Μέχρι πόσο πίσω στο χρόνο μπορείς να ταξιδέψεις και να καταλαβαίνεις ακόμα αγγλικά; (vid)
Με κάποιον του 19ου αιώνα μάλλον θα τα έβγαζες πέρα, ένα μυθιστόρημα μπορεί να έχει λίγο πιο βαρύ λεξιλόγιο, αλλά παραμένει απολύτως κατανοητό και για πολλούς, ακόμα διασκεδαστικό.
Αν όμως πας λίγο πιο πίσω, τα πράγματα αρχίζουν να μπερδεύουν. Και η βασική «ένοχη» έχει όνομα: The Great Vowel Shift ή αλλιώς Η Μεγάλη Μετατόπιση των Φωνηέντων.
Όταν τα φωνήεντα… ανέβηκαν επίπεδο
Ανάμεσα στον 15ο και τον 18ο αιώνα, οι Άγγλοι άλλαξαν τον τρόπο που πρόφεραν τα μακρά φωνήεντα. Η Encyclopedia Britannica το περιγράφει ως «μια αλυσίδα αλλαγών στην κάθετη θέση της γλώσσας κατά την άρθρωση των φωνηέντων», ή σε πιο απλά... αγγλικά: τα φωνήεντα «ανέβηκαν» στον ουρανίσκο.
Παράδειγμα; Η λέξη sheep (πρόβατο) ακουγόταν κάπως σαν shape. Δηλαδή, αν ταξίδευες πίσω στο 1500 και ζητούσες cheap meat, μπορεί να σου έφερναν… φτηνά σχήματα.
Τι ακριβώς συνέβη
Η γλωσσολόγος Asya Pereltsvaig εξηγεί ότι κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Μετατόπισης:
- /i:/ έγινε /aj/ → child, rise
- /u:/ έγινε /aw/ → loud, mouth
- /e:/ έγινε /i:/ → feet, three
- /o:/ έγινε /u:/ → goose, good
- /a:/ έγινε /æ:/ και αργότερα /ej/ → name
Με λίγα λόγια, τα φωνήεντα «μετακινήθηκαν» και οι λέξεις που ξέραμε άρχισαν να ακούγονται εντελώς διαφορετικά.
Από τα αγγλικά στα… ξωτικά
Αν πας πίσω στον 14ο ή 12ο αιώνα, τα πράγματα γίνονται σχεδόν ακατανόητα. Η αγγλική γλώσσα τότε είχε ακόμα πολλές γερμανικές δομές και διαφορετική γραμματική. Έτσι, μια φράση όπως «Look, a demon has appeared!» μπορεί να ακουγόταν πιο πολύ σαν «Loka! Þe deofol cymþ!», με άλλα λόγια... τρέχα να σωθείς.
Γιατί όμως έγινε αυτή η τεράστια αλλαγή;
Οι επιστήμονες δεν είναι απολύτως σίγουροι, αλλά υπάρχουν μερικές θεωρίες, στο τι οδήγησε σε αυτές τις τεράστιες γλωσσικές αλλαγές.
Μετά τον Μαύρο Θάνατο, πολλοί άνθρωποι μετακινήθηκαν προς το Λονδίνο, φέρνοντας μαζί τους διαφορετικές προφορές και διαλέκτους. Ακόμη, η άνοδος της μεσαίας τάξης «βοήθησε» αρκετά σε αυτό, αφού όσοι ήθελαν να ακουστούν πιο «ευγενείς» ίσως το παράκαναν, αλλάζοντας εντελώς την προφορά τους.
Η πιο διασκεδαστική θεωρία, όμως, είναι μία και λέει πως οι Άγγλοι άλλαξαν επίτηδες την προφορά τους για να μην ακούγονται σαν Γάλλοι μετά τους πολέμους με τη Γαλλία. Ναι, είναι πιθανό ολόκληρη η προφορά μιας γλώσσας να άλλαξε… από καθαρή αντιγαλλική διάθεση.
