Nirvana: Έδωσαν στην εφηβεία άλλο νόημα

Nirvana: Έδωσαν στην εφηβεία άλλο νόημα

Gazzetta team

Η ζωή μετά την παιδική ηλικία και λίγο πριν την ενηλικίωση είχε κάτι το ιδιαίτερο για μας. Όχι, μην κάνετε το λάθος και πείτε τη λέξη «εφηβεία», δεν είναι αυτό. Ήταν κάτι τύποι από τις ΗΠΑ, από μια άλλη χώρα, από έναν άλλο κόσμο… Καμία υπερβολή, μόνο τρέλα και υποβολή και η φωνή τους ευθύβολη και διαπεραστική. Μην σκεφτείτε πάλι ότι αυτοί ήταν μέρος της εφηβείας μας. Όχι. Η εφηβεία ήταν κομμάτι από τη σάρκα τους και τη δημιουργική ασυδοσία τους! Αυτοί οι τύποι δεν άφησαν τίποτα όρθιο στο πέρασμα τους. Στα πάρτι της εποχής μας οι τοίχοι δονούνταν από τον άγριο ήχο τους και τα σώματα ιδροκοπούσαν από το διαρκές πάνω-κάτω, πέρα-δώθε. Η ένσταση περί περασμένων εποχών δεν γίνεται δεκτή. Όχι γιατί δεν περνάνε οι εποχές. Προφανώς και περνάνε και μας ξεπερνάνε. Η άρνηση οφείλεται σ’ αυτό το γλυκό γρατζούνισμα και την άνετη ταραχή που έφεραν αυτοί οι τύποι σε μια εποχή, καλλιτεχνικά και πολιτισμικά. Το κατόρθωμα τους -γιατί τέτοιο είναι- δεν μπορεί να μείνει στα επίμονα ίχνη του παρελθόντος χρόνου. Εκεί θα μείνει ο Κερτ με τη μάλλινη, γκρι, ζακέτα, το μωρό κάτω από το νερό και το δόλωμα-δολάριο και το πονηρό, αθώο και ένοχο βλέμμα τριών νεαρών που έδωσαν στην εφηβεία άλλο νόημα (βάλτε εσείς τις λέξεις). Οι Nirvana θα μας συντροφεύουν πάντα! [photo credits: imdb]

Επιμέλεια: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΕΡΓΙΟΠΟΥΛΟΣ, ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΟΜΑΡΑΣ

image

Το αξέχαστο Unplugged

Η άκρη του νήματος στο δόλωμα των Nirvana σταματά στις 18 Νοεμβρίου 1993. Τότε και τώρα, εκεί και παντού, στη Νέα Υόρκη και στο εγχείρημα του μουσικού καναλιού MTV, σ’ αυτό που ξέραμε ως «MTV Unplugged». Αυτή η ζωντανή, ακουστική, εμφάνιση -Nirvana MTV Unplugged in New York- έμεινε στην ιστορία της μουσικής, της ζωντανής απόδοσης και γιατί όχι της ποπ κουλτούρας. Συμβολική και εμβληματική στιγμή των 90’s που όμως δεν ανήκει πια σε μια δεκαετία, σε μια στάση του χρόνου.
Η εμφάνιση αυτή έχει εξυψωθεί και κρυφτεί σε ολύμπια σύννεφα για μυθολογικούς πια λόγους. Δικαίως και αδίκως. Ναι, δεν ήταν σίγουρο αν θα παραβρεθούν τα μέλη του γκρουπ. Ναι, υπήρχαν φήμες για την κατάσταση του Κομπέιν και ναι, τέσσερις μήνες αργότερα αυτοκτόνησε. Και η μουσική εκείνη της βραδιάς πώς ήταν; Απίστευτη! Η σειρά των «Unplugged» στιγμών δεν γνώρισε ξανά κάτι ανάλογο. Το σκηνικό, η απλότητα και η αμεσότητα της μπάντας πήγαν την έννοια του «ακουστικού» σε άλλο επίπεδο. Δεν ήταν μόνο οι κιθάρες, ήταν η συμπεριφορά, η όλη στάση των Nirvana -με μπροστάρη φυσικά τον Κομπέιν- που απογείωσε το live. Σε ένα πένθιμο περιβάλλον (χαμηλοί φωτισμοί, κρίνοι, κεριά), με όχι τόσο δημοφιλή κομμάτια στη λίστα των επιλεγμένων, η μπάντα έβγαλε την ψυχή της, τις επιθυμίες της, τους σκοπούς της, την ιδιοφυΐα της! Ακούς το άλμπουμ που προέκυψε και αισθάνεσαι ότι σου παίρνει και σου δίνει όλη την ενέργεια που χρειάζεσαι. Κάθε στιγμή είναι αληθινή και αυτές του Κομπέιν ύπουλα σπαρακτικές. Το επώδυνο, το παροδικά νηφάλιο, η κατάθλιψη και το άγχος, ο θάνατος, είναι εκεί, όλα κλεισμένα σ’ ένα στούντιο στη Νέα Υόρκη, όλα σε μια μεγαλειώδη εμφάνιση. Ακριβώς τότε η εφηβεία πέρασε στην αθανασία!

