Πετάει ο γάιδαρος;
Κάθε φορά που η κουβέντα γύρω από την αυτοκίνηση αρχίζει να βαλτώνει στην πεζή καθημερινότητα, ο Ίλον Μασκ θυμάται το παλιό, καλό κόλπο των ταχυδακτυλουργών: κοιτάξτε ψηλά για να μη βλέπετε τι κάνουν τα χέρια μου. Το νέο επεισόδιο στο σίριαλ του Tesla Roadster -ενός αυτοκινήτου που έχει ανακοινωθεί τόσες φορές ώστε κοντεύει να γίνει αστικός μύθος- περιλαμβάνει πλέον πυραυλοκινητήρες πεπιεσμένου αέρα από τη SpaceX. Όχι απλώς για να επιταχύνει πιο γρήγορα από τη λογική, αλλά για να πετάει κιόλας. Ή τουλάχιστον να αιωρείται.
Δεν θέλω να παρεξηγηθώ, το όραμα είναι πάντα ευπρόσδεκτο στη μηχανολογία. Αν δεν υπήρχαν άνθρωποι με τη διάθεση να αμφισβητήσουν τις καθιερωμένες νόρμες και να προτείνουν εξωφρενικές ιδέες, η αυτοκινητοβιομηχανία θα εξακολουθούσε να πουλάει παραλλαγές του Ford Model T. Ο Μασκ έχει αποδείξει στο παρελθόν ότι μπορεί να μετατρέψει την υπερβολή σε εμπορικό προϊόν και να αναγκάσει ολόκληρους γίγαντες του κλάδου να αλλάξουν ρότα. Αυτό όμως απέχει παρασάγγας από το να αποδεχόμαστε ως σοβαρή συζήτηση την ιδέα ότι η λύση στα προβλήματα της μετακίνησης είναι να αρχίσουμε να εκτοξεύουμε σπορ αυτοκίνητα στον αέρα.
Η μεγάλη απόδραση από τα κοινά
Το πραγματικό ζήτημα με τέτοιες εξαγγελίες δεν είναι αν η Tesla μπορεί να βάλει ακροφύσια αερίου σε ένα σασί για να το σηκώσει μερικά εκατοστά από το έδαφος σε μια πίστα δοκιμών. Το βαθύτερο πρόβλημα είναι η ιδεολογία που κρύβεται πίσω από την εμμονή της ατομικής πτήσης: η απόλυτη παραίτηση από τη δημόσια σφαίρα. Το ιπτάμενο αυτοκίνητο δεν σχεδιάστηκε ποτέ ως συλλογική λύση για τις μετακινήσεις, αλλά ως η απόλυτη ατομική διαφυγή. Είναι το εργαλείο εκείνου που έχει τα μέσα να προσπεράσει, κυριολεκτικά από ψηλά, την αποτυχία του συλλογικού σχεδιασμού.
Αντί λοιπόν να ασχοληθούμε με τη συντήρηση των δρόμων, τη χρηματοδότηση αξιόπιστων μέσων σταθερής τροχιάς ή τον εκσυγχρονισμό των αστικών δικτύων, επενδύουμε ψυχολογικά σε μια τεχνολογική φαντασίωση που επιτρέπει στον εύπορο χρήστη να κοιτάζει αφ' υψηλού το μποτιλιάρισμα των υπολοίπων. Πρόκειται για μια ακραία μορφή ιδιωτικοποίησης του χώρου: αφού αποτύχαμε να φτιάξουμε λειτουργικές πόλεις στο έδαφος, ας αποικίσουμε τον αέρα, αρκεί να έχουμε το κατάλληλο αντίτιμο στον τραπεζικό μας λογαριασμό.
Ο τεχνολογικός μεσσιανισμός ως άλλοθι
Η κοινωνία μας δείχνει μια πρωτοφανή αδυναμία να διαχειριστεί τα βασικά, αναζητώντας μονίμως έναν από μηχανής θεό. Είναι η ίδια νοοτροπία που αντιμετωπίζει τον εποικισμό του Άρη ως απάντηση στην κλιματική κρίση της Γης ή τις υπόγειες λεωφόρους ως εναλλακτική στο μετρό. Προτιμάμε το sci-fi παραμύθι από την επίπονη, βαρετή πολιτική πράξη της διαχείρισης των κοινών πόρων.
Όσο για τα πρακτικά εμπόδια της πτήσης -την απουσία εναέριων λωρίδων, τον κίνδυνο να πέφτουν συντρίμμια σε στέγες και την παράλογη σπατάλη ενέργειας που απαιτείται απλώς για να νικήσεις τη βαρύτητα- όλα αυτά υποβιβάζονται σε ασήμαντες λεπτομέρειες. Στον κόσμο των υπερφίαλων ανακοινώσεων, η φυσική είναι απλώς ένα ενοχλητικό εμπόδιο που θα λυθεί «στο επόμενο update», αρκεί η τιμή της μετοχής να συνεχίσει να ανεβαίνει.
Η ψευδαίσθηση της προόδου
Κανείς δεν αμφισβητεί ότι ένα Roadster με προωθητήρες θα είναι ένα εξαιρετικό παιχνίδι επίδειξης και ένα ατελείωτο υλικό για βίντεο στα κοινωνικά δίκτυα. Ως μηχανολογικό πυροτέχνημα και ως επίδειξη ισχύος του μάρκετινγκ, έχει απόλυτο νόημα και αναμφίβολα θα πετύχει το σκοπό του, που δεν είναι άλλος από τη δημιουργία εντυπώσεων.
Όταν όμως η συζήτηση προσπαθεί να το πλασάρει ως πρόοδο για την ανθρωπότητα, η απάντηση οφείλει να είναι προσγειωμένη. Πραγματική πρόοδος δεν είναι η ικανότητα των λίγων να πετούν πάνω από την παρακμή των πολλών, αλλά η ικανότητα μιας κοινωνίας να κάνει τη συμβίωση και τη μετακίνηση στο έδαφος αξιοπρεπή και λειτουργική για όλους. Μέχρι να αποκτήσουμε το θάρρος να κοιτάξουμε κατάματα τα χαλασμένα πεζοδρόμια και τα γερασμένα λεωφορεία μας, θα συνεχίσουμε να χειροκροτούμε τον επόμενο Ίκαρο των social media. Πετάει ο γάιδαρος; Πετάει, αρκεί να μην κοιτάς ποιοι μένουν από κάτω.
Ακολουθήστε την σελίδα του gMotion στο Facebook!