Πώς τα social media μάς έχουν κάνει άτρωτους στη φρίκη

Με αφορμή τις χιουμοριστικές φωτογραφίες και τα βίντεο που πλημμύρισαν τα κοινωνικά μέσα και δίκτυα γύρω από την σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ επί Τραμπ, αναδεικνύεται για ακόμη μία φορά ένα βαθύτερο και ανησυχητικό φαινόμενο: τα σοβαρά, ιστορικά και κρίσιμα γεγονότα της εποχής μας μετατρέπονται σε αντικείμενο διακωμώδησης, meme και στιγμιαίας κατανάλωσης. Η είδηση χάνει το βάρος της και κάθε γεγονός ξεγυμνώνεται όταν υποτάσσεται στη λογική του «viral».

Στον ψηφιακό κόσμο των social media, τίποτα δεν είναι τόσο ιερό ή αρκετά σοβαρό ώστε να μείνει στο διαδικτυακό απυρόβλητο. Πολιτικοί ηγέτες, πόλεμοι, τραγωδίες και ανθρώπινος πόνος συμπιέζονται σε βίντεο λίγων δευτερολέπτων, σε «φθηνές» φωτογραφίες, συνοδευόμενα από ειρωνικά σχόλια, μουσικές υποκρούσεις και φίλτρα κατά το δοκούν. Και το αποτέλεσμα όλων αυτών; Η απονεύρωση της δημόσιας συνείδησης, της ίδιας της ανθρωπιάς.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ένας πραγματικός πόλεμος, με χιλιάδες νεκρούς και εκατομμύρια εκτοπισμένους, γινόταν συχνά αφορμή για αστεία, σατιρικά βίντεο και καρικατούρες του «ηθοποιού» Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Η ανθρώπινη τραγωδία υποχώρησε μπροστά στην εικόνα και την προβολή, την υπερέκθεση στις καμουφλαρισμένες οθόνες μας. Αντίστοιχα, η αιματηρή σύγκρουση στη Γάζα αντιμετωπίστηκε σε μεγάλο μέρος των κοινωνικών δικτύων όχι ως ανθρωπιστική κρίση, αλλά ως ακόμη ένα πεδίο αντιπαράθεσης και ειρωνείας.

Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται και στην ελληνική πραγματικότητα. Υποθέσεις που θα έπρεπε να προκαλούν κοινωνικό σοκ και προβληματισμό ακόμα και σε θεσμικό επίπεδο -όπως το δυστύχημα στα Τέμπη, τα σκάνδαλα γύρω από τον ΟΠΕΚΕΠΕ ή άλλες σοβαρές υποθέσεις διαφθοράς- γίνονται memes, ατάκες και στιγμιαίο περιεχόμενο, όμορφα σερβιρισμένο σε ένα κοινό που διψάει για βία... απ' όπου κι αν προέρχεται. Η οργή εκτονώνεται με ένα share, ένα like ή ένα ειρωνικό σχόλιο, χωρίς να μεταφράζεται σε ουσιαστική απαίτηση για λογοδοσία.

Το πιο ανησυχητικό, ωστόσο, αφορά τη νέα γενιά. Παιδιά και έφηβοι μεγαλώνουν εκτεθειμένοι σε εικόνες θανάτου, βίας και καταστροφής, χωρίς φίλτρα, χωρίς πλαίσιο, χωρίς καν χρόνο για επεξεργασία. Η συνεχής έκθεση δημιουργεί μια επικίνδυνη «ανοσία»: ο θάνατος παύει να σοκάρει τα παιδιά μας, η φρίκη αποροφάται ως κανονικότητα και η ενσυναίσθηση φθείρεται. Όταν όλα μοιάζουν με περιεχόμενο προς κατανάλωση, τίποτα δεν βιώνεται ως πραγματικά σημαντικό.

Η διακωμώδηση των πάντων δεν είναι απλώς θέμα χιούμορ ή ελευθερίας έκφρασης. Είναι σύμπτωμα μιας κοινωνίας που δυσκολεύεται να σταθεί απέναντι στην πραγματικότητα με σοβαρότητα, βάθος και ευθύνη. Και όσο τα κρίσιμα γεγονότα αντιμετωπίζονται σαν ακόμα ένα trend που θα ξεχαστεί σε λίγες ώρες, τόσο πιο εύκολα χάνεται η ουσία. Ποια είναι αυτή; Οτι πίσω από τις οθόνες υπάρχουν άνθρωποι, ζωές και συνέπειες που δεν χωρούν σε ένα meme.

Αυτό είναι το τέρας των ημερών μας, που ήδη το έχουμε συνηθίσει. Ήδη αρχίσαμε να του μοιάζουμε...