ADAS: Ο «ψηφιακός συνοδηγός» είναι η ασπίδα μας και όχι ο εχθρός μας

• Η ιεραρχία του ελέγχου: Γιατί ο άνθρωπος έχει πάντα το πάνω χέρι
• Η τεχνολογία ως προέκταση των αισθήσεων
• Η ευθύνη της γνώσης και το τέλος της παραπληροφόρησης

Στην αυγή της αυτοκίνησης, η ασφάλεια ήταν μια έννοια σχεδόν άγνωστη. Χρειάστηκαν δεκαετίες για να καθιερωθούν η ζώνη ασφαλείας, το ABS και οι αερόσακοι – καινοτομίες που στην εποχή τους αντιμετωπίστηκαν με σκεπτικισμό, ακόμα και με φόβο. Σήμερα, βρισκόμαστε σε ένα παρόμοιο μεταίχμιο με τα Προηγμένα Συστήματα Υποβοήθησης Οδηγού (Advanced Driver Assistance Systems - ADAS). Ο δημόσιος διάλογος συχνά κατακλύζεται από θεωρίες που θέλουν τη μηχανή να αφαιρεί τον έλεγχο από τον άνθρωπο, οδηγώντας σε μοιραία αποτελέσματα. Όμως, η ψυχρή τεχνική αλήθεια και η φιλοσοφία πίσω από τον σχεδιασμό αυτών των συστημάτων καταρρίπτουν κάθε σενάριο «ψηφιακής ανταρσίας».

Τα ADAS γεννήθηκαν για έναν και μοναδικό σκοπό: να εκμηδενίσουν το ανθρώπινο λάθος, το οποίο ευθύνεται για πάνω από το 90% των τροχαίων ατυχημάτων παγκοσμίως. Δεν είναι συστήματα αυτόνομης οδήγησης, ούτε προορίζονται να αντικαταστήσουν την κρίση του οδηγού. Είναι «δίχτυα ασφαλείας» που λειτουργούν στο παρασκήνιο, έτοιμα να επέμβουν στο δευτερόλεπτο που η ανθρώπινη προσοχή θα καμφθεί από την κόπωση, τον αντιπερισπασμό ή την αιφνίδια μεταβολή των συνθηκών. Η κατανόηση του τρόπου λειτουργίας τους είναι το πρώτο βήμα για να σταματήσουμε να φοβόμαστε τη λύση και να εστιάσουμε στο πραγματικό πρόβλημα.

Η ιεραρχία του ελέγχου: Γιατί ο άνθρωπος έχει πάντα το πάνω χέρι

Η πιο συνηθισμένη παρανόηση είναι ότι ένα σύστημα ADAS, όπως η διατήρηση λωρίδας ή η αυτόματη πέδηση, μπορεί να «κλειδώσει» το όχημα σε μια πορεία που ο οδηγός δεν επιθυμεί. Στην πραγματικότητα, όλα τα συστήματα είναι σχεδιασμένα με μια αυστηρή ιεραρχία ελέγχου, όπου η «ανθρώπινη παρέμβαση» (driver override) είναι η υπέρτατη εντολή. Τεχνικά, αυτό επιτυγχάνεται μέσω αισθητήρων ροπής στο τιμόνι και πίεσης στα πεντάλ. Αν το σύστημα ασκήσει μια μικρή δύναμη για να επαναφέρει το αυτοκίνητο στη λωρίδα, αρκεί μια ελάχιστα πιο αποφασιστική κίνηση του οδηγού για να ακυρώσει ακαριαία την ηλεκτρονική εντολή.

Αυτή η δυνατότητα ακύρωσης δεν είναι προαιρετική. Είναι προϋπόθεση για να λάβει ένα αυτοκίνητο έγκριση τύπου και να πάρει τα πολυπόθητα αστέρια από τον οργανισμό Euro NCAP. Κανένας κατασκευαστής δεν θα ρίσκαρε να δημιουργήσει ένα λογισμικό που θα υπερβαίνει τη δύναμη του ανθρώπινου χεριού, καθώς αυτό θα αποτελούσε τεράστιο νομικό και κατασκευαστικό σφάλμα. Τα συστήματα αυτά είναι «ενδοτικά». Υποχωρούν αμέσως μόλις αντιληφθούν ότι ο οδηγός έχει τον έλεγχο και ενεργεί συνειδητά. Το «μπλοκάρισμα» που συχνά περιγράφεται σε μαρτυρίες, στην πραγματικότητα είναι η φυσιολογική αντίσταση που προβάλλει το σύστημα για να μας προειδοποιήσει - μια αντίσταση που καθένας ή καθεμία μπορεί να ξεπεράσει χωρίς κανέναν απολύτως κόπο.

