.
Για την Ελλάδα, το θέμα δεν είναι θεωρητικό. Η χώρα εμφανίζεται να βρίσκεται χαμηλά στη σχετική ευρωπαϊκή κατάταξη ως προς τη φορολόγηση των καπνικών προϊόντων, κάτι που σημαίνει ότι αν προχωρήσει ένα πιο αυστηρό ευρωπαϊκό πλαίσιο, οι προσαρμογές που θα απαιτηθούν μπορεί να είναι πολύ πιο έντονες σε σχέση με άλλα κράτη. Κι αυτό, πρακτικά, σημαίνει ότι ο καπνιστής θα το δει πρώτο απ’ όλους στο περίπτερο.
Η πίεση που μπορεί να φέρει το νέο πλαίσιο
Η εικόνα που αποτυπώνεται είναι ότι η Ελλάδα βρίσκεται μόλις λίγο πάνω από τα ελάχιστα όρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ό,τι αφορά τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στα τσιγάρα. Αυτό την τοποθετεί ανάμεσα στις χώρες που, αν αλλάξουν οι ευρωπαϊκοί κανόνες, θα χρειαστούν μεγάλες φορολογικές προσαρμογές για να ευθυγραμμιστούν με τα νέα δεδομένα. Σε αυτό το σενάριο, η αύξηση στην τελική τιμή του πακέτου δεν θα ήταν απλώς πιθανή, αλλά σχεδόν αναμενόμενη.
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο βαρύ επειδή στην Ελλάδα το κάπνισμα παραμένει βαθιά ριζωμένο. Οι Έλληνες καπνιστές εμφανίζονται να καπνίζουν κατά μέσο όρο πάνω από 18 τσιγάρα την ημέρα, επίδοση που συγκαταλέγεται στις υψηλότερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράλληλα, το ποσοστό χρήσης καπνικών προϊόντων στον πληθυσμό είναι αισθητά υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Με απλά λόγια, δεν μιλάμε για μια αγορά μικρής κλίμακας, αλλά για μια τεράστια καθημερινή συνήθεια που αγγίζει πάρα πολλά νοικοκυριά.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια φαινομενικά «λογιστική» αλλαγή στη φορολογία μεταφράζεται σε πραγματική οικονομική πίεση. Με τα σημερινά δεδομένα, ένας μέσος καπνιστής στην Ελλάδα δίνει ήδη πάνω από 1.500 ευρώ τον χρόνο για τσιγάρα. Αν η τιμή του πακέτου ανέβει στα 6,50 ευρώ, το ετήσιο κόστος θα πλησιάσει ή και θα ξεπεράσει τα 2.150 ευρώ. Δηλαδή, η επιβάρυνση θα είναι μεγαλύτερη από 560 ευρώ τον χρόνο. Για πολλούς, αυτό είναι ένας λογαριασμός που πλέον δεν περνά απαρατήρητος.
Μαζί με τη φορολογική πίεση, υπάρχει και μια δεύτερη ανησυχία που επιστρέφει πάντα σε αυτές τις συζητήσεις: το παράνομο εμπόριο. Στην ελληνική αγορά, τα παράνομα τσιγάρα εκτιμάται ότι καταλαμβάνουν ήδη σημαντικό κομμάτι της συνολικής κατανάλωσης. Κι εδώ βρίσκεται το δύσκολο σημείο. Όσο ανεβαίνει η νόμιμη τιμή, τόσο ενισχύεται ο πειρασμός για ένα κομμάτι των καταναλωτών να στραφεί σε φθηνότερες, παράνομες επιλογές. Είναι μια παλιά ιστορία, αλλά παραμένει επίκαιρη, γιατί η σχέση ανάμεσα στην τιμή και στη μετατόπιση της ζήτησης είναι σχεδόν άμεση.
Την ίδια ώρα, η μεγάλη εικόνα δεν αλλάζει: το κάπνισμα εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις σημαντικότερες απειλές για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως, ενώ η κατανάλωση καπνικών προϊόντων παραμένει σε τεράστια επίπεδα. Έτσι, η Ευρώπη μοιάζει να κινείται ξανά προς τη λογική της πίεσης μέσω της τιμής. Το αν αυτό θα οδηγήσει σε λιγότερο κάπνισμα ή απλώς σε μεγαλύτερη οικονομική ασφυξία για τους καπνιστές και περισσότερη παραοικονομία, είναι το πραγματικό ερώτημα.