image

Η μεγάλη αδικία για τους Nirvana

Αναμφίβολα, όταν αρχίζει κανείς να σκέφτεται τη ροκ μουσική και την ιστορική σκηνή του Σιάτλ, το μυαλό του πηγαίνει στoυς Nirvana. Μία μπάντα που ήταν τόσο επιδραστική και ξεχωριστή και που... σόκαρε (με θετικό τρόπο πάντα) μουσικά τον κόσμο. Και που αδικήθηκε υπό την έννοια ότι όλα τα φώτα έπεσαν πάνω στον θάνατο του Κερτ Κομπέιν (που ακόμα και εν έτει 2022 υπάρχουν έρευνες, ακόμη και από το FBI για το εάν ήταν αυτοχειρία - αυτοκτονία ή δολοφονία) και στη σχέση του με τη Κόρντεϊ Λαβ. Η μουσική και η πορεία του συγκροτήματος πέρασαν σε δεύτερη μοίρα. Λάθος; Σίγουρα ναι. Άδικο; Εννοείται. Το Rolling Stone είχε γράψει πως για τους πραγματικούς ροκάδες και τους λάτρεις του διαφορετικού, τους... επαναστάτες της μουσικής, το Σιάτλ ήταν το απόλυτο όνειρο. Ο παράδεισος του ροκ. Και είχε απόλυτο δίκιο εάν καθίσει κανείς και καταγράψει τις μπάντες που βγήκαν από εκεί.
Όσο για τον Κομπέιν; Οι ιστορίες για τον πρώτο του καιρό με την μπάντα τα λένε όλα. Δούλευε ως επιστάτης και καθάριζε κουζίνες ή έβγαζε έξω τα σκουπίδια, κάνοντας διάφορες δουλειές για να βγάλει χρήματα για το πρώτο demo των Nirvara. Όπως είχε αποκαλύψει ο μπασίστας Κριστ Νοβοσέλιτς, ο Κομπέιν κάλυψε τα χρήματα του πρώτου demo καθαρίζοντας τουαλέτες. Ένας άνθρωπος που ξεκίνησε από το μηδέν και ήταν άνεργος για να φτάσει να γίνει ο απόλυτος σταρ. Μάλιστα, στο «Smells Like Teen Spirit», στο βίντεοκλιπ, υπάρχει η σύνδεση με τον Κομπέιν και τη δουλειά του επιστάτη, με έναν επιστάτη - χορευτή. Ο Κομπέιν -ειδικά στο ξεκίνημά του- δεν ξέχασε ποτέ από που προήλθε και ποιος ήταν. Αλλά μπορούμε να αφήσουμε να μιλήσουν και πιο ειδικοί. Το Loudwire έχει συμπεριλάβει τους Nirvara μέσα στη 12αδα των συγκροτημάτων που ήταν οι πρωτοπόροι του Grunge και του εναλλακτικού ροκ. Στα δε κορυφαία Grunge άλμπουμ όλων των εποχών βρίσκουμε το αριστουργηματικό «Nevermind» στη θέση Νο2 αλλά και άλλα δύο άλμπουμ των Nirvana: Το «In Utero» στη θέση Νο6 και το «Bleach» στη θέση Νο11. Μάλλον θα έχετε την απορία ποιο ήταν Νο1 ε; Το «Dirt» των Alice in Chains. Οι Nirvara είναι από τις κορυφαίες μπάντες όλων των εποχών διότι όχι απλά άλλαξαν τη μουσική σκηνή και το ροκ, αλλά διαφοροποίησαν και τον τρόπο που σκεφτόμαστε και ακούμε μουσική. Και για αυτό θα τους θυμόμαστε, θα τους ακούμε και θα τους τιμάμε πάντα.

image

Το ηχηρό γρύλισμα, το «Nevermind» και ο άφιλος φίλος!

Οι Nirvana, πριν γίνουν κομμάτι της επικρατούσας τάσης, απολάμβαναν την τοπική διασημότητα στην ανεξάρτητη ροκ σκηνή. Η μπάντα δεν χρειάστηκε να κάνει εκπτώσεις στην έκφραση της, ούτε να «διαλυθεί» για να αντέξει τη μετάβαση στο mainstream. Το γκρουπ βρισκόταν ήδη ανάμεσα στο κέντρο και το περιθώριο της ροκ! Το «γκραντζ ροκ» που εκπροσωπούσε αντλούσε περισσότερο από τη χαρντ ροκ και τη χέβι μέταλ παρά από την πανκ ή το χαρντκορ. Η φωνή του Κομπέιν, αυτό το ηχηρό, αξέχαστο πια, γρύλισμα, ήταν το κάτι παραπάνω που διέθεταν οι Nirvana, η φωνή του ήταν -πέραν των άλλων- γεμάτη εμπορικές δυνατότητες. Ο ίδιος, όμως, ήταν καθαρός πανκ πνευματικά. Υπονόμευε τις διαφημιστικές του εκστρατείες και χρησιμοποιούσε την εμπορική ισχύ του για να στηρίξει λιγότερο γνωστές μπάντες. Μάλιστα, σχεδίαζε να φτιάξει δική του δισκογραφική εταιρεία (Exploitation Records) και να διανέμει ο ίδιος τους δίσκους ενόσω θα βρισκόταν σε περιοδεία!
Το άλμπουμ «Nevermind» φέρνει την καθιέρωση. Και το κάνει με χάρη και αποφασιστικότητα. Η ισορροπία μεταξύ της πανκ φόρμας και του ποπ περιεχομένου καθοριστική για την υποδοχή και αποδοχή του. Οι Nirvana θριαμβεύουν και κερδίζουν τα παιδιά που αναζητούσαν νέες, καθοριστικές, τάσεις, αλλά και τους ενήλικους λίγο πάνω από τα 20 που αναγνώρισαν το νέο μουσικό/καλλιτεχνικό μείγμα. Ο Ντέιβ Γκρολ, ντράμερ του γκρουπ, έλεγε για το άλμπουμ και την επιτυχία του πως «τα τραγούδια ήταν πιασάρικα, απλά, σαν παιδικά κομμάτια». Το σχόλιο προφανώς και δεν είναι μειωτικό και εξηγεί τη θετική αντίδραση του κοινού. Σε αυτή τη δουλειά υπήρχε η εναλλαγή από τον παραπονεμένο διαλογισμό στην ολοκληρωτική φρενίτιδα. Ο Κομπέιν φυσικά και ήταν εκεί και πρωταγωνιστούσε με τον τρόπο του. Ήταν μια παρουσία κλειστή μα άμεση, ήταν ο άφιλος φίλος όλων.

image

Το τελευταίο ξάφνιασμα

Ας επιστρέψουμε στην αρχή, στην κατάκτηση της εφηβείας. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι οι Nirvana κέρδισαν για πάντα τα νιάτα του έθνους! Σε όλο τον δυτικό κόσμο αυτή η περίοδος του ανθρώπου τους ανήκει! Η επίδραση που άσκησαν σε επίπεδο πολιτισμικό, αισθητικό, στους νέους της εποχής ήταν αδιανόητη. Και είναι!
Η παντοδυναμία των εφήβων στον διαφημιστικό τομέα έγκειται στην απρόβλεπτη αντίδραση τους, στον άστατο χαρακτήρα τους. Το 1991, λοιπόν, όταν η μπάντα σάρωσε, η καταχνιά της προεδρίας Μπους σκέπαζε τις ΗΠΑ. Απέναντι σ’ αυτό, η «πανκίστικη» οπτική του Κομπέιν, οι συμπάθειες και οι δυσαρέσκειες του βρήκαν ανταπόκριση σε μεγάλο μέρος της νεολαίας. Οι χαμένες ευκαιρίες μιας γενιάς «καθρεφτίστηκαν» σε αυτόν. Οι υπόλοιποι απλά ακολούθησαν τη δύναμη της μουσικής των Nirvana.
Ο Κομπέιν ήθελε δύο πράγματα: να ακούει ο κόσμος τη μουσική της μπάντας αλλά και αυτά που είχαν να πουν. Δήλωνε χαρακτηριστικά. «Στην αρχή ήθελα να ξεγελάσω τους ανθρώπους. Ήθελα να πιστεύει ο κόσμος ότι δεν διαφέρουμε από τους Guns n’ Roses. Με αυτόν τον τρόπο θα ακούγαν πρώτα τη μουσική μας, θα μας αποδέχονταν και ύστερα ίσως άκουγαν και ορισμένα πράγματα που είχαμε να πούμε». Έτσι, αφού πέρασε η πρώτη περίοδος φήμης, το γκρουπ ξεκίνησε τη μετάδοση κοινωνικών μηνυμάτων. Ο Κομπέιν ήταν χαρούμενος όταν ανακάλυψε πως τα Λύκεια των ΗΠΑ ήταν χωρισμένα σε «παιδιά των Nirvana» και σε «παιδιά των Guns n’ Roses». Η κοινωνική/πολιτισμική επιδίωξη των Nirvana ήταν φιλόδοξη. Ο ζήλος για ανατροπή των ρατσιστικών, ομοφοβικών, σεξιστικών στερεοτύπων ξεκινούσε με καλές προθέσεις όμως δεν αρκούσε. Η προσπάθεια έμενε στην αφέλεια και στην δίχως βάθος αμεσότητα. Με τον τρόπο τους -με τη φωνή του Κομπέιν φυσικά- μπορεί να προώθησαν τους σκοπούς του πολιτικά ορθού λόγου, εντούτοις δεν κατάφεραν να αντιμετωπίσουν τις βαθιά ριζωμένες προκαταλήψεις του. Όταν ο Κομπέιν δήλωσε σε γκέι περιοδικό πως «στο πνεύμα είμαι ομοφυλόφιλος», στην ουσία έκανε πολιτική δήλωση μέσα από μια εύθραυστη ταυτότητα. Η αντίφαση και η σύγχυση ήταν ξεκάθαρη και όταν αποδοκίμαζε την αρσενική κουλτούρα. Τα άγρια και καθαρά επιθετικά σόου της μπάντας δεν συμβάδιζαν μ’ αυτή την αντίληψη.
Τελευταίο κομμάτι ένας πυροβολισμός. Φυσικά και αναφερόμαστε στην αυτοκτονία του Κερτ Κομπέιν. Στο σημείωμα αυτοκτονίας απευθύνθηκε σε όλες τις κρίσεις του, στην έλλειψη πάθους και στην απομάκρυνση του από το ευρύ ροκ κοινό. Για κάποιους ήταν πιο απλά τα πράγματα; Προσπαθούσε να ξεφύγει από τα ναρκωτικά όμως συνειδητοποίησε ότι ήταν αβοήθητος δίχως αυτά. […] Ο τρόπος που αφαίρεσε τη ζωή του και ο χρόνος στον οποίο έγινε, έδωσαν ένα τελευταίο ξάφνιασμα στον κόσμο της ροκ. Οι ροκ σταρ κερδίζουν σε γοητεία πεθαίνοντας νέοι, όχι όμως αφαιρώντας σκόπιμα τη ζωή τους. Όταν ο Κομπέιν πάτησε τη σκανδάλη της καραμπίνας έριξε το τελευταίο φως στην καριέρα του. Όλα φωτίστηκαν διαφορετικά και πλέον οι στίχοι ηχούν σαν αυτοκτονικά σημειώματα και ο θάνατος έγινε αταξίδευτος. Αυτό δεν ισχύει -και δεν θα πάψει να ισχύει- για τη μουσική τους. Αυτή θα ταξιδεύει στο διηνεκές επειδή είναι δυνατή, όμορφη, αγέραστη, εφηβική!

Πηγές
-«Generation Exit» [The New Yorker]


-«Nirvana’s Tense, Brilliant Unplugged in New York, 20 Years Later» [The Atlantic]