Η τεχνολογία ως προέκταση των αισθήσεων

Για να καταλάβουμε γιατί χρειαζόμαστε τα ADAS, πρέπει να αναγνωρίσουμε τους περιορισμούς της ανθρώπινης φύσης. Το ανθρώπινο μάτι έχει περιορισμένο εύρος, η προσοχή μας μπορεί να διασπαστεί από ένα μήνυμα στο κινητό και τα αντανακλαστικά μας μειώνονται δραματικά μετά από μερικές ώρες οδήγησης. Οι κάμερες, τα ραντάρ και οι αισθητήρες υπερήχων δεν κουράζονται ποτέ. «Βλέπουν» στο απόλυτο σκοτάδι, ανιχνεύουν την ταχύτητα του προπορευόμενου οχήματος με ακρίβεια χιλιοστού και μπορούν να προετοιμάσουν τα φρένα πολύ πριν το ανθρώπινο πόδι καν πλησιάσει το πεντάλ.

Η αυτόματη πέδηση έκτακτης ανάγκης (AEB) είναι ίσως το πιο τρανταχτό παράδειγμα. Όταν ένα παιδί πεταχτεί στον δρόμο ή ένα αυτοκίνητο φρενάρει απότομα μπροστά μας, ο χρόνος αντίδρασης ενός μέσου οδηγού είναι περίπου 1-1,5 δευτερόλεπτο. Στα 100 χλμ./ώρα, αυτό το δευτερόλεπτο μεταφράζεται σε σχεδόν 30 μέτρα διαδρομής πριν καν αρχίσουμε να φρενάρουμε. Το ADAS θα αντιδράσει σε χιλιοστά του δευτερολέπτου.

Τα παραπάνω μας λένε μια μεγάλη αλήθεια: Δεν σκοτώνει μια πιθανή παρέμβαση του συστήματος. Πολύ περισσότερο σκοτώνει η απουσία του ή η άγνοια του τρόπου με τον οποίο συνεργάζεται με τον άνθρωπο. Η τεχνολογία υπάρχει και λειτουργεί ως ένας ακοίμητος συνοδηγός που καλύπτει τα τυφλά μας σημεία.

Η ευθύνη της γνώσης και το τέλος της παραπληροφόρησης

Το μεγάλο στοίχημα για την οδική ασφάλεια τα επόμενα χρόνια δεν είναι η προσθήκη περισσότερων αισθητήρων, αλλά η σωστή εκπαίδευση των οδηγών. Η δαιμονοποίηση της τεχνολογίας πηγάζει από την άγνοια. Όταν αγοράζουμε ένα σύγχρονο όχημα, έχουμε την υποχρέωση να γνωρίζουμε πώς λειτουργούν τα συστήματά του. Πρέπει να ξέρουμε ότι το φλας είναι το «σήμα» προς το αυτοκίνητο ότι η κίνησή μας είναι ηθελημένη, ώστε να μην παρέμβει το Lane Assist. Πρέπει να καταλάβουμε ότι το Adaptive Cruise Control δεν μας απαλλάσσει από την υποχρέωση να κοιτάμε τον δρόμο.

Τα ADAS είναι ο πιο ισχυρός σύμμαχος που είχαμε ποτέ στην καθημερινή μάχη της ασφάλτου. Τα στατιστικά είναι αμείλικτα: στις χώρες όπου η διείσδυση αυτών των συστημάτων είναι μεγάλη, οι θάνατοι από τροχαία μειώνονται σταθερά. Το να μεταθέτουμε την ευθύνη μιας τραγωδίας στη μηχανή είναι μια εύκολη λύση που μας απαλλάσσει από το βάρος των δικών μας λαθών, αλλά δεν σώζει ζωές. Η αλήθεια είναι μία: Τα συστήματα ασφαλείας σχεδιάζονται από ανθρώπους, για να προστατεύουν ανθρώπους. Και σε αυτή την εξίσωση, η τεχνολογία δεν είναι ο θύτης, αλλά η ασπίδα μας